Sareak

☉ Basauri

Jon Arretxe / Idazle eta bidaiari

Ibilbide luzea du literaturaren munduan Jon Arretxek. Lehendabiziko liburua argitaratu zuenetik 25 urte igaro dira dagoeneko.

|

basauri jon arretxe 2016 elkarrizketa ale berezia

Hezkuntza Fisikoan lizentziatuta egon arren, doktoretza Euskal Filologian egin zuen Jon Arretxe (Basauri, 1963) idazleak. Eta, hain zuzen ere, hortik datorkio literatur zaletasuna. Era berean, gaztetan bidaia asko egin izanak bultzatu zuen Arretxe liburuak idaztera: “Esperientzia horiek nonbaitetik atera behar nituen, eta”. Horiek horrela, guztira 39 liburu argitaratu ditu, euskaraz zein gaztelaniaz.

Aurten 25 urte bete dituzu literaturaren munduan…

Egia esan, ez naiz jabetu ere egin! Zuk esan didazulako ohartu naiz, bestela ezta jakin ere! Eta hala bada, beste 25 urte irautea espero dut. Nire mundua literatura da eta!

Txikitatik izan al duzu idazle izateko gogoa?

Ezta pentsatu ere! Txikitan egun bakoitzean gauza bat izan nahi nuen. Eta, esatera noana lotsagarria izan arren -idazle izanda, orain esango dizudana lotsagarria baita-, umetan ez nuen sekula esango: ‘Nagusitan idazle izan nahi dut!’.

Eta hara gauzak nola aldatu diren…

Hala da. Gaur egun idazlea naiz, batez ere, bidaia asko egin ditudalako oso gaztetatik. Eta, esperientzia horiek nonbaitetik atera behar zuten eta liburuen bidez azaleratu nituen.

Beraz, zure nobelak burutu dituzun bidaien ispilu direla esan genezake, ezta?

Hamar urte pasatu nituen bidaiak egiten, ezer idatzi gabe, baina hortik aurrera, barruan nituen esperientzia horiek guztiak azaleratu beharra neukan. Batzuetan, bidaien errealitatea kontatu egin dut %100ean, eta beste batzuetan bidaien gainean fikzioa ere sartu dut.

‘Hakuna Matata’ izan zen zure lehendabiziko liburua, Labayruren eskutik…

Hori da. Labayrukoek asko lagundu zidaten eta asko eskertzen diet nigatik egin zuten lana. Oso ondo portatu ziren nirekin, baita asko zirikatu ere. Ez pentsa! Batez ere, Adolfo Arejitak zirikatu ninduen, Euskal Filologian nire irakasle izan zelako. Baina, neurri handi batean esan dezaket eurei esker naizela gaur egun idazle.

Idazle ibilbidean genero asko landu dituzu. Zeinekin sentitzen zara erosoen?

Eroso, genero guztiekin sentitzen naiz eroso. Gakoa da noizean behin, idazterako orduan, generoz aldatzea. Horrek erosoago sentiarazten nau. Jakina, gaur egun nobela beltzarekin oso gustura nago.

Eta, zure libururik gogokoenez galdetuko banizu…

Nire libururik gogokoenak honakoak dira: haur literaturan ‘Beti iparralderantz’ (Erein, 2014), Afrikako abenturatxoak kontatzen dituelako; bidaien literaturan ‘Zazpi kolore’ (Erein, 2010), egin ditudan bidaia guztietan esperientzia berezienak hori idazten bizi izan nituelako; eta nobela beltzean ‘Hutsaren itzalak’ (Erein, 2014), idatzi dudan nobelarik potenteena eta gordinena delako.

Zergatik sortzen dituzu etorkinak diren pertsonaiak zure liburuetan?

Egia esan, bertako pertsonaiak sortzeak ez nau gehiegi motibatzen. Beti daude pertsonaia zuriak, euskaldunak, poliziak, polizia ohiak eguneroko literaturan, eta zerbait originala eskaini behar zaio irakurleari. Nik horregatik asmatu nuen Touré bezalako pertsonaia bat (’19 kamera’ (Erein, 2012), ‘612 euro’ (Erein, 2013), ‘Hutsaren itzalak’ (Erein, 2014) eta ‘Estolda jolasak’ (Erein, 2015)).

Touré benetan existitzen al da?

Bai, badago benetako Mamadu Touré bat Afrikan. Nire laguna da. Alaba Parisen dauka eta bere emaztea Madeiran dago. Kointzidentzia asko ditu sortu dudan pertsonaiarekin, baina fikziozko pertsonaia da nire liburuetan agertzen den Touré, nahiz eta benetako bat ere existitu.

Zure ustez, inmigrazioari eta etorkinei buruzko nobelak argitaratzea inoiz baino beharrezkoagoa al da orain?

Guztiz beharrezkoa da. Hori azaleratu eta erakutsi behar da. Zerbait badakigu inmigrazioari eta inmigranteei buruz, baina askotan ematen du ez direla existitzen, ez etorkinak ezta “azpi-mundu” hori ere. Horregatik, oso garrantzitsua da gai horiek agerian jartzea.

Hitz egin dezagun Basauriko euskarari buruzko idatzi zenuen saiakeraren inguruan…

Aspaldikoa nuen horrelako saiakeraren bat egiteko asmoa, eta Basauriko Udalak beka bat atera zuen. Labayruren laguntzaz lortu nuen beka hori. Erraza egin zitzaidan lekukoak bilatzeko lana. Izan ere, familia Basaurikoa dut eta horien bitartez bertako euskaldunei elkarrizketak egin nizkien.

Lan hori burutu zenuenetik aldaketarik egon al da Basauriko euskaldunen artean?

Askoz euskaldun gehiago dago Basaurin, baina bertako euskara zaharrak desagertzen ari dira zoritxarrez. Niretzat, euskara erabiltzea da gakoa. Jakiteaz aparte erabili egin behar da, bestela ez dago zereginik.

Ebook delakoak oso modan daude gaur egun. Zein iritzi duzu horien inguruan?

Nire ustez, ebook-a oso desastrosoa da idazleontzako, gaur egun liburuak ez direlako erosten; ez paperean, ez elektronikoan. Ebookak pirateoa dakar eta horrek kalte egiten digu ez bakarrik idazleoi, baita euskal literaturari eta argitaletxeei ere.

Etorkizunari begira, ari al zara nobela berrirk prestatzen?

Bai. Touréren laugarren liburua iaz argitaratu ondoren, dagoeneko bosgarren nobela idazten ari naiz. Oso irakurle delak ditu Tourék eta horiek ase behar ditut ahalbait arinen (kar, kar, kar).

Elkarrizketa 2015eko abenduan egindakoa da. Aurtengo azaroan ‘Sator lokatzak’ nobela argitaratu du Arretxek, Touréren bosgarrena.

☉ Basauri

Antón Ferrerori eta errepresio frankistako biktimei omenaldia egingo diete Basaurin martxoaren 9an

|

1976ko martxoaren 8an erail zuten indar errepresio frankistek Anton Ferrero basauriarra // Geuria

Indar errepresibo frankistek Vicente Anton Ferrero basauriarra hil zutenetik 48 urte beteko dira martxoaren 8an.

1976ko martxoaren 3an Gasteizen izan ziren erasoak eta erailketak salatzeko manifestazioan parte hartzen ari zen Anton Ferrero Basaurin eta poliziak tiroz hil zuen bere izena daraman kalearen ondoan 18 urte zituela.

Urtero bera eta diktadura eta errepresio frankistaren biktimak omentzeko ekitaldia deitzen du Ahaztuak elkarteak Basaurin. Aurten martxoaren 9n, larunbatez, izango da 13:00etan Bingen Anton Ferrero kalean.

Osorik irakurri

☉ Basauri

Emakumeek faxismoaren aurka egindako borroka azpimarratuko dute Basauriko M8 egitarauan

|

Martxoaren 8an elkarretaratzea egingo dute Basaurin, Azaroak 25 plazan // Geuria

Martxoa heldu da eta horrekin batera berdintasunaren eta emakumeen eskubideen aldeko aldarriak berriro mahai gainean jartzeko tartea.

Martxoaren 8a Emakumeen Nazioarteko Eguna da eta horren inguruan hamaika jarduera antolatu ditu Basaurin Berdintasun arloak. Eta ez bakarrik egun horretan; izan ere, egitaraua hilabete osoan zehar eta apirilean zehar luzatuko da.

Besteak beste, erakusketak, tailerrak, hitzaldiak eta Emakumeen Ahotsak zikloa antolatu dituzte Basaurin. Era berean, M8an elkarretaratzea ere deitu du Basauriko Asanblada Feministak, Berdintasun Kontseiluaren babesarekin.

M8ko elkarretaratzea 13:00etan izango da Azaroak 25 plazan, indarkeria matxistaren biktima diren eta bizirik atera diren emakumeen Memorialaren eta Eskarabileren estatuaren ondoan (San Pedro elizaren ondoko plaza).

“Aurten ere, emakumeen errealitatea hainbat ikuspegitatik landuko dugu; Martxoaren 8 honetan, bidegabekeria sozialen aurka emakumeek egin duten borroka historikoa ikusgai jartzearekin hasi, eta feminismoak adinik ez duelako aldarrikapenagaz amaituko dugu”, dio Isabel Cadaval Berdintasun arloko zinegotziak.

Emakume erresistenteak

Gatazka historikoaren barruan, emakumeek faxismoaren aurka egindako borroka nabarmendu nahi izan dute Basaurin, eta horretarako martxoaren 4tik apirilaren 26ra bitartean ‘Emakume erresistenteak’ erakusketa izango da Marienean.

Erakusketa hori Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak antolatu du, emakumeek Espainiako Gerra zibilean eta Bigarren Mundu Gerran faxismoaren aurka egindako borroka ikusgai jartzeko asmoz.

Martxoaren 7an, 18:30ean izango da erakusketaren inaugurazio-ekitaldia, eta elkarteko ordezkari batek parte hartuko du bertan.

Mari Luz Esteban eta adineko emakumeak

‘Feminismoa dugu alternatiba!’ hitzaldi-zikloaren barruan, Mari Luz Esteban Galarza basauriarrak adineko emakumeen gaia ikuspegi feminista batetik landuko du. Hitzaldia Marienean izango da martxoaren 21ean 18:00etatik 20:30era.

Martxoaren 21ean ere Korrika igaroko da Basauritik eta hori aprobetxatuta, emakumeek presentzia izango dute kilometro batean, Azaroak 25 plazatik hasita. Aurten Kapritxosas taldeak eramango du lekukoa; izan ere, Basauriko emakumezko pailazo feministen taldeak hamahiru urte betetzen baititu.

Egitaraua / M8 Basaurin

Otsailak 20-Martxoak 5
‘Emakumeen erabakia: Guatemala’ argazki erakusketa Marienean

Martxoak 2-30
‘Emakumeen Ahotsak’ zikloa Social Antzokian: Limbo Cabaret, Sara Azurza, Eva Guerrero, Lolita Flores…

Martxoak 4-Apirilak 26
‘Emakume erresistenteak’ erakusketa (Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkartea)
Inaugurazio-ekintza: martxoaren 7an, 18:30ean

Martxoak 5, asteartea
19:00 Antzerki foro tailerra Marienean

Martxoak 8, ostirala
13:00 Elkarretaratzea Azaroak 25 plazan

Martxoak 21, osteguna
13:50 Korrika: Emakumeen kilometroa (Las Kapritxosas) Azaroak 25 plazatik
18:00-20:30 Hitzaldia Marienean: ‘Emakue zaharren gorputzean jokatzen ari da berdintasuna’ (Mari Luz Esteban Galarza, Emakume Feminista Zaharren taldearekin lankidetzan)

Osorik irakurri

☉ Basauri

Mikel Garcia Basauriko Javi Conde klubeko atleta munduko Short Track Virtus txapeldun da

|

Mikel Garcia Munduko Short Track Virtus Txapelketan, Reimsen (Frantzia) // Argazkia: Geoffrey Wahlen, FFSA

Javi Conde klubeko Mikel Garcia eta Ibai Magdaleno atleta paralinpikoek Munduko Short Track Virtus Txapelketan parte hartu zuten otsailaren 20tik 25era bitartean. Txapelketa Reimsen izan zen, Frantzian.

Lorpenei dagokienez, 800 metroko lasterketan munduko txapeldun da Mikel Garcia. Gainera, zilarrezko domina irabazi zuen 400 metrotan.

“Mikel sasoi bikainean iritsi zen txapelketara, Ciechanowen (Polonia) kros laburreko munduko txapelketan urrezko domina eskuratu ondoren”, dio Javi Conde entrenatzaileak, eta gaineratu du: “Mikelen bi dominek Down kirolarien aldarrikapena indartzen dute Joko Paralinpikoetan lehiatu ahal izateko”.

Hain zuzen ere, Joko Paralinpikoetan ez dago Down sindromedunentzako kategoriarik, eta duela urte batzuk Mikelen gurasoek Elvira Agirrezabal eta Gotzon Garcia‘Down Paris 2024’ ekimena martxan jarri zuten. Ekimen horren helburua da Joko Paralinpikoetan Down kategoria sortzea.

Podiumaren atarian

Bestetik, Ibai Magdalenoren kasuan, podiumaren atarian geratu zen. Magdalenok 3.000 metrotako lasterketan parte hartu zuen eta laugarren bukatu zuen.

Ibai Magdaleno Munduko Short Track Virtus Txapelketan, Reimsen (Frantzia) // Argazkia: Geoffrey Wahlen, FFSA

Era berean, 1.500 metrotako proba ere egin zuen Magdalenok eta zazpigarren sailkatu zen.

“Oso maila altuan lehiatu da Ibai. Lasterketa zailak izan ziren, eta pozik gaude lortu duen emaitzekin”, dio Condek.

Ekainean Javi Conde klubeko zenbait atletak Suedian jokatuko den aire zabaleko Europako Txapelketan parte hartuko dute.

Osorik irakurri

☉ Basauri

Kareaga eta Basozelai auzoetako irisgarritasuna hobetzea jasotzen du Basauriko Udal Gobernuaren planak

Udal ordezkariek azaldu dutenaren arabera “aginte-plana osatzen duten jarduera guztiak Nazio Batuak zehazten dituen Garapen Iraunkorreko Helburuekin lerratuta daude”

|

Basauriarrek merezi duten herria egiten jarraitzea. Hori da Udalak aurkeztu duen Gobernu Planaren helmuga. Horretarako, 6 arlo ezberdinetan antolatutako 79 neurri aurkeztu dituzte Asier Iragorri alkateak eta Isabel Cadaval PSEko bozeramaileak. Arloak honako hauek dira:

  • Basauri Soziala
  • Basauri enpleguarekin, garapen ekonomikoarekin eta tokiko merkataritzarekin
  • Basauri hezkuntzarekin eta gure gazteentzako aukerekin
  • Basauri bizigarria, jasangarria eta segurua
  • Basauri kulturarekin, kirolarekin eta euskararekin
  • Udal moderno eta irekia

Udal ordezkariek azaldu dutenaren arabera “aginte-plana osatzen duten jarduera guztiak Nazio Batuak zehazten dituen Garapen Iraunkorreko Helburuekin lerratuta daude”.  Helburua, Asier Iragorri alkatearen arabera, herritarren ongizatea bermatuko duen eta sozialki aurreratua izango den Basauri bat eraikitzen jarraitzea da. Horretarako, udalerri irisgarri eta seguruagoa eta jasangarriagoa sustatu nahi dute, enpresa eta enplegu aukerak sortzeko gai izango dena. “Denontzako Basauri plural eta euskaldun baten alde ere lan egingo dugu, bere nortasunari eutsiko diona eta kultura- eta aisialdi-eskaintza aberatsa izango duena. Azken finean, Udal moderno eta irekia, kalitate handiko zerbitzu publikoak eskainiko dituena” borobildu du Iragorrik.

Hirigintza protagonista

Neurri zehatzei dagokienez, arlo urbanistikoak pisu nabarmena izango du udal gobernuaren jardunean. Hori horrela, hainbat jarduera garatuko dira “Basauri bizigarria, jasangarria eta segurua” arloaren 26 neurrietan zehar. Horietako bat Kareaga Goikoaren hirigintza-garapena izango da, 1,3,5 eta 7. zenbakietan. Bestalde, Larrazabal eremuaren kasuan birgaitu daitezkeen hirigintza eremuetarako udalaz gaindiko baliabideak aztertzea eta eremu horietarako sarbidea erraztuko da, La Baskoniaren inguruko hirigintza- eta gizarte-garapenarekin batera.

Era berean, San Migelgo Renferen geltokiaren ondotik doan espaloia handitzea, Urbiko plazan hobekuntzak egitea eta Zumalakarregi kalearen hirigintza-berrikuntza integrala egitea aurreikusten da; izan ere, esku-hartze horrek 2024ko aurrekontuan partida ekonomiko bat esleituta dauka. Basauriko alkateak zehaztu du gobernu planean jasotako ekintza batzuk legegintzaldiko lehen hilabete hauetan jarriko direla martxan, eta beste batzuk pixkanaka definitzen edo gauzatzen joango direla. Arlo honen baitan kokatzen dira Basozelai eta El Kaleroko irisgarritasuna hobetzea, parkeak eta aisialdirako eremuak handitzea edo hiri-baratzeak sortzea.

Ongizate komunitarioa helburu

18 neurri jasotzen dira arlo honetan, besteak beste gizarte-bazterkeriako eta ahultasun ekonomikoko egoeren aurkako borroka,”Basauri lagunkoia adinekoekin” programan jasotako ekintzak garatzen jarraitzea, Adinekoentzako gizarte-zentro berria, nahi ez den bakardadearen aurkako programak edo  Sarratuko bizikidetza-unitatearen eta eguneko arreta-zentroaren proiektua garatzea.”Adinekoak gure kudeaketa politikoaren erdigunean daude, eta baliabideak bideratuko ditugu haien babesa eta bizi-kalitatea bermatzeko”, azpimarratu du Isabel Cadavalek.

Beste arloak ere ez ditu bazter utzi udal gobernuak, eta berdintasuna erdigunera ekarri dute. PSE-EEko bozeramaileak adierazi duenez, “Basauriko Indarkeria Matxistaren aurkako II. Planean jasotako neurriak ere ezarriko ditugu, eta indarkeria matxistaren biktimei eta mendekotasuna duten pertsonei laguntza juridikoa eta psikologikoa ematen jarraituko dugu; ezinbesteko zerbitzua da, eta oso beharrezkoa prozesu osoan laguntzeko”.

Enplegua eta tokiko merkataritza ere funtsezko elementuak dira Basauriren garapenerako, eta hori horrela, basauriarrei enplegu-aukerak eskainiko dizkieten enpresa berriak herrian kokatu daitezen lan egingo dutela iragarri dute udal ordezkariek, horretarako dauden guneak baliatuz, bereziki La Baskonia eta Mercabilbao kokatzen diren orubeetan.

Haurreskolen egoera ere kontutan hartu du udal gobernuak plan osatzerako orduan: “agintaldiaren hasieran iragarri genuenez, uztailean, gobernu-akordioa aurkeztu genuenean, udalerrian 0 eta 2 urte bitarteko haurren eskolatze-beharrak aztertzen ari gara, eta, plazarik ez dagoela ikusiz gero, Haurreskolen Partzuergoari eskatuko diogu familiei zerbitzu hori eskaintzeko gune berriak sortzea, Basaurin antzemandako eskaerari erantzuteko”, gogorarazi du Cadavalek.

Kulturari, kirolari eta euskarari dagokienez, kultura-ekipamendu berri bat izateko helburuan aurrera egingo da, Baskoniaren nabe zaharraren birgaitzearekin, eta Euskara Sustatzeko Plana ere garatuko da, prozesu parte hartzaile baten bidez.

Bukatzeko, beste helburu nagusi bat ere badu planak, udal eredu  “modernoago, parte-hartzaileago eta irekiago” baten arrastoan.

Osorik irakurri

☉ Basauri

Jantokiaren kalitatea bermatzeko “aktiboki lan” egingo duela ziurtatu die Basauriko Udalak Guraso Elkarteei

Eusko Jaurlaritzak Basauriko Udalari azaldu dio egungo jantoki-zerbitzurako alternatiba ezberdinak lantzen ari dela, eta litekeena dela Basauri izatea horrelako esperientzia bat martxan jartzeko aukeratuko duten lehen herrietako bat

|

San Migelgo Sofia Taramona ikastetxeko jantokia / Sofia Taramona

Hilabete hasieran Basauriko IGE taldeak ( Ikasleen Guraso Taldeak) gutuna igorri zien ikastetxe publikoetako gurasoei, otsaileko Osoko Bilkurara eraman behar zuten aldarrikapen eta eskariaren berri emateko: udal sukalde baten sorrera herrian, “eskolak eta interesa duten beste zentro batzuk hornitu ahal izango duena, enplegua udalerrian eskainiz eta bertako merkataritzan oinarritutako kalitatezko janaria eskaintzen duena”. Hori bakarrik ez, bihar 18:00etan ospatuko den Osoko Bilkurara hurbiltzeko gonbidapena luzatu zieten gurasoei.

Eskari hau ez da Guraso Taldetik egiten duten lehena, aurretik ere hainbat proposamen egin baitituzte, gutunean bertan zehazten dituztenak, betiere, “gure zentroetan elikadura egoki baten alde” lan egiteko helburuarekin : “lehenik eta behin, garraiatutako catering-zerbitzuak sinatutako agirien zehaztapenak bete daitezen borroka egin genuen (gutxiegitzat jotzen ditugun dokumentuak), eta gure zentro gehienetan tokian tokiko sukaldaritza ere eskatu dugu (guztietan bideraezina ikusten duguna eta denbora asko behar izango da aldaketa lortzeko)”.

Proposamen honen harira, Basauriko Udalak bilera egin du guraso-elkarteetako ordezkariekin, eta bertan hainbat konpromiso hartu ditu, “ikastetxe horietako ikasleek kalitatezko jantoki-zerbitzua jaso dezaten, betiere bere eskumenen esparruan”. Hasteko, udal arduradunek zera zehaztu dute: “Basauriko Udalak udalerriko eskola-jantokien egoerari buruzko informazioa bildu eta kontrastatu du zenbait iturritatik, besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saila eta guraso-elkarteak, zerbitzuaren diagnostikoa egin, eta horrela, Eusko Jaurlaritzari Basauriko familien kezkak eta proposamenak helarazi ahal izateko”.

Helburu horrekin, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saileko arduradunekin harremanetan egon da etengabe Udala, guraso-elkarteen iritziak eta gogoetak helarazteko eta egungo zerbitzua hobetzeko konponbideak bilatzeko deia egiteko; izan ere, jantoki-zerbitzua Basauriko Udalaren eskumena ez den arren, arazoak udalerriko familia askori eragiten die

Eusko Jaurlaritzarekin izandako hartu eman horren harira, udalak jakin ahal izan du Eusko Jaurlaritza “beste alternatiba batzuk” baloratzen ari dela jantoki-zerbitzurako, eta horietako baten bat gauzatu balitz “litekeena dela” Basauri izatea horrelako esperientzia bat martxan jartzeko aukeratuko duten lehen udalerrietako bat.

Bukatzeko, Udalak adierazi du  “eskumena duen Eusko Jaurlaritzarekin batera, ikuspegi juridiko, tekniko eta ekonomikotik bideragarria den edozein aukera aztertuko” duela, “baldin eta gure ikasleei emandako jantoki-zerbitzuaren kalitatea hobetzeko bada”. Helburu hori lortze aldera, “udal-azpiegiturak Eusko Jaurlaritzaren esku jartzeko prest dago Basauriko Udala, xede horretarako erabil ditzaten, bai eta eskumena partekatzeko prest ere, lankidetza-hitzarmenen bidez edo bestelako bideetatik, horretarako beharko litzatekeen finantzaketarekin”.

Begiraleen artean euskara sustatzea helburu

Beste alde batetik, Udalak jakinarazi du jantokiko eta jolastokiko begiraleekin lan egingo duela,  “enpresa esleipendunaren betebeharra” den arren. “Basauriko Udalak”,  borobildu dute  ” bere kudeaketaren lehentasunezko arloetako bat euskararen erabilera sustatzea denez, zenbait aukera, baliabide eta ekintza baloratzeko konpromisoa hartu du, guraso- elkarteekin lankidetzan gune horietan euskararen erabilera sustatzeko helburuarekin”.

Osorik irakurri