→Zaratamo

Luis Mari García: «Udan furgoneta hartu eta baserrietatik saltzen nuen garagardoa eta ardoa, antzina egin bezala»

Unibertsitatean Fisika-kimika ikasi bazuen ere, Luis Mari Sanzek jakintza zientifikoa ardogintzara aplikatzen du gaur egun. Bodegas Araneren jabea da, eta bertako ekoizle txikiekin egiten du lan Zaratamoko upategian.

Luis Mari Garcia Sanz, Bodegas Araneren jabea // Geuria

Luis Mari Garcia Sanzek (Bilbo, 1957) “deformazio profesionala” daukala dio. Zientzialaria ikasketaz, ardogintzaren munduan sartu zen familiaren negozioa mantentzeko, eta egun, Zaratamoko Bodegas Araneren jabea da. Laborategiko jakintzak ardogintzan aplikatzen ditu egunero, baina oraindik ere etxez etxe eta dendaz denda joaten da produktua eskaintzera. Garciak bertako ekoizle txikiekin lan egitea nolakoa den azaldu digu, dituzten erronkak zeintzuk diren, eta baita zailtasun horiek historikoki nondik datozen ere: Frantziarrek utzi eta inbertsoreek erositako Errioxako mahastiak, garagardoaren makro industria eta herbizidarik gabe hazten diren mahatsak izan ditu hizpide.

Nola sortu zen Bodegas Arane?
Arrigorriagan zegoen Bodeguilla-ko Luisen semea naiz ni, eta negozioarekin lagundu egiten nion. Baina 1983ko uriolek geneukan lokalari eragin zioten, eta orduan hasi genuen beste proiektu hau. Hasieran, Arrigorriagako lonja batean geunden, eta 1989an edo 1990ean etorri ginen Zaratamora, Bodegas Aranera. Orduan egiten genuena ardoa herriz herri banatzea zen (Arrankudiagan, Zeberion, Zaratamon). Eta horrela egiten nuen ikasten ari nintzen bitartean ere. Udan furgoneta hartu eta baserrietan saltzen nituen garagardoa eta ardoa, antzina egiten zen bezala.

Zuk aukeratuta baino beharrizanak bultzatu zintuen honekin hastera.
Bai. Nirea ez zen ardoaren mundua, baizik eta plastikoarena. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU/UPV) Fisiko-kimika ikasi nuen, eta karrera bukatu nuenean, nire bidea bilatzen saiatu nintzen. Uriolak etorri zirenean, beste gauza batzuetan nenbilen lanean, eta aitak horrela esan zidan: “Ordaintzen dizutena hori izanda eta gurean behar zaitugula ikusita”. Azkenean, ez zen ideia txarra izan. Gogoan dut behin Pirinioetan nengoela, Nafarroan, aterpetxean Argentinako beste kimikari batekin topo egin nuela, eta hark esan zidan plastikoak guztiok akabatuko gintuela. Arrazoi zuen plastikoarekin. Ardoa, berriz, desberdina da, kulturaren parte da.

Fisiko-kimika ikasi ondoren eta plastikoari lotutako ikerkuntzan jardunda, nola aplikatu dituzu jakintza zientifiko horiek ardoaren munduan?
Hasieran, Arrigorriagan laborategi bat prestatu genuen, eta bertan, beste upategi batzuetako ardoen analisi kimikoa egiten genuen. Urte askotan zehar egin dugu hori; izan ere, negozioaz dugun ikuspegia “teknikoa” da, deformazio hori dugu prestakuntzaz, laborategitik gatozelako, produktuaren analisitik, eta ez enpresaren mundutik. Gainera, dugun lan egiteko modua ere tradizionala da: beti egin izan den bezala, kalera atera gara ikusi gaitzaten, eta etxez etxe saldu dugu. Ardoa dastatzearekin hasi ginenean ere, adibidez, ez ziguten “ikastaro” batean irakatsi: Gaztela Mantxara joaten ginen, 100.000 litro ardo erosi eta probatu ondoren, zapore hori zerk ematen zion jakiteko analisi kimikoa egiten genuen.

Lan egiteko modu tradizionala eta ardoaren kultura aipatu dituzu. Historikoki, Euskal Herrian badago ardo ekoizleen tradiziorik?
Historian atzera egiten duzun tartearen arabera. Arabako Errioxako upategiak XX. mendearen hasieran frantsesek Haro herrian utzi zituztenak dira. Filoxeraren [mahats-zorria] plagak Frantziako mahastiak suntsitu zituenean, hona etorri eta bertan landatzen zituzten landareak, gero trenetan sartu eta berriro Frantziara garraiatzeko. Ondoren, frantziarrak joan eta gero, hemen gelditu ziren mahastiak Bilbo, Donostia eta inguruko jende aberatsak erosi zituen, inbertsoreek. Hemen lurrari ez zaio inoiz garrantzirik eman.

Zuen upategian “ardo organikoa” banatzen duzue. Ekoizpen mota hori al da lurrari garrantzia emateko modua?
Besteak beste, ardogintzan ekoizpen intentsiboa ez erabiltzean oinarritzen da. Lurra badaukazu eta produktu fitosanitarioak eta ongarria botatzen badizkiozu, landarea landatu, medikamentuak erabili, saltzen dizuten elikagaiak bota, hazten denean batu, kendu, berriro jarri… Hori lurra ez errespetatzea da. Ardo organikoaren kasuan, berriz, desberdina da: ez duzu aldatu behar, mahastia lur horretara egokitzen saiatu behar zara.

Mahats bakoitza ingurunera egokitu ahal izateko, behaketa erabili behar duzu, jakintza eta zaintza. Hotzeria daukazunean bezala da: ahalegindu itxaroten eta medikamenturik ez hartzen, ea denborarekin hobetzen den. Landarearen kasuan, hasieratik produktuekin tratatzen baduzu, ohitu egiten da, eta azkenean, ez du izan behar duen zaporea sortzen. Eta hau ez da mahatsarekin soilik gertatzen: berdin da ardoa den edo garia den, produktuak guztiz ezberdinak baitira tratamenduen (edo tratamendurik ezaren) arabera.

Baina nola lortzen duzu “garbi” dagoen lurra, hasteko?
Denbora kontua da. Herbizidarik bota gabe, ongarri naturalak eta mineralak ez direnak erabiliz, tratamendu kimikoak kenduz. Gainera, lurra behatu eta ezagutu egin behar da. Adibide bat jartzearren, ez da gauza bera mahasti bat Jumillan, Murtzian, izatea edo Zaratamon egotea. Jumillan estalki begetala uzten baduzu (belarra haztea mahats landareen artean), mahatsak hil egingo dira, ez baitago ur nahikorik. Baina hemen, kontrakoa gertatzen da, estalki hori beharrezkoa baita, euri asko egiten duelako. Azkenean, lurra ona bada ere, jakin egin behar duzu nola zaindu: lasterketa zaldirik onena izan dezakezu, baina jockey-rik gabe ez duzu ezer lortuko.

Lurra errespetatuz lan egiten duen ardogileen adibiderik badaukazu?
Nafarroan bi ekoizle ditugu. Bata enologoa da eta besteak ere Ingeniaritza Agronomoa edo antzeko unibertsitate ikasketak dauzka. Biek ala biek Nafarroan barrena asko bidaiatu behar izaten zuten lanagatik, eta mahats asko ikusten zituzten bidean. Azkenean, ardogintzak atentzioa eman zien, eta horretara dedikatzea erabaki zuten. Egun, alokairuan dituzte hainbat lursail, guztiak mahasti zaharrak, landare horiez gain pikuak, gereziondoak eta abar dituztenak. Lurra lehen zegoen bezala utzi dute, hain zuzen.

Bi pertsona baino ez dituzu aipatu upategi horretan. Zuen ekoizleen % 80 upategi txikiak dira. Ardoaren munduan, zaila egingo zaie nabarmentasuna lortu eta etekinak izatea.
Ardogintzan aritzen garenok garagardoaren soberakinekin gelditzen gara, ostalaritzan gehien erabiltzen den produktua baita, eta zer esanik ez gazteen artean. Musika jaialdiak, adibidez, Heineken dira. Eta ez dago ardo enpresarik garagardo enpresek egin bezala BBK Live edo antzeko ekitaldirik babes dezakeenik. Agian, politika da. Ardoaren eta garagardoaren kontsumoaren eboluzioa ezohikoa izan da Espainia mailan.

Badago Jaengo Unibertsitateko doktoregai batek egindako tesi bat, garagardoak estatuan izan duen bilakaera aztertzen duena. Bertan, kontsumoaren garapen hori arrazoi kultural, ekonomiko eta politikoen ikuspuntutik azaltzen du. Frantzian, Portugalen eta Italian —ekoizleak diren herrialdeak eta antzeko klimatologiarekin—  ardoaren kontsumoa gora doan heinean (edo mantendu, jaitsiera oso txikiekin), estatuan beherantz doa, eta garagardoarena, berriz, gorantz, azken 50 urteetan.

1970etan, garagardoaren multinazionalak frankismo osteko hainbat figuraren laguntzarekin heldu ziren estatura. Adibidez, tesian El Águila garagardoaz jarduten du, Fraga Iribarne zuzendari izan zuen enpresa baita. Dirudienez, Fragak Franco hiltzeko zorian zegoenean sortu zuen enpresa hori, multinazionalek, diktadorearen egoeraz jabetuta, Espainian merkatu aberasgarria ikusi baitzuten. Garai hartan, ardoa landa eremuetan kontsumitzen zen, eta garagardoaren kontsumoa hirian ari zen hazten, eta modernitatearekin lotzen zen. Ardoa, berriz, jokoz kanpo gelditu zen. Hori da, behintzat, tesiak dioena.

Orduan, nola banatu daiteke ekoizle txikien ardoa?
Guk kalean egiten dugu lana. Hiru pertsona gaude erosleei bisita egin eta produktua eskaintzen diegunak. Adibidez, aipatutako Nafarroako ekoizle horiek 2.000 botila baino ez dituzte produzitzen, eta merkatuan duten presentzia oso txikia da. Baina badaude hori bilatzen duten erosleak. Guk hemen bilatzen ditugu, inguruan.

Horretarako badituzue “Ardogintza puntu” deitzen diezuen guneak ere.
Bai. Basaurin, esaterako, badaukagu puntu horietako bat. Gure ardoa bertan dago, probatu egin dezakezu, eta gustatzen bazaizu, erosi. Baina horretarako, dendako saltzaileak mugitu egin behar du, bestela jendeak ez baitu ezer erosten: ohikoak diren ardoak baino ez dira saltzen, jendeak ezagutzen dituenak eta beti berdinak. Uste dut, alde horretatik, probatzea beharrezkoa dela, beti produktu berarekin ez gelditzea; bestela, egunero garbantzuak jaten dituzula esatea bezalakoa izango litzateke, dilistak, espagetiak eta beste mila janari egon arren.

Gora

Geuria Laguntzaileak Geuria Laguntzaileak