Lehiakidea, epailea, entrenatzailea… Andrea Barona Viciana (Arrigorriaga, 1999) oso goiz hasi zen taekwondoan nabarmentzen. Euskadiko txapelduna izan da teknika modalitatean, bai bakarka (2013an eta 2016an), bai hirunaka (2019an eta 2023an). Estatu mailan ere urrezko domina lortu zuen azken modalitate honetan, eta atzerrian hainbat esperientzia bizi izan ditu antolatzaile gisa. Garriko klubak erortzen eta altxatzen ikusi du. Bera prestatzen eta berak beste batzuk prestatzen. Bere bidelaguna da. Eta Arrigorriagako herritarrek elkarrekin saritu zituzten beren ibilbideagatik. Kirola, nork bere mugak gainditzea eta errespetua ez ezik, dedikazioa eta iraunkortasuna ere badelako.

Kirolariak Plazara ekimenean “Emakume Kirolaria” saria jaso zenuen. Zer iruditu zaizu herriak egin dizun omenaldia? Ez nuen espero. Ilusio handiz bizi izan dut esperientzia. Ekitaldia oso polita izan zen eta asko gustatu zitzaidan beste kirolari eta klubei hitzaldia ematea. Pozik bai pertsonalki, bai taldean, Garrikok “Kirol-Ibilbidea” saria ere jaso baitzuen. Beti egon naiz taekwondoari lotuta -lehiatzen, antolatzen, arbitratzen…- eta bozkatzeko orduan herritarrek atzean dagoen ahalegin hori ikusi eta kontuan hartu dutela uste dut. Bestalde, kirolaren barruan emakumeok merezi dugun espazioa hartzen ari gara. Eta ez bakarrik lehiakide gisa, baizik eta esparru guztietan. Aldeak daude oraindik, noski, eta taekwondoa ez da salbuespena, baina denboraldi batzuetan emakume gehiago egon gara gizonak baino. Horrek jendea harritzen jarraitzen du. Arte martzialak eta, oro har, kontaktuzko kirolak gizonekin lotzen dira oraindik. Kantitatea ez ezik, kalitatea ere aipatu beharra dago, oso emaitza onak lortzen ari garelako eta horretaz harro gaudelako.

Arrakastaz beteriko ibilbidea duzu taekwondoaren munduan. Zerk harrapatu zintuen kirol honetatik? Hasieran ez nuen taekwondoa egin nahi, baina izena eman nuen nire nebak praktikatzen zuelako eta gurasoek esan zidatelako ez nintzela kirolik egin gabe egongo. Gimnastika erritmikoa utzi eta taekwondoaren ideiari uko egiten nion arren, gustuko banu bezala hartu nuen eta pixkanaka kirol honetaz maitemindu nintzen. Eta 15 urte igaro dira jada! Horretarako erraztasuna nuen eta gerriko beltza 15 urterekin eskuratu nuen, orduan aurkeztu baitzaitezke azterketara. Oso beldurtuta nengoen hori lortzea oso zaila izango zela uste nuelako. Gainera, teknika guztiak menderatzeaz gain, borrokako proba bat ere gainditu behar da eta nik ez nuen modalitate hori praktikatzen. Sinestezina zen niretzat! Baina azkenean ez zen hainbesterako izan. Hortik aurrera 10 gradu gehiago daude, DAN deituak, eta nik oraintxe bertan 3. maila dut.

Noiz erabaki zenuen profesionalki horretan aritzea? Hasi eta berehala izan zen. Entrenatzaileek lehiaketetara joatera animatzen ninduten eta gogoratzen dudan lehen Open garrantzitsua Albaceten izan zen. Ez nuen ezer lortu, baina giroa zoragarria zen eta bi alditan Euskadiko txapeldun izatera heldu nintzen. Bertan hautatzaileak egon ohi dira, eta lehenengo eta bigarren sailkatuak Euskal Federazioan hartzen dituzte Espainiako txapelketan parte hartzeko. Nazioartekoei dagokienez, 2012an Portugalera joan ginen. Nora gindoazen ere ez nekien, baina behin Ariane Martinez nire lagunarekin hizketan ari nintzela konturatu ginen harrigarria dela handik domina bat eraman izana. Bera garaile atera zen eta ni hirugarren. Bakarka ez ezik, hirukotean ere lehiatzen gara biok, eta Leirerekin batera (nire entrenatzailea) Espainiako txapeldun izan ginen orain dela lau urte. Nire lorpenik handiena izan dela esan dezaket. Izan ere, sari nazionala izateaz gain, haiekin lortu izanak are bereziago bihurtzen du. Orain, Leireren ordez, gure hirukotea Itxasok osatzen du. Gainerako nazioarteko esperientziak antolatzaile gisa bizi izan ditut, baina edozein lehiaketetatik urrun, onena nire inguruan dauden pertsonen sostengua da. Gauzak ondo egiten ari naizela gogorarazten didate etengabe. Honetarako balio duen neska naizela. Andoni Rios nire entrenatzaileak Arrigorriagako saria irabazi nuenean esan zizkidan hitz politek hunkitu egin ninduten, lan profesionala ez ezik, oso pertsonala ere badelako.

Taekwondoak behar besteko errekonozimendua al dauka Arrigorriagan? Arte martzialek orokorrean ez dute presentzia handirik gure egunerokoan, baina herrian gutaz hitz egitea lortu dugu. Kirolari asko pasatu dira Garriko klubetik eta gaur egun 150 ikasle inguru ditugu. Halaber, denontzat ekintzak egiten saiatzen gara, hala nola Argala enparantzan gauzatu genuen ekitaldia. Pertsona ugari hurbildu zen, baita parte hartzera animatu ere, taekwondoa praktikatzen ez zutenentzat kategoria bat prestatu baikenuen. Egiten dakiguna erakusteko eta herrira zabaltzeko modu bat da. Gainera, estatu osoko klubak etortzen dira Arrigorriagara urtero antolatzen dugun Openean. Guztion partetik lan ikaragarria da aurrera atera dadin. Lehiakorrak ere bagara. Ahaleginek fruituak eman dituzte eta emaitzak lagun ditugu urtez urte, berton potentzial handia dagoela agerian utziz. Bereziki diziplinatua da, baina zure bizitzarako beste ikuspuntu desberdin bat ematen dizula ere nabari da.

Izan ere, arte martzialak bizi-filosofia bati atxikitzen zaizkio. Gorputzaren eta adimenaren erabateko ezagutza eta autokontrola eskatzen dute. Borrokaldi batean zure onena emateko indartsu eta fidakor sentitu behar zara baina, era berean, alderdi guztiak menderatu behar dituzu: noiz jo, noiz gelditu, posizioa, mugimendua… Errespetua ere funtsezkoa da: aurkariarekiko, entrenatzailearekiko…

Lehiakide izateaz gain, epaile ere bazara. Nola eramaten dituzu balio horiek tatamira? Epailearen arropa janztean, oso kontziente izan behar duzu une horretan ez duzula klubik. Inpartziala izan behar duzu, berdin dio nor dagoen tatamian. Lehiakide naizenean, badakit epaile bat nolakoa izatea gustatuko litzaidakeen. Eta nire balioak nire ekintzekin bat datozela uste dut. Hasieran ez nuen nahi, baina Arrigorriagako Open batean jendea behar zuten eta probatzeari heldu nion. Lehen urteetan beldurra ematen zidan borroka baten erdian kolpe bat jasotzeak edo gaizki egiteak, eta azkenean klubeko hezitzaile bihurtu naiz. Nire prestakuntza lehiaketak izan dira, baina badira epaile izateko ikastaroak ere. Hala ere, praktikatik oso ezberdinak dira, dena ikustea are zailagoa baita. Taekwondoko arbitro nazionala izateko beharrezkoa da aurretik kirolaria izatea, gerriko beltza eskatzen delako. Horrela barrutik ezagutzen duzu, eta hori garrantzitsua iruditzen zait edozein kiroletarako. Ez dakit horrek ezinbestekoa izan beharko lukeen, baina lehentasuna behintzat eman behar zaio. Lehiatu zarenean badakizu zer egin dezakezun edo zer ez, beraz, errazagoa da gauza horiek momentuan arrazoitzea. Adi eta seguru egon behar zara une oro, bestela zurekin jolastu dezakete eta hori onartezina da. Beti egongo da norbait zure erabakiekin ados ez dagoena, eta nire kasuan azalpen zuzenak ematen saiatzen naiz, hobetu dezaten. Konbateak txukuna izan behar du. Taekwondoak aldaketa asko izan ditu eta gero eta akzio gutxiago ikusten dira. Orduan, guk ere sartu behar dugu hura dinamizatzeko.

Non da zailagoa ordena jartzea: gelan edo tatamian? Gelan, zalantzarik gabe, kar kar kar! Tatamian txapelketa dago jokoan, eta ez obeditzeak kalte egin diezaieke. Ikasgelan, ordea, konfiantza handia dago. Laguntzaile moduan 16 urterekin hasi nintzen psikomotrizitate taldean, Andonirekin, eta bi urte igaro ondoren nire lehen taldea hartu nuen entrenatzaile gisa. Eskolak emateari buruzko guztia berari esker ikasi dut hein handi batean, eta oso sostengu handia izan da niretzat. Orain 5 eta 12 urte bitarteko kirolariak entrenatzen ditut, eta oso gustura nago haiekin, oso ume onak direlako eta kirol hau gozatzen dutelako. Haien aldetik maitasun handia jasotzen dut, eta horrek esan nahi du zerbait ondo egiten ari naizela. Uste dut garrantzitsuena kirolaria bera ezagutzea dela, zer behar dituen antzeman eta gidatzen jakiteko.

Eta zein da zure hurrengo erronka? Lehiatzen jarraitzea, nola ez. Euskadiko txapelketa bat berriz irabaztea eta… pausoz pauso! Azken finean, Garriko kluba oso maila altuan dago. Nire hirukoteko kideak ez dira hasiberriak, eta haien aurka ere lehiatu behar naiz. Izan ere, lehiarik gogorrena gure artekoa dela esan dezaket. Primeran ezagutzen dugu elkar eta horrek zailago egiten du. Baina lehia osasuntsua da beti, eta poztu egiten gara besteon lorpenengatik, noski! Animatu eta zorterik onena opa diogu elkarri. Behin denboraldia bukatuta, Espainiako zortzigarrenak geratu gara hirukote berriarekin. Orduan, hurrengoan pentsatzen hasiak gara hobetzen jarraitzeko. Mila aldiz pentsatu dut taekwondoa uztea, denbora asko eskatzen baitu. Urtebete eman nuen asteburu guztietan bidaiatzen eta ez zuen aisialdirako astirik. Baina, azkenean, gauza onek txarrek baino gehiago pisatzen dute, eta kirol honek biltzen duen guztia gozatzen dut. Joan den denboraldian ez nuen hainbeste denbora nire entrenamenduetarako eta pixka bat alde batera utzi nituen, baina martxoan berriro ekin nion eta inoiz baino gogotsuago nago. Uste dut faltan bota behar nuela horretarako.