Sareak

Elkarrizketak

Markel Uriarte eta Daniel Fernandez:«Gure ametsa parkourra mundu zabalean praktikatzea eta gozatzea da»

Arkotxako hormetan saltoka ibili gara BLENT taldeko Hego Uribeko bi kideekin, leku batetik bestera modu eraginkorrean mugitzea helburu duen kirola ezagutzen

|

Santorinin parkourrean aritzen dute amets bi gazteek // Geuria

Bideo-jokoek parkourra praktikatzera eraman zituzten Daniel Fernández Basauriarra eta Markel Uriarte ‘Uri’ zaratamarra. Arkotxako hormetan saltoka ibili gara BLENT taldeko Hego Uribeko bi kideekin, leku batetik bestera modu eraginkorrean mugitzea helburu duen kirola ezagutzen. Kirol hau praktikatzen dutenei traceur esaten diete, ‘trazatzaile’, frantsesez. Gazte biek mundua perspektiba ezberdin batetik bizi dute eta guk lehen pertsonan bizi izan dugu, egun batez bada ere, gero eta arrakasta handiagoa izaten ari den kirol hau. Bai Danielek, bai Markelek txikitatik praktikatu dute, modu batean edo bestean, parkourra, eta sare sozialen bidez eta interneteko bazterretan topatutako bideoak arakatuz beren ezagutza osatu dute. Hauxe da beren istorioa.

Nola heldu zarete parkourrera?
Daniel Fernandez: Ni Assassins Creed bideo-jokoaren bidez heldu nintzen parkourraren mundura. Noizean behin parkera irteten nintzen jokoan ikusitakoa praktikan jartzera, amari gehiegi gustatzen ez bazitzaion ere. Aurrerago, parkourra praktikatzen zuen gazte bat ezagutu nuen eta mundu honen ateak ireki zizkidan. Baina praktika honek beldurra eman zidan hasiera batean eta alde batera utzi nuen denbora tarte batez. Hilabete batzuk geroago, gelakide batek eta biok entrenamendu saioak egitea erabaki genuen. Azken saiakera hau behin betikoa izan zen eta entrenamendu saioak egunero egiten genituen, klasera joan baino lehen, etxera itzuli baino lehen. 14 urte nituen entrenamendu saioak egiten hasi nintzenean.

Markel Uriarte: Ni pertsona oso ipurterrea izan naiz betidanik eta ordu asko eman izan ditut bideo-jokoekin, batez ere historia lantzen duten jokoekin. Assassins Creed bezalako jokoetan presentzia nabarmena du parkourrak. Izan ere, gurasoak, Arkotxako familia askok beren seme-alabekin egin bezala, futbolaren munduan murgiltzen saiatu ziren, baina alferrik; ondo praktikatzen dudan kirol bakarra parkourra da (barreak). Gurasoek hasieratik errespetatu zuten nire hautua. Aitak parkour klaseak eskaintzen zituen zentro bat bilatzen lagun zidan eta hainbat lekutan bilatu ostean elkarte batean sartu nintzen. Gaur Parkour Bilbaoko monitorea naiz.

Duela gutxira arte inork gutxik zekien zer zen parkourra. Gaur egun diziplina honen inguruko eduki asko topa daiteke sarean. Hala da?
D.F: Azken urteetan ikusgarritasuna lortu du baina hala ere jende askorentzat praktika ezezaguna da parkourra. Ni neu entrenatzen hasi nintzenean inork gutxik praktikatzen zuen. Paris 2024ko Joko Olinpikoetan ez dute kirol olinpiko bezala aintzatetsiko baina gaur egun Nazioarteko Gimnasia Federazioak baditu parkourreko Speedrun eta Freestyle modalitateak ditu. Agian 2028an Los Angelesen antolatuko dituzten jokoetan kirol ofizial modura ikusiko dugu. Batek daki!

Hala ere, eta aurreko galderara itzuliz, parkourra gaur egun askorentzat praktika ezezaguna bada, badago Freerunning izeneko kirol antzeko bat ere.
M.U: Askotan nahastu egiten diren kirolak dira, batez ere jauzi nagusiengatik. Jauzi nagusiak edo trick-ak ez dira parkourrarenak, freerunning-arenak baizik. Askotan, gaztetxo batek interneteko bideoetan itzuliak egiten ikusten duen pertsona bat parkourra egiten ari dela pentsa dezake, baina ez da horrela. Parkourra aratzagoa, teknikoagoa eta zaharragoa da.

Parkourrak antzekotasun handiagoa dauka oztopo lasterketa batekin, baina kale ukitu batekin eta gaurkotuagoa, agian
D.F: Esan ohi da parkourra A puntutik Bra joateko modu eraginkorrena dela norberaren gorputza erabiliz.

M.U: Gizakiarentzat kirol osatuena da parkourra. Gihar guztiak mugiarazten ditu kirol honek, batzuk beste batzuk baino, kirolariaren estiloaren arabera: kirolari batek hanka-jauziak, erreboteak, beherako jauziak, beso-ariketak edo dena delakoak landu ditzake, helburu bati jarraituz betiere.

Edonork praktikatu dezaken kirola da?
D.F: Bai, noski. Hanka bakarrarekin parkourra egiten duen mutil bat ezagutzen dugu, eta badira parkourreko kirolari itsuak ere. Mundu honek ez dauka mugarik!

“Parkourra gizakiarentzat kirol osotuena dela diote gihar guztiak mugiarazten dituelako”

Nolakoak dira kirola sekula praktikatu ez duen pertsona baten hastapenak parkourraren unibertsoan?
D.F: Hasteko oinarri teknikoak jaso behar ditu hasiberriak, lesioak ekiditeko. Azken batean, min handia hartu daiteke behar bezala egiten ez bada.

Gainera, esan beharra dago askotan interneten erakusten diren irudiak parkourraren irudi distortsionatuak direla: leku altuak, egoera oso arriskutsuak. Publizitatea ez da oso ona, baina ez du zertan horrela izan behar.
D.F: Ez du zertan horrela izan behar, baita zera ere! Izan ere, leku arriskutsuetan salto egiten duten traceurrek urte mordoa daramate eta mugimendu guztiak uste baino neurtuagoak dituzte. 

M.U: Saiakera ugari egiten dituzte, lurrean bertan gehienak, eta porrot egiteko aukera oso gutxi dituzte. 

Parkourra ikasteko erabilgarriak dira sareetan ikusten diren irudiak, edo hobe da aurrez aurreko klaseak jasotzea?
D.F: Lagungarriak dira, baina nire kasuan erabilgarriagoa da tailer batera jo eta aurrez aurreko laguntza jasotzea.

M.U: Dagoeneko ez dago parkourraren mugimenduen inguruko bideo formatuko tutorial askorik interneten, gaztelaniaz behintzat.

D.F: Ingelesez badago zerbait, baina ulermen arazoak ditut hizkuntzarekin eta horrek gauzak zailtzen dizkit. Salbuespen modura, Bilbon badago bideoak egiten dituen mutil bat eta, egia esateko, nahiko ondo egiten du.

Edonori gomendatuko zeniokete parkourra?
D.F: Zalantzarik gabe. Adin guztietako pertsonek praktikatu dezakete. Bilbon badago Indarrez ADD izeneko talde bat. Bertan zazpi urtetik aurrerako pertsonei irakasten diete parkourra praktikatzen, inolako mugarik gabe.

Traceurren arteko laguntasuna parkourraren beste ezaugarrietako bat da ere.
D.F: Lehiaketak antolatzen badituzte ere, parkourraren ezaugarri nagusi bat praktikatzen dutenek elkarri laguntzea da, norgehiagoka alde batera utziz. Giro sanoa dago praktikatzen dutenen artean. Markel eta biok behin baino gehiagotan lehiatu izan gara, baina alde batera utzi dugu. Izan ere, gure taldea Parkourreko Estatu mailako txapelduna da.

Eskualdekoa da?
M.U: Ez, baina bertan jende ona dago. Gertatzen dena zera da: Parkourrak ez du eragin handirik sare sozialei dagokienez Bilbo Handian, beste hirietan ez bezala; Bilboko sareetan ez da parkourraren munduko jende ospetsua agertu, eta horrek mesede egin dio kirolari: garbi mantendu dute. Bilbo bezalako hiri gutxi daude Estatu mailan. Baina horrek ez du esan nahi bertan parkourra praktikatzen ez denik! Bilbo inguruetan kirola praktikatzeko leku ugari daude eta azken urteetan atzerriko jendea etortzen hasi da gure lekuetan saltoak egiteko.

Hego Uriben ba al dago horrelako lekurik hormetan salto egiteko?
D.F: Parkourra egiteko horma edo baranda bat besterik ez da behar. Beraz, eskualdean leku asko daudela esan daiteke. Guk denbora asko eman dugu Arrigorriagan, Ugaon, Galdakaon, Arkotxan…

M.U: Bilbondon badago sekula erabiltzen ez den skatepark bat. Leku hori parkourra egiteko sortu dutela dirudi eta bertara hurbildu ohi gara taldekook.

Taldea esaten duzuenean BLENTi buruz ari zarete.
D.F: Hori da. BLENT Project Next Gen dokumentalaren haritik jaio zen. Jordan izeneko taldekideari parkourraren inguruko dokumental bat Bilbon grabatuko zutela esan zioten. Jordanen lana Espainia ordezkatzea izango zen eta parkourraren munduan entrenamenduak egiten zituen jendea ezagutzen zuen galdetu zioten dokumentalaren egileek. Jordanek guri buruz egin zien berba eta hortik jaio zen BLENT.

M.U: Antzina Be Water izeneko talde baten parte zen Jordan, baina bere taldekoek ez zuten entrenamendu saiorik egiten. Gu, garai hartan Silent ADD izeneko talde bateko kideak ginen, baina Be Waterrekin gertatzen zen bezala, gure taldean kide bik baino ez genituen entrenamendu saioak egiten. Beraz, Jordanek talde bietako kide aktiboez sortutako taldea eratu zuen 2022an: BLENT. Jordan Madrilekoa da baina Londresen bizi da, beste kide bat Madrilen bizi da, beste kide bat Valentziakoa da eta gu Bilbokoak.

Eta zeintzuk dira BLENTen helburuak?
D.F: Gustatzen zaigun horretaz bizitzea: bidaiak egin eta goazen leku horietan parkourra praktikatzea. Momentura arte ez ditugu bidaia askorik egin, BLENTeko kideak, arraroa bada ere, hiri ezberdinetan bizi garelako, besteak beste. Egutegiak bateratzea zaila da askotan. Azken urtean hainbat bidaia egin ditugu Londresera, iazko Gabonak baino lehen Txekiar Errepublikan izan ginen eta maiatzan Erroman izan gara. Udari begira Erresuma Batuan zehar tourra egiteko asmoa dugu. Bestalde, Estatu mailan hainbat lekutan izan gara: Euskal Herria, Sevilla, Galizia, Bartzelona, Zaragoza, Almeria, Alakant, Madril, Santander…

Eta Traceurs bezala, ba al duzue ametsetako bidaiarik buruan?
D.F: Parkourreko sehaskara joatea: Lissesera (Frantzia). Edozein traceurren ametsa da. Baina ez hori bakarrik, Santorinira joatea ere itzela litzateke

Erresuma Batuan eta Txekiar Errepublikan egondakoak zarete. Frantzia eta Italia hemen ondoan daude. Bidaia egingarriak dira.
D.F: Bai, hala da. Lissesera joan ez bagara momentuz posible izan ez delako izan da, hurbil baitago. Gure ametsa mundu zabalean parkourra praktikatzea da. Parkourrak gainera ez du material berezirik eskatzen: motxila txiki batekin munduko bazterrak arakatu ditzakegu.

M.U: Gainera ez dugu gehiegirik eskatzen. Bizitza oso sedentarioa dugu: hamaka txiki bat eraman eta kalean bertan egiten dugu lo atzerrira goazen bakoitzean.

☉ Arrigorriaga

Izaro Elordui: «Zaldiarekin egotea terapiara joatea bezain esperientzia sendagarria da»

Zoriak Boni izeneko zaldi bat ekarri zion Izaro Elorduiri eta bere istorioa ezagutu nahi izan dugu. Elorduik, kirolaz harago, ongizate mentalera eraman du animaliarekin duen lotura

|

Izaro Elordui, Bonirekin, Arrigorriagako larretan // Geuria

Kirola eta zaldiak Izaro Elordui Nájeraren (Arrigorriaga, 2003) pasioak dira. Arrigorriagarrak munduko kirol gehienak ezagutu ditu eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako ikasketak burutzen ari da Deustun. Bere adineko umeak bizikletan ibiltzen ikasten ari ziren bitartean, Izaro lehen hastapenak egiten ari zen zaldi baten gainean. Izarorekin Bonifacio (Boni, lagunentzat) eta Lur izan ditugu elkarrizketan.

Boni bederatzi urteko arabiar arrazako zaldia da. Honek esan nahi du ez dela zaldi erraldoi bat, baina arraza honetako zaldiak erresistentzia handikoak dira eta muturrean, ezaugarri bereizgarri modura, kurbadura bat daukate. Buztana ere gorantza daramate. Izaro aulkirik gabe dabil Boniren gainean, Elorduiren arabera “animaliarentzat askoz erosoagoa delako”. Lurrek animalia erraldoiaren pausoak jarraituz laguntzen ditu bere bi lagunak, Arrigorriagako maldetan gora eta behera.

Nolako garrantzia dauka kirolak zure bizitzan, Izaro? Oso txikitatik kirola praktikatu izan dut eta esan daiteke kirol guztietan aritu naizela, gutxi gorabehera. Bost urterekin zaldian ibiltzen hasi nintzen eta aurretik ponian ibiltzen nintzen, gurasoen laguntzaz. Hastapenak Laredoko klub hipiko batean egin nituen, baina beste kirol askorekin bateratu dudan pasioa izan da betidanik. Urte asko saskibaloian eman ditut. Taekwondoa ere praktikatu izan dut. Izan ere, oso txikia nintzela Euskadiko txapelketa irabazi nuen.

Saskibaloian, jokatzeaz gainera bestelako lanak egin dituzu. Bai, aurten entrenatzaile lanetan hasi naiz, jokatzeari utzi niolako. Pena izugarria ematen zidan kirola bertan behera uzteak. Beraz, Arrigorriagako Padura saskibaloi taldean zazpi-zortzi urte bitarteko umeak entrenatzen eman dut urtea.

Gaur egun ikasten ari zara. Zer zehazki? Buruhauste handia izan zen niretzat ikasketen aukera egiteko momentua, albaitaritza eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua (CAFYD, erdaraz, lehen IBEF bezala ezaguna) zirelako bi hautagaiak. Bistan da aukera oso ezberdinak direla, baina azkenean Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Graduaren aldeko apustua egin nuen eta Deustun ari naiz ikasten. Hala ere, honek ez du esan nahi aurrerago ez dudanik albaitaritza ikasiko! (barreak). CAFYDak kirola egiteko aukera ematen dit alde batetik, eta baita animaliekin denbora emateko ere, eta mundu bi horiekin harreman oso estua izan dudanez poz-pozik nabil ikasketetan.

Zenbat denbora eskaintzen diozu kirolari astean zehar? Saskibaloiko entrenamendu saioak egiten ditut txikiekin Arrigorriagan bertan. Crossfita ere praktikatzen dut astean hiru egunez. Unibertsitateari dagokionez, egunero praktikatzen dut kirolen bat: aurten judoa, atletismoa, gimnastika, herri kirolak eta mendiko irakasgai bat izan dugu. Asteburuetan zaldiarekin egoten saiatzen naiz, larunbat eta igandean, ahal bada. Aste osoa kirola egiten ematen dut eta egia da gauzaren bat bidean geratu izan zaidala, sakrifizioren bat egin behar izan dudalako. Hala ere, eta ahal dudan heinean lagunekin irteten eta gozatzen saiatzen naiz.

Kirolak joan eta etorri dira, baina zaldienganako pasioa konstantea izan da zure bizitzaren hasieratik. Hala da. Betidanik praktikatu dudan kirola izan da eta ez dut inoiz bertan behera utzi. Laredon zaldian ibiltzen ikasi ostean, duela bospasei urte Arrigorriagako inguruetako larreetan hasi nintzen zaldiarekin paseatzen. Boni ezagutzea bizitzan gertatu zaidan gauzarik onena izan da eta txakurra, Lur, laguntzaile dudala ibilbide ugari egin ditut inguru hauetan.

Laredon ikasi duzu zaldian ibiltzen. Inguru hauetan zaldientzako zentro ugari daude. Zergatik Laredo? Nire familiak etxe bat dauka Laredon eta txikia nintzenean bertan igarotzen genituen udak. Zaldi bat ikusten nuen bakoitzean zoratu egiten nintzen. Egun batean aitak ponian ibiltzera eraman ninduen eta konturatu barik nire bizitza aldatu egin zuen. Eta bonoen bidez hasi nintzen zaldien mundua ezagutzen, bertako hipika zentro batean. Laredora joateko ohitura ez dut galdu eta dagoeneko udan zentroko arduradun bezala egiten dut lan, poniekin zortzi eta hamar lagunek osatutako taldeentzako ibilalditxoak egiten, hondartzan. Bertan ikasi dut Boniri irakasten diodan esperientzia guztia.

Baina Arrigorriagan bizi da Boni, eta Laredoko hondartzaren faltan nora joan daiteke Hego Uriben bizi den zaldizko bat? Azken batean, zaldi bat izatea ez da bizikleta, moto edo auto bat izatea bezalakoa. Mugarik ba al dago? Egia esateko, ibilaldi ohikoenak Pagasarrira edo Arrigorriaga inguruan egiten ditut gehienetan. Pagasarrira noanean aulkia ipintzen diot zaldiari, salbuespen modura. Bestela, aulki barik mugitu ohi naiz hara eta hona, Bonik horrela nahiago duelako.

Zer diote zure gertukoek zaldi bat izateari buruz? Jendeari orokorrean errespetu handia ematen dion gaia da zaldia edukitzearena. Laredon egonda jendea lehen aldiz txangoa egitera ateratzen dudanean lehen inpresioak harridurazkoak izan ohi dira. Gurasoek beraiek eta neba txikiak errespetu handia diote zaldiari. Honek ni ere harritu egiten nau, azken batean, niretzat bizikletan edo zaldian ibiltzea antzekoa baita, kontzientzia dudanetik hazi naiz beraiekin. Zaldien mundua oso barneratuta daukat. Lagunak bisitan datozenean eta zaldira igotzeko esaten diedanean erantzuna antzekoa izan ohi da beti: “Baina nola? Erraldoia da eta!”. Laburtzearren, animaliari begiratzeko modu diferenteak ditugu.

Aizu, zaldizkoaren eta zaldiaren arteko lotura berebizikoa da. Nola ezagutu zenuen Boni eta nolakoa da zuen arteko harremana? Oso txikitatik maitatu izan ditut animaliak. Zortzi urterekin lehen txakurra izan nuen, Zuri. Txakurrarekin batera zaldiekiko maitasun hori izan dut aldi berean. Nire aititeak baserri bat zeukan Ur Partzuergoaren inguruetan eta nire familia bertakoa izan da betidanik. Tamalez ez nuen aititearen baserria ezagutu, baina betidanik gustatu zait zonalde hau eta natura zein baserriaren mundu honek asko erakarri nau. Aitak beti esan du, gainera, nik arbasoen lekura bueltatzeko bidea topatu izan dudala beti.

Izaro Elordui: “Aitak beti esan du arbasoen lekura bueltatzeko bidea topatu izan dudala beti”

Egun batean, duela bospasei urte, nire aita bertako auzotarrekin berba egiten ari zela, bertan zaldi bat zegoela ikusi zuen. Zaldi hark jan eta lo egiten zuen. Ez zuen bestelakorik egiten. Hura ezagutzeko beharra sortu zitzaidan eta harreman oso estua sortu zen bion artean. Egunez egun bertan ibilalditxoak egiten hasi ginen. Bonirekin sortu dudan lotura ikaragarria da eta kirola egin edo ongizate fisikoa lantzetik harago doa: Boni ezagutzeak ongizate mentala ekarri dit. Hona natorren bakoitzean guztiz deskonektatzea lortzen dut. Bizitzan etapa txarrak bizi izan ditudan bakoitzean, zaldiarekin egotea terapiara joatea bezain esperientzia sendagarria izan da.

Gizakion ongizateaz berba egiten denean gorputzaren ongizate fisikoaz aritzen gara, ongizate mentala alde batera utziz. Nire ustez, biak bateragarriak dira: nor zaren eta libre zerk sentiarazten zaituen esaten dizun erreminta eskura izatea oso garrantzitsua da eta ongizate mentala landu behar dela ikusaraztea ere berebizikoa da. Kasualitate handia izan zen Boni ezagutzea, egia esateko, eta horrek energiaz betetzen nau bisitan natorren bakoitzean.

Eta nola lor dezake hori berba egiten ez dakien animalia batek? Zaldiak eta txakurrak, katuak ez bezala, taldean bizi diren animaliak dira eta beste izaki bizidunekin bizitzeko erraztasuna dute. Izaki oso eskuzabalak dira: ez dute ezer eskatzen eta dena ematen dute. Bonirengana natorrenean ura eta janaria ipintzen diot eta trukean zoriontasun itzela ematen dit niri. Konexioa totala da, beraz.

Eta zer dio Lurrek honen inguruan? Esan beharra dago Lur konexio horren parte ere badela. Txakurra ibilaldien parte ere bada eta askotan zaldia eramaten du uhaletik helduta. Ematen du animalia bien artean ere konexio hori egon badagoela.

Bonirekin duzun lotura hori sortuta, eta perspektiba galdu barik, zaldi bat dela gogorarazi behar da; ez txakur bat, ez katu bat. Zeintzuk dira kontuan izan beharrekoak zaldi baten ongizatea bermatzeko? Albaitariaz gainera, zaldia ferratuta egon behar da mendira joan ahal izateko. Momentu honetan Boniren kaskoak atseden hartzen ari dira eta “ortozik” dago, azken hilabeteetan unibertsitateko azterketak direla-eta landan egon delako. Udan, mendira igotzeko sasoia bueltatzen denean, zaldia berriro ferratu beharko dut. Horretarako ferratzaileak etorri beharko du, horrek dakarren gastuarekin.

Horrez gainera, jaten eman behar zaio animaliari. Arrigorriagan landa-eremu dezente daude eta hementxe bertan belar asko dago, baina Bonik pentsua eta lastoa ere jaten ditu. Lan horiez gainera, zaldia gau eta egun ikuskatu behar da, ezer falta bazaio eman ahal izateko.
Zaldiaren bizilekuak ere garrantzi handia dauka. Boni lar handi batean bizi da bere amarekin. Iaz moxal bat izan genuen eta aurten beste bat jaioko da. Dena ondo irtetea espero dut. Oso pozik nago, egia esateko.

Komentatu dituzun beharrak asetzeko inbertsio inportantea egin beharko da, ziur. Zorte ikaragarria daukat, egia esan behar bada. Boniren jabea Arrigorriagako auzotar jator bat da eta zaldiaren gastuak erdibanatzen ditugu: berak pentsua erosten du eta ni ferrak ipintzeaz arduratzen naiz, esaterako. Familiak gainera, lursailak ditu inguru honetan eta horrek asko laguntzen du, Boniri ez baitzaio belarrik faltako, zorionez.

Osagarri gehienak badituzu, beraz: Zaldia, zaintza lanak eta lursailak. Lehen esan duzu ibilbide gehienak Pagasarrira eta Arrigorriaga inguruan egiten dituzula, baina zelakoa da Hego Uribe eskualdea zaldiz ibiltzeko? Pagasarriz gainera, Hego Uribe eskualdetik oso gertu Ganekogorta dago, eta eskualdean bertan Upo eta Markio bezalako lekuak daude hemendik bertatik abiatuta. Upora edo Artandara joateko zailtasun gehiago daude, horretarako errepide nagusia gurutzatu behar delako. Egia esateko, ezin naiz kexatu Arrigorriagako inguruei dagokienez: zabalak dira eta bertatik oinezkoak eta zaldizkoak ere igarotzen dira.

“Zaldi bi daudenean egoera kontrolatzea askoz errazagoa da, baina bakarka joanik batek daki zer gerta litekeen: animalia ikaratuko balitz ez dakit zer gertatuko litzatekeen”

Bestalde, ez naiz Arrigorriagako herrigunera zaldiz jaitsi. Behin Ur Partzuergoko bideraino joan nintzen Bonirekin, baina ez harago; zaldi bi daudenean egoera kontrolatzea askoz errazagoa da, baina bakarka joanik batek daki zer gerta litekeen: animalia ikaratuko balitz ez dakit zer gertatuko litzatekeen. Hala ere, Boni oso mantsoa da eta gainontzeko animaliekin, txakurrekin bereziki, oso harreman ona dauka. Herrigunera jaitsi ez banaiz arazoak ekiditeko izan da, badaezpada ere. Oro har, menditik ibiltzeko permisibitate handiagoa omen dago zaldiekin. Herriguneetan, egia esateko, ez dakit baimen berezirik eskatu behar den. Momentuz ez daukat Bonirekin Arrigorriagako zentrora joateko asmorik.

Denak positiboa dirudi zaldien munduan. Ba al dago hain positiboa ez den zerbait? Aitortu beharra dago: nik uste dut mundu hau zailagoa gerta dakiekeela emakumeei. Baserriaren eta abeltzaintzaren esparruan emakume gutxiago daude, zoritxarrez. Nik neuk ez dut bertako auzotar emakumerik ezagutzen. Egia da askotan bakardade handia suma dezaketela sektore honetan. Ni normalean lagunduta etorri ohi naiz hona. Hala ere, emakume guztiak animatzen ditut zaldiarekin mendira paseoan joatea, esperientzia izugarria delako eta, bereziki, animaliaren eta pertsonaren arteko lotura sortzen den momentua zoragarria delako. Benetan merezi du.

“Mundu hau zailagoa gerta dakieke emakumeei. Baserriaren eta abeltzaintzaren esparruan emakume gutxiago daude, zoritxarrez”

Egia da, baita ere, pertsona batek zaldi bat izateko baldintza jakin batzuk bete behar dituela. Nire kasuan, lehen esan bezala, kasualitate handia izan da: espazio handia behar da, inbertsio handia egin behar da, laguntza izateak ere garrantzi handia dauka… aitortzen dut zaldiarekin lagundu didatenen erraztasun horiek barik ezinezkoa izango litzatekeela Boni mantentzea.

Bestalde, ez dago zertan zaldi bat jabetzan izan beharrik zaletasun hau praktikatzeko. Hipika zentroak existitzen dira horretarako. Hala ere, esan behar da zaletasun benetan garestia dela; baina niretzat inbertsio ona da. Edonola ere, mundu honetan dena ez da arrosa kolorekoa eta hipikak ere zailtasunak baditu: zaletasun hau lehen aldiz praktikatzen denean oso zaila iruditu dakioke zaldizkoari eta frustrazio egoerak bizitzea tokatuko zaio noizbait. Azken batean, zaldiek ere egun txarrak dituzte.

Hipika zentroak aipatu dituzu, eta zaldien mundu honetan, orain arte komentatu duzun zaletasunaz, loturaz edota ongizate mentalaz gainera lehiaketaren mundua ere existitzen da. Zer deritzozu hipikaren beste alde honi? Mundu bi horiek gustuko ditut baina esparru benetan ezberdinak dira. Batak eta besteak ez dute zerikusirik. Aipatzen duzun kirolaren mundu hori lehiaketara eta tituluak eskuratzera zuzenduta dago. Nik neuk tituluren bat eskuratu dut hipikaren mundu honetan, eta badira zaldiarekin lotura duten zaldizko ugari Raid diziplinan lehiatzen direnak (zaldi-diziplina honetan, zaldiaren eta zaldizkoaren abiadura, trebetasuna eta erresistentzia fisikoa eta psikologikoa probatzen dira.

“Momentuz gustura nago nire zaldiarekin lehiaketetan parte hartu barik, eta uste dut hauxe bera egin nahi duela Bonik”

Biek distantzia handiak egin behar dituzte egun batean, eremu desberdinetan zehar eta denboraren aurka). Batek daki, agian baliteke egunen batean lehiaketaren mundura salto egitea, baina momentuz gustura nago nire zaldiarekin lehiaketetan parte hartu barik, eta uste dut hauxe bera egin nahi duela Bonik; ez dut lehiaketetara behartuko eta bere ongizatean zentratuko naiz. Alderdi horixe sarritan ez dute kontuan hartzen hipika zentro askotan, salbuespenak salbuespen.

Amaitzeko, Izaro: non ikusten duzu zeure buru hemendik urte batzuetara? Hasteko, espero dut hemendik urte batzuetara nire ikasketak bukatuta egotea (barreak). Ikasturte hau nire bigarrena da Deustun. Hortik aurrera ez dakit zein norabide hartuko dudan: irakaskuntzarena edo kirolean gehiago sakontzearena. Albaitaritza ikasketak egiteko aukera ere hor dago. Hala ere, gauza bat oso argi dut: zaldian ibitzeari ez diot sekula utziko.

Osorik irakurri

☉ Ugao

Alejandro Pacheco: «Sare sozialak ez dira aukera bat; horiek barik merkatutik kanpo geundeke egun»

|

Inork gutxik ezagutzen du Alejandro izenarekin, Ugaon Patxes bezala ezaguna baita. “Patxez, gozotegikoa, croissantena”. Alejandro Pacheco León (Venezuela, 1993) Hegoamerikatik iritsi zen Bilbora bere familiarekin duela 17 urte bere negozio propioa zabaltzeko asmoarekin. Hainbat lanetan aritu ostean enpresa propioa abiarazteko pausoa eman zuen: Torre de Ugao kaleko 22. zenbakian Patxes ireki zuen.

Erronka handia izan zen Alejandrorentzat momentura arte leku berean zegoen Juan Manuelen LekuGozo gozotegia ordezkatzea, baina Alejandrok pauso hori eman zuen eta egindako lanaz harro dago.

Zazpi urte igaro dira Patxesek Ugaon pertsiana zabaldu zuenetik eta gaur egun croissanten erreferentziazko tenplu bihurtu da Hego Uriben eta baita Bilbo Handian ere. Alejandrok buelta bat eman zion gozotegi tradizionalaren formatuari eta garai berrietara doitzen jakin du: Gozotegiaren Instagrameko kontuak 25.300 jarraitzaile baino gehiago ditu eta Tik Tok kontua sutan dauka azken momentuko tendentziei helduz.

Negozioak Ugaon izandako arrakasta ikusita bigarren denda zabaldu zuen Bilboko Heros kaleko 15. zenbakian iaz. Hurrengo urratsa, ondo bidean, negozioa zabaltzea da eta hirugarren denda bat irekitzeko ideia buruan duela azaldu digu Patxeseko gozogileak, croissanten artean.

Patxeseko lantaldea, Ugaon // Geuria

Zein da Patxes gozotegiaren istorioa? Duela 17 urte iritsi nintzen Bilbora familiarekin batera, eta gozotegia zabaldu baino lehen hainbat gozotegitan lan egin genuen 2017an Ugaon gure negozio propioa sortu genuen arte: Patxes.

Nola gogoratzen dituzu negozio berriaren lehen urteak? Patxes zabaldu genuenean aita bakarrik hasi zen gozotegian lan egiten, gainontzekook gure lanak genituelako. Hasierako asmoa aitak goizeko lehen orduan pastelak egitea zen eta gero horiek dendan saltzea. Goizeko 03:00etan hasten zen lanean eta 21:00ak arte ez genuen pertsiana jaisten. Baina eskaintzak, espero genuenaren aurka, gora egin zuen eta kontrola galdu genuen.

Ugaon gozotegi gehiago daude. Nola ikusi zenuten bertan esparru bereko beste negozio bat zabaltzeko erronka? Ugaon hainbat gozotegi daude, bai, baina bakoitzak merkatu-hobi propioa du eta negozioen artean ez dugu ondokoa zapaltzen.

Zeintzuk izan ziren gozotegiko lehen gozoak? Txokolatezko palmerak. Aurreko negozioak, LekuGozok gozo horiek egiten zituen. Kasualitatea izan zen. Era askotako palmerak sortzen hasi ginen hasieran. Horrela egiten zuen LekuGozoko Juan Manuelek. Ugao palmerak jatera ohituta zegoen herria zen. Hortik abiatu ginen. Zorionez, ondo irteten zitzaizkigun guri ere.

Alejandroren aita, gozotegian, lanean // Geuria

2017tik gaur egun arte garapen positiboa izan du Patxesek eta palmerak bigarren mailara igaro dira. Palmerak egiten ditugu oraindik baina ez genuen gure burua gauza bera egitera mugatu nahi. Berriztu beharra zegoen eta orain croissantak dira gure espezialitatea. Ikusi izan dugunez, croissant barrubeteak modan daude berriro eta probak egiten hasi ginen sukaldean. Mota bi sortu genituen hasteko eta kopuru txikiak ekoizten hasi ginen. Gaur bederatzi mota baino gehiago egiten ditugu Patxesen. Sare sozialen bidez tendentzian dagoena ikusten dugu eta, horrez gainera, bezeroen eskakizunei amen egiten diegu, ahal den heinean.

Zein da arrakasta handiena eskuratu duen croissant mota? Pistatxozkoa, ezbairik gabe. Pilo bat saltzen dugu eta barrubetea egiteko pralinea erabiltzen dugu % 100ean. Pistatxoa ekologikoa da eta Gaztela Mantxatik ekartzen digute. Gauza guztiekin gertatzen den bezala, produktu ona erabiltzen denean kalitatean nabaritu egiten da. Pistatxozkoaz gainera, Lotus, Oreo, Cheesecake, Lemon Pie, Nocilla eta Kinderrez barrubetetako croissantak topa daitezke Ugao eta Bilboko gozotegietan, baita duela hilabete batzuk tendentzia izaten hasi zen Crookie izenekoa, cookie eta croissanten arteko nahasketa. Azken batean esperimentuak egiten ditugu gure croissantekin eta formula batekin asmatzen badugu, ekoizteko gaitasuna dugu, gure markaren zigilua mantenduz.

Pistatxozko croissanta, salduena Patxesen // Geuria

Nola definituko zenituzke Ugaoko auzotarrak jateko ohituren esparruan? Ugaotarrek jaten badakite eta kalitatea benetan apreziatzen dute. Gainera jatorrak dira eta esan beharreko gauzak esaten dituzte. Auzotar oso irekiak izan dira lehen momentutik, eta gauza berriak dastatzeko prest agertzen dira beti. Negozioa zabaldu baino lehen bestelako gozotegietan lan egindakoa naiz eta leku jakin batzuetan gauza berriak dastatzeko beldurra dago.

Nola antolatzen dituzue ekoizpen kopuruak? Ekoizpena behetik kalkulatzen dugu: asmoa dena saltzea da, produkzioa optimizatuz, elikagairik alferrik ez botatzeko. Horregatik produktuak aldez aurretik enkargatzea gomendatzen dugu eta horrexegatik eguerdian zabaltzen dugu Ugaoko denda, besteak beste.

Bilboko denda iaz zabaldu zenuten. Nolako urtea izan da? Ugaoko dendak oso ondo funtzionatu du, baina azken batean merkatua oso mugatuta dago. Bilbok 400.000 biztanle ditu eta bigarren denda honek muga hori zabaldu egiten digu.

Arraroa egiten da gozotegi bat bezalako tradiziozko negozio batek zuena bezalako arrakasta eskuratzea. Nola egin duzue? Hemendik 15 urtera sareak menperatuko dituzte gure bezeroek telefonoarekin. Sare sozialak ez dira aukera bat gaur egun: ez badituzu, merkatutik kanpo zaude. Gure kasuan bertan iragartzen ditugu gure produktu berriak guk geuk sortutako promozio bideoen bidez, azken orduko albisteen berri ematen dugu… Instagrameko @patxes_pasteleria eta TikTokeko Patxespasteleria kontuen bidez. Gure asmoa hemendik urte batzuetara enpresa egonkortzea, hobetzea eta zabaltzea da eta horretarako egungo baliabideei heldu behar diegu halabeharrez. Patxesekin marka bat sortu nahi dugu eta gure produktuak kalitatearekin lotzea.

Osorik irakurri

Elkarrizketak

Elena Barrutia eta Koldo Ramos: «Oso harreman estua eta hurbila dugu herriko liburutegietako erabiltzaileekin»

San Antonioko eta Bekosoloko liburutegietako erabiltzaileek lasai asko ezagutuko dituzte Elena eta Koldo. Hiru hamarkada baino gehiago daramate liburuzain lanetan

|

Aro digitalean, webguneen bidez informazioa azkar dabilenean, liburuzainek funtsezko zeregina betetzen jarraitzen dute gizartean. Ezagutzaren eta historiaren zaindari izateaz gain, ikaskuntzarako, alfabetatzerako eta informazio-baliabideetarako sarbide zuzena errazten dute. Elena Barrutia Viñé (Santurtzi, 1961) eta Koldo Ramos Arenal (Valladolid, 1959) San Antonioko eta Bekosoloko liburuzainak dira: 30 urte baino gehiago daramate etxebarritarrei zerbitzu ematen. Liburutegietako lanaz eta euren esperientziaz berba egin dugu eurekin, eta erronkak eta ikuspegiak partekatu dizkigute. Beren kontakizunen bidez, beren lana bultzatzen duten pasioa eta konpromisoa ezagutu ditugu, baita etengabe aldatzen ari den mundu honetan garrantzitsuak izateko ezartzen ari diren berrikuntzak eta egokitzapenak ere.

Urteak dira Etxebarriko liburutegietan lanean hasi zinetenetik!
Elena Barrutia: Ni 1993an hasi nintzen San Antonioko liburutegian lanean.
Koldo Ramos: Ni lehentsuago, 1988ko martxoan.

Zerk bultzatu zintuzten liburuzainak izatera?
E.B.: Errebote pixka batekin sartu nintzen liburutegiko lanean. Historian lizentziatu eta klaseak ematen hasi nintzen, eta ikusi nuen irakaskuntzaren mundua ez zela niretzat. Garai hartan Gallartako liburutegian lanean ari zen lagun batek bibliotekonomian trebatzera animatu ninduen. Beti egon nintzen liburuetatik eta liburutegietatik gertu, eta konturatu nintzen hau esparru atsegina zela niretzat. Orduan erabaki nuen bibliotekonomia ikastea eta lan horretan jardutea.

K.R.: Nire kasuan ere ez zen inolako inspiraziorik izan. Egia da nerabezaroan literatura maite nuela, baina zintzoa izanda, esango dut lanpostua irtetean, egonkortasun ekonomikoa eta soziala ahalbidetuko zidan lan bat lortu nahi nuela; beste edozein pertsonak bezala, uste dut. Lana, bide batez esanda, izugarri gustatzen zait.

Zeintzuk dira egunerokotasunean zuen lanean dituzuen erantzukizunak?
K.R.: Nahiz eta gehienetan erabiltzaileen kontsultei erantzuten edo mailegu-lanak egiten ikusten gaituzten, esan behar dut zerbitzuaren funtzionamendu normala ahalbidetzen duten lan guztiak egiten ditugula. Lehen aipatutakoez gain, funtsen katalogazioa eta sailkapena, baita liburutegien kudeaketa barne hartzen duten guztiak ere: aurrekontuaren kudeaketa, eskuratze-politika, Liburutegi Zerbitzuarekiko harremana eta abar.

Zelan gogoratzen dituzue zuen lehen urteak San Antonioko eta Bekosoloko liburutegietan?
E.B.: Nire lehen urteak liburutegian, alde batetik, zailak izan ziren. Erabiltzaile batzuk oso gatazkatsuak ziren, eta haientzat liburutegia eraso egiteko leku bat zen. Eta, bestalde, oso politak eta biziak izan ziren. Urte haietan ez zegoen ludoteka edo Tarrasta bezalako zerbitzurik eta, beraz, liburutegia haurren topalekua zen, beti umez beteta, eta ni gaztea nintzen eta energiaz gainezka nengoen.

K.R.: Nire esperientziari dagokionez Bekosolon, estresagarri samarrak izan ziren. Batez ere, erabiltzaileak haurrak eta gazteak ziren, eta liburutegia gauza berria zen horretarako. Taldeka etortzen ziren liburutegira, eta ez eskolako lanak egiteko gogo handiz, baizik eta ikastetxeko jolasaldiaren luzapen gisa. Gogorra izan daiteke erantzuna, baina hau duela urte asko gertatu zen; gerora, denboraren joanean, egoera erabat aldatu da.

Garai haietako liburutegiez galdetuko banizue.
E.B.: Liburutegia oso txikia zen, San Antonio ikastetxeko gela batean zegoen eta oso liburu gutxi zituen, mila inguru. Gaur egun 32.000 inguru daude!  Gainera, ordutegia oso mugatua zen, arratsaldean bakarrik irekitzen zen. Erabiltzaile gehienak haurrak eta gazteak ziren. Liburutegia ikastetxearen eraikinean zegoenez, harreman estua zuen irakasleekin, eta elkarrekin egiten genituen jarduerak.

K.R.: Bekosolon 1.654 liburuko funtsarekin hasi ginen. Liburutegi apala zen, eta pixkanaka hazten joan da. Gaur egun, formatu guztiak batuta, 20.000 liburu inguru izango ditugu!

Elan Barrutia: Liburutegia haurren topalekua zen, beti umez beteta, eta ni gaztea nintzen eta energiaz gainezka nengoen.

Nola aldatu da zuen rola liburutegietan denborarekin?
E.B.: Liburutegiak lokala aldatu eta ordutegia zabaldu arte, nire papera haur-liburutegiko liburuzain batena zen funtsean. Liburutegia lekuz aldatu eta ordutegia zabaldu zenean, eta batez ere 2003tik aurrera, egungo kokalekuan, liburutegien kudeaketaren informatizazioarekin eta Euskal Autonomia Erkidegoko liburutegien sareko lanarekin, nire lana dibertsifikatu egin da eta liburutegia hazi egin da zerbitzuei eta kalitateari dagokienez.

K.R.: Nire ustez rol bera da, baina erantzukizun handiagoarekin. Gaur egun, lehen eskaintzen ez ziren zerbitzuak eskaintzen dira, eta horiek betetzen direla bermatzeaz arduratzen gara. Liburutegiaren kudeaketa orokorrak ahalegin eta inplikazio handiagoa eskatzen du gaur egun. 

Eta zelan aldatu da irakurlearen profila hamarkada hauetan?
E.B.: San Antonio liburutegia tokiz aldatu eta ordutegia zabaldu zenetik, helduen kopurua izugarri handitu da. Interneten eta liburu digitalaren eragina liburutegiko bizitzan ere nabaritzen da. Internet sortu aurretik, ikasleek liburuetan bilatzen zuten informazioa, eta fikziozko liburu gehiago irakurtzen zituzten orain baino. Gaur egun, maileguan liburu gehien ateratzen dituzten irakurleen adin-ratioak 2 eta 12 urte bitarteko haurrenak eta, ondoren, 40 eta 75 urte bitarteko helduenak dira.

Nolakoa da zuen harremana Etxebarriko irakurleekin?
E.B.: Oso harreman estua dut San Antonioko irakurleekin. 31 urte daramatzat auzoan lanean, eta nire lehen urteetan hemen ezagutu nituen haurrak hazten eta guraso egiten ikusi ditut. Hau auzoko liburutegia denez, familia bat bezala gara, nire eguneroko denbora gehiena beraiekin ematen dut eta horrek asko markatzen zaitu.

K.R.: Bai, harremana nahiko hurbilekoa dela esango nuke. Lanbide honetan merezi duen gauzetako bat.

Teknologia berriek liburugintzan eragina izango zuten.
E.B.: Teknologia berriek erabat aldatu dute liburutegien kudeaketa eta eguneroko lana, baita administrazioekin datuak kudeatzeko ere. 

K.R.: Duela urte batzuk, arlo honetan lan egiten zuten pertsonen analisi eta aurreikuspen gehienak ondorio berean biltzen ziren: “Urte batzuk barru, liburua (paperezko formatua) lekuz aldatuko zuten, eta bigarren mailan utziko zuten”. Ikusten dugu ez dela horrela izan, paperezko liburuak lehentasuna du oraindik ere liburu digitalaren gainetik. Egoera hori azal dezaketen hainbat faktore daude, besteak beste, eremu horretan lan egiten duten plataformek ekoizpen txikia izatea eta eskuratze-bolumen txikiagoa izatea.

Koldo Ramos: Gaur egun, lehen eskaintzen ez ziren zerbitzuak eskaintzen dira, eta horiek betetzen direla bermatzeaz arduratzen gara.

Gaur egun zein dira erabiltzaileek gehien eskatzen dituzten liburuak?
E.B.: Gaztelaniaz Mikel Santiagoren ‘El hijo olvidado’ eta euskaraz Karmele Jaioren ‘Maitasun kapitala’.

K.R.: Bai, gaztelaniazkoari dagokionez, Bekosolon ere horixe bera da, eta euskaraz Nerea Ibarzabalen ‘Bar Gloria’.

Aurtengo Etxebarriko Liburu eta Disko Azokan omenalditxo xumea egin zizuen Udalak.
E.B.: Bai! Asko gustatu zitzaidan herriko liburutegietan hainbeste urtez egindako lana aitortu izana.

K.R.: Urte hauetan guztietan Elenak eta biok egindako lanaren aintzatespen gisa interpretatzen dut. Keinu polita izan zen, eta, jakina, baloratu eta eskertu egiten dut.

Nola ikusten duzue liburutegien etorkizuna hurrengo 10-20 urteetan?
K.R.: Oraindik asko dago egiteke, baina zimenduak jarrita daudela esan daiteke. Topaleku eta ezagutza-iturri gisa ikusten ditut. Horrek, zalantzarik gabe, aberastasun pertsonala eta komunitatearena dakartza. Helburu hori lortzeko, gure ahaleginak bideratzen jarraitu behar dugu.

E.B.: Nik ez dakit nolakoak izango diren liburutegi publikoak 10 edo 20 urte barru. Giza baliabide eta baliabide material gehiago izatea espero dut, informazioarekin, prestakuntzarekin eta entretenimenduarekin bat egiteko gune hobeak behar dituen komunitate bat hobeto zerbitzatzeko.

Osorik irakurri

☉ Usansolo

Antton Irusta Zamalloa: «Ipuinak balio etikoak lantzeko tresna dira eta balioen transmisioen eragile»

“Ipuin antzeko alegia baliosak” ipuin-sorta argitaratu du Antton Irusta Zamalloa usansolotarrak. Gizartean balio etikoen gabezia dagoela dio, eta ipuinak horiek lantzeko tresna baliotsua direla aldarrikatu du.

|

Mikel Zarateren ‘Ipuin antzeko alegi mingotsak’ (1975) liburua izan du abiapuntutzat Irustak // Geuria

Liburuak balioen transmisio-eragile funtsezkoak direla dio Antton Irusta usansolotarrak (Usansolo, 1963). Irakaslea, idazlea eta ipuin kontalaria, ‘Ipuin antzeko alegi baliosak’ ipuin-sorta kaleratu du aurten, lehen aldiz autoeditatuta, Enrique Morente ilustratzaile galdakoztarrarekin batera.

Bizikidetzan, balio etikoetan eta errespetuan gabeziak ikusten ditu Irustak, eta hutsune horiek betetzeko ipuinak baliagarriak izan daitezkeela uste du. Anttonekin batu gara bere Usansolo maitean eta solasaldi interesgarria izan dugu.

‘Ipuin antzeko alegi baliosak’ ipuin-sorta kaleratu duzu aurten, Antton.
Bai. Hirurogei urte dituzunean gauzak ikusten dituzu seigarren solairutik, eta hainbat liburu idatzi ondoren, banuen asmoa liburu bat nik neronek autoeditatzeko. Idatzi nahi nuen gaur egun gizartean dauden gabezia askoren inguruan. Irakaslea naizen aldetik, konturatu naiz gaur egun, batez ere DBHn eta Batxilergoan, gabezia handia dagoela balio etikoei erreparatuz. Nik nahi nuen balio etikoak erdigunera ekarri.

Zeintzuk dira gizartean dauden gabezia edo hutsune horiek?
Euskaraz esaten dugu: “Umeen zentzuna, etxean entzuna” edo “Umearen ikasia, etxean ikusia”. Gabezia handiak ikusten ditut batez ere bizikidetzan, balio etikoetan, errespetuan, ikasleen artean dagoen agresibitatean edota hizkuntza sexistan. Orduan, konturatu nintzen ipuinak baliagarriak izan daitezkeela hutsune horiek betetzeko. Eta hortik dator ‘Ipuin antzeko alegi baliosak’. Ipuin laburrez osatutako bilduma da.

Mikel Zarateren ‘Ipuin antzeko alegi mingotsak’ (1975) liburua izan duzu abiapuntu zurea idazteko.
Txikia nintzenean irakurri nuen ‘Ipuin antzeko alegi mingotsak’ eta zur eta lur geratu nintzen, maitemindu nintzen. Euskaraz irakurri nuen lehen liburua izan zen, eta barruan zerbait piztu zidan. Euskarak badauka bere mundua, bere mundu magikoa eta niretzat oso baliotsua da.

Nagusitan Mikelek idatzitako horrelako zerbait idatziko ote nuen galdetzen nion nire buruari. Eta hara! Badira dagoeneko dozenaka liburu publikatu ditudanak!

Ipuin antzekoak dira, laburtxoak eta alegia horietan balioak lantzeko materiala agertzen da.
Mikel Zarateren anaia eta iloba ezagutzen ditut eta esan nien nire asmoa zela Mikelen omenez liburua ateratzea. Mikel beti izan da nire bizitza literarioan zutabe bat. Idazle oso aberatsa, naturarekin harreman estua zuena, ahozkotasunaren mundutik zetorrena…

Liburuaren hitzaurrean agertzen da aholkuak ematen dituzula liburuan.
Hitzaurrean aldarrikatzen dut ipuinak balio etikoak lantzeko tresna direla. Ipuinak balioen transmisioen eragile funtsezkoak dira. Aukeratu ditudan ipuinak oso laburrak dira eta bakoitzak balio etiko bat aldarrikatzen du.

Esate baterako, ‘Arrakastarako bidea da akatsa’ Thomas Edisonen liburuan esaten du derrigorrezkoa dela bizitzan aurrera egiteko akatsak egitea. Gaur egun, mundu teknologiko honetan, dena berehala nahi dugu, ezin dugu akatsik egin, berehalakoa da guztia, ez dago denborarik pentsatzeko… Horrexegatik aukeratu ditut ipuin batzuk pentsarazteko, bai gurasoei bai gazteei.

“Gazteek ez dakite balio kritikorik egiten: eta horregatik ere atera dut liburua, hausnarketa egin dezaten

Zein aholku nabarmenduko zenuke, adibidez?
Ipuin bakoitzean badago halako mezu sakon bat. Adibidez, lehenengo ipuinean, ‘Munduko zazpi mirariak’ izenekoan, behin ikasleei galdetu nien: “Aizue, zer uste duzue mirariei buruz?” eta Erromako Colisseoa edo Txinako Harresia zirela uste zuten.

Eta nik ipuin honetan adierazten dut zeintzuk diren benetako munduko zazpi mirariak: 1-Pentsatu ahal izatea 2-Hitz egin ahal izatea 3-Sentitu ahal izatea 4-Erantzun ahal izatea 5- Irribarre egin ahal izatea 6-Ukitu ahal izatea 7-Eta garrantzitsuena… maitatu ahal izatea. Badira kanpoan mirariak, baina gure barnera begiratu behar dugu benetako mirariak zeintzuk diren jakiteko.

Liburuak aukera ematen du egunean 5-10 minutuan ipuin bat irakurtzeko eta pentsatzeko eta esateko: gauzak denborarekin egin ditzagun, patxadaz, norberak bere aisialdiari balioa emanez eta zentratuta geure buruarekin.

Hitzaurrean honakoa ere badiozu: “Ziurrenik etxeko eta eskolako hezibideak ez du zuzenean lagunduko gure mundua aldatzen, baina bai mundu hori noizbait aldatu ahal izango duten pertsonak aldatzen”.
Guraso askok pentsatzen dute balio etikoen aldarrikapena eskolari dagokiola, eta hori etxean irakatsi beharrekoa da, zalantzarik gabe. Guk ikastetxeetan balio batzuk sendotu ditzakegu, baina balio etikorik gabeko ikaslea, eskolara datorrena, ezezko borobila inoiz jaso ez duena, gauzak berehala egin nahi dituena, ez dakiena frustraziorako tolerantzia izaten…hori arazoa da gizartean, etxeko zentzu hori ez dagoelako landuta.

Gu, gurasook, hezteko gaude eta gero seme-alabek euren bidea egin behar dute jaso dituzten balio etikoetan oinarrituta. Bidea egitea eurei dagokie, eta bide horretan, besteak beste, frustrazioa zer den ikasi behar dute.

Ikasleen artean gero eta jazarpen handiagoa dago, eta adinez arinago hasten dira. Lehen 14 urterekin izaten zen; orain 8-10 urterekin. Arazo handiak daude, eta pentsatzen dut lehentasuna dela etxean lantzea errespetua, barkamena edota frustrazioa. Horregatik liburua gurasoei zuzenduta ere badago, eta eskolan zubi-lana baino ez genuke egin behar.

Liburua ez da, hortaz, bakarrik gazteei zuzendutakoa. Ez da bakarrik haurrentzako literatura. Gurasoei zuzendutako liburua ere bada. Gaur egun ez dago frustrazioarekiko tolerantziarik. Etxean balioak ez badira lantzen, eskoletan ezinezkoa da. Orduan, horren aldeko aldarrikapena ere bada liburua: gurasoek ere aukera izan dezaten oso abandonatuta dagoen mundu hau berreraikitzeko eta birbideratzeko.

Hezibidean liburuak tresna direla diozu. Zein paper jokatzen dute liburuek gugan?
Gero eta gutxiago irakurtzen da. Irakurtzearen plazera ez da etxean lantzen. Gaur egun ikaslea zentratuta dago gailu teknologikoetan eta irakurtzen duen informazioa ez da batere kritikoa. Gazteek ez dakite balio kritikorik egiten. Eta horregatik ere atera dut liburua, gazteek hausnarketa egin dezaten. Irakurzaletasuna guztiz abandonatuta dago eta aldarrikatzen dut hutsune horren baitan leku bat egin behar zaiola irakurketari, ipuinari, komunikazioari eta ahozko adierazpenari, eta horiek guztiak gaur egungo teknologiarekin txertatuta egon behar dira.

Liburu honetan bidelagun izan duzu beste behin Enrique Morente ilustratzaile galdakoztarra. Nolakoa da berarekin lan egitea?
Enrique eta biok bikote ofiziala gara bide honetan! 1996an ezagutu nuen Enrique, urteak dira! ‘Katxin’ lehen liburua berarekin argitaratu nuen, eta esan behar dut ideia bat edo istorio bat daukadanean buruan, Enrique beti prest dagoela nire ipuinei bere ukitu pertsonala emateko. Eta horregatik eskerrak ematen dizkiot azken liburuan: “Enrique Morenteri, nire ipuin liburu guztien marrazkilari apartari, apala bezain jantzia, handia bezain jatorra. Harro nago nire ipuina zurekin partekatzeaz”.

Oso ondo ezagutzen dugu elkar eta ondo konpontzen gara. Ni ez naiz marrazki munduan oso aditua, baina berehala ikusten ditut haren irudiak eta badaukate gatza eta piperra, badute zerbait diferentea beste marrazkilariekin konparatuz. Seguru asko estilo kontuak dira, baina niretzat plazera da berarekin lan egitea.

Irakurzaletasuna guztiz abandonatuta dago eta aldarrikatzen dut hutsune horren baitan leku bat egin behar zaiola irakurketari

Hasieran aipatu duzu ‘Ipuin antzeko alegi baliosak’ autoeditatutakoa izan dela. Azalduko diguzu zein den liburu bat autoeditatzeko prozesua?
Pamiela argitaletxeko maketazioan aditua den Esteban Montorio ezagutzen dut, eta gertutik ikusi dut maketazio prozesua. Letra mota, portada, hitzaurrea, ipuinaren egitura eta diseinua aukeratu behar izan ditut. Hainbat proba egin behar izan genituen, eta emaitzarekin oso pozik nago. Estebanek lan oso handia, polita eta berezia egin du.

Nola definituko zenuke autoeditatzearen esperientzia?
Prozesua gertu-gertutik jarraitu dut, inprentaren munduan barneratu naiz eta ikusi dut zelako konexio zuzena izan duen Enriquek liburuarekin. Beste batzuetan argitaletxeak berak egiten du hori guztia.

Besteak beste, Usansolo herriari ere eskaini diozu zure azken liburua.
Bai, esker onak eta eskaintzak egin ditut liburuan. Aukera ona zen nire bizitzan eragina izan duten lagun hurkoei halako eskaintza bat egiteko. Adibidez, Usansolo herriari eskaintzen diot liburua. Berton jaio nintzen, berton ezkondu nintzen, berton jaio ziren gure bi semeak. “Agur bero bat Bizkaiko 113. herrian bizitzeko harrotasuna eta poza sentitzen dituzuen usansolotar guzti-guztiei”, diot.

Izaskun Rekalderi ere eskaini diozu liburua.
Bai. Duela urtebete hil zen eta hil aurretik topo egin genuen hitzaldi batean. Balio oso handiak zituen Izaskunek, oso emakume arduratsua zen, euskara lau haizeetara aldarrikatzen zuen. “Euskaltzale, borrokalari eta gure lemazain erraldoiari. Bizirik zaude bizipoza eragiten gugan. Zure adoreak gure begietan txertaturik geratu dira betiko”. Usansolotarrak izanik, Usansoloren izena hara eta hona ere eraman zuen, eta euskara geldirik egon baino, nahi zuen zabaltzea. Lan ikaragarria egin zuen euskararen alde.

Liburu gehiago idazteko asmoa duzu?
Bai, zergatik ez! Etxe ondoan lonja bat erosi berri dut. Leku bat lasai egoteko, idazteko, nire burua zentratzeko, niretzat propio. Seguru asko, irakaskuntzatik jubilatu orduko jarraituko dut idazten. Usansoloko lekuak ipuin baten bidez islatu nahiko nituzke, erreferentzia kulturala ekartzeko Usansolori. Horrelako zerbait egin nahiko nuke. Sinple bezain tinko, ez dugu etsiko!

Osorik irakurri

Elkarrizketak

Aitziber Mendibil Barañano: «Garai batean, euskaldunontzat oso garrantzitsua zen erleei zuka egitea»

Uriondoko erlezainak bere irakasle lana eta erleen mundua uztartu ditu eta erlezaintzaren munduko ateak zabaldu dizkigu baserri ondoan dituen erlauntzetan

|

Aitziber Mendibil Barañano, Zeberioko Uriondo auzoan // Geuria

Aitziber Mendibil Barañanok (Zeberio, 1973) ia dena daki erleen inguruan. Osabarengandik ikasi zuen erlezaintzaren lanbidea, baina ez du horretan lan egiten; Mendibil Heziketa fisikoko irakaslea da Basaurin eta GEURIAri azaldu bezala, bere irakasgaiak harreman oso estua dauka natur zientziarekin eta, hortaz, bioaniztasunarekin, polinizazioarekin eta aldaketa klimatikoarekin, besteak beste. Udaberriko azken txanpan Aitziberren familiak Uriondoko baserrian duen erlauntzetara hurbildu gara, lanean ari diren izaki txiki horien mundu hain ezezaguna ezagutzera.

Zerk eraman zintuen erlezaintzara, Aitziber? Etxean betidanik izan gara ortuzaleak, eta osaba zaharrak erleak ere bazituen. Duela 15 urte gutxi gorabehera, baserria berriztu genuen. Erlauntzak zeuden bertan. Egun batetik bestera, horietako batean erlauma bat sartu zen eta osabarekin batera hori zaintzen hasi ginen. Horrela hasi zen dena. Galderak osabari eginez eta bere erantzunei so eginez erlauma bat, bi hiru… hazten hasi nintzen. Gaur egun 30 erlauma ditut eta 50 izatera heldu naiz ere.

Denak Uriondo auzoan? Duela urte batzuk beste modu batean bizi ohi nuen zaletasun hau eta erleak Gorbeiara eraman ohi nituen. Bertan ainar arruntaren eztia egiten nuen eta ondo zegoen. Baina zeberioztarra izanda, Gorbeiara heltzeko bidea ez zen batere aproposa eta erleak Uriondo auzoan haztea erabaki nuen. Hemen lore anitzeko eztia ekoizten dut.

Lanbidez irakaslea zara Basauriko Uribarri institutuan. Loturarik badu zure lanak erlezaintzarekin? Heziketa fisikoko irakaslea naiz eta gure irakasgaia oso zeharkakoa da. Nahiz eta oso zehatza izan, kirola eta jokoak soilik lantzen ditugula eman dezake baina loturak ditu natur zientziekin. Lankideekin berba egitean berehala konturatu ginen gure ikasgaiak beste hainbat gairekin harremanak izan zitzakeela: bioaniztasuna, polinizazioa, aldaketa klimatikoa, espezie inbaditzaile baten eragina, kulturalki nolako garrantzia duen erlezaintzak garai jakin batean argizaria ekoizteko… Euskararen aldetik landare batzuen izenak, hiztegia (erle mandoa, erle erregina, abaraska, argizaria…)… Laburbilduz: erlezaintzarekin loturak eta harremanak egiteko aukera ugari ematen ditu nire lanak, eta hori altxor txiki bat da irakaskuntzan.

Batek baino gehiagok pentsatuko du erlezaintzaren atzean erleak eta eztia dagoela soilik; baina erlezaintzak mundu oso bat ezkutatzen du. Hala da. Garai batean euskaldunontzat oso garrantzitsua zen erleei zuka egitea. Erleak animalia sakratuak bezala tratatzen zituzten eta logikoa da: erleek argizaria produzitzen dute eta argizaria kandeletan ipintzen. Eta zer daukate argizaiolek? Biribildutako argizaria. Erleek ekoiztutako argizariak jendearen bizimoduan eragina zuen eta elizkizunetan garrantzi handia zeukan.

Bestalde, antzina ez ziren erleak saltzen eta gaur egun ohitura hori galdu egin da. Gaur, erlezain profesionalen artean bereziki, erlaumak saltzeko ohitura dago. Lehen hori ez zen posible: erlaumak diru iturri inportanteak ziren eta opari lez edo belaunaldi ezberdinen artean transmititu ohi ziren.
Beste ohitura zahar baten adibidea ematearren, antzina, erlezaina hiltzen zenean erlategira joan eta erlauntzak astindu egiten ziren, ugazaba hil izanaren seinale modura. Historiaren aldetik lan ederrak egin dituzte erlezaintzaren inguruan.

Nolako lanak ematen ditu erlauntzak mantentzeak? Hori erlauntza kopuruaren araberakoa izan ohi da. Helburu bakarra eztia produzitzea bada, denborak eta loraldiak hartu behar dira kontuan. Erleak hainbat faktorerengatik zaindu behar dira: kopuruaren aldetik eta gaitzen aldetik bereziki. Momentu jakin batzuetan erlaumaren hazkundea ere kontrolpean izan behar da. Horren guztiaren arabera argizari gehiago edo gutxiago ipini, tratamendua jarri eta bestelako lanak egin behar dira. Emaitza eztia izango da.

Eta ezti hori erle bakoitzak jaten duenaren eta bere zikloaren arabera produzituko dute. Momentu jakin batean erlauntza “gelditu” egiten da, baina naturaren esnatzearekin erleak ere esnatzen dira eta beren zikloari berrekiten diote. Udan, lore anitzeko eztia produzitzen dugunoi dagokigunez, gero eta arinago ateratzen ari gara eztia. Eztia atera ondoren, erlauntzaren tamaina egokitu behar da erleak negualdia prestatzen hasteko. Lekurik ez izatekotan, erregina zaharra erle pila batekin eta eztiarekin joan egingo da eta erlauntzean erregina berria geldituko da. Eztia produzitu nahi izatekotan horixe da zaindu beharrekoa.

Nolako erleak topa ditzakegu gure inguruetan? Kantauri isurialdean Erle Beltza (Apis mellifera iberiensis) bizi da eta Bizkaiko Erlezainen Elkartearen helburua da bertako espezie hau zaintzea.

Eta erlezainei dagokienez, zeintzuk dira bereizi beharrekoak? Erlezain profesionalak eta ez profesionalak daude. Profesionala izateko 150 erlauntza baino gehiago eduki behar dira; zaintza era ekologikoan egiten bada, 50etik gora. Horiek horrela, erlezaintza egiteko modu bi daude: alde batetik, erleak kokapen batean urte osoan izatea eta, beste alde batetik, erlauntzak urtean zehar leku batetik bestera mugitzea. Kostaldean, erlezain gehienek transhumantzia egiten dute Liztor asiarra (Vespa Velutina) etorri delako eta erleek ezin dietelako liztorren erasoei eutsi. Erle horiek normalean leku garaietara edo Burgos bezalako toki sikuagoetara eramaten dituzte.

Erlauntzak leku batetik bestera eramatearen ideiak ez dirudi arin batean egin daitekeen zerbait. Garraioa Bizkaian egin behar bada erleak hartu eta behar den lekura eraman behar dira, besterik gabe. Bizkaitik irten egin behar bada, ordea, baimenak eskatu behar dira. Nola edo hala, erleak ezin dira edozein momentutan garraiatu: goiz-goizean edo iluntzean egin ohi dira lan hauek, erlauntzaren barruan lasai daudelako, atseden hartzen.

Eta den dena Asiako liztorrengatik. Asiako liztorrek ura behar dute beren habiak eraikitzeko (kostaldea, ibaiak…). 900 metrotik gorako altueretan bizitzea ere kostatzen zaie kanpotik etorritako espezie hauei.

Eta nolakoa da Zeberio erleak zaintzeko? Ba al dago zure pasioa praktikatzen duen beste inor? Bai, noski! Zeberion suhiltzaile batzuk daude eta askotan erlaumak kentzen dituzte etxebizitzetatik. Zeberioko Presalden Unai Larrabide izeneko lagun bat bizi da eta Iruatxetan Koldo Velasco. Azken honek Burgosetik ekarritako ainar arruntaren eztia saltzen du Amañe tabernan bertan.

Ezti hori erleen altxor preziatuena da, baina ez da munduari egiten dioten ekarpen nagusia. Erleek munduari egiten dioten ekarpen nagusia polinizazioa bera da, polinizatzaile eraginkorrena delako (tximeletak eta bestelako intsektuak erlearen atzetik doaz) eta urte osoan zehar egiten duelako lan. Hemen ez da gertatzen, baina Ameriketako Estatu Batuetan ordaindu egiten dute erlezain batek fruitu-arbolak polinizatzeko eskainitako zerbitzuarengatik. Bertan Bombus izeneko erlaztarra erabiltzen dute.

Hainbeste lan egin eta gero kanpoko espezie inbaditzaileak etorri eta zapaltzeko. Eta Asiako liztorrak ez dira erleen arerio bakarrak izan; 80ko hamarkadan Barroa izeneko gaixotasuna etorri zen Asiatik eta erlauntzak “menderatzen” zituen. Tratamendurik ipini ezean, erlauntzetako erleak hil, erleak deformatu eta infekzioak barreiatzen zituen. Gaixotasun hark erlezaintza guztiz aldatu zuen eta, ondorioz, gaur egungo erlezaintza modernoaren aroa hasi zen.

Osorik irakurri