Dibertsitate funtzionala duten pertsonentzat Bizkaian kirol-hastapena eta jarduera fisikoa modu egonkorrean bultzatzea du helburu Haszten elkarteak. Iaz 10 urte bete zituen eta sortzaileen artean Borja Bayo Muñoz (Basauri, 1988) dago, Kirol Egokitu eta Inklusiboko teknikaria eta Gorputz Hezkuntzako irakaslea. Haszten elkarteak egiten duenaz, bere helburuez, irisgarritasun unibertsalaz eta aniztasun funtzionala duten herritarren egoeraz berba egin dugu berarekin.

Lehenik eta behin, zer da Haszten elkartea? Haszten elkartea irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Kirol Jarduera Fisiko Egokitua eta Inklusiboa bultzatzea du helburu. Bizkaiko udalerrietan dibertsitate funtzionala duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko sortu genuen elkartea. Adin desberdinetako eta era guztietako desgaitasunak dituzten pertsonekin lan egiten dugu.

Sortzaileen artean zu zaude. Bai. 2014ko azaroan sortu genuen Pablo Hernandez getxotarrak, Isabel de Poza basauriarrak eta hirurok Haszten elkartea. 2009an elkar ezagutu genuen eta 2010ean hirurok Bizkaiko Eskola Kirol Egokituaren programako lantaldean elkartu ginen. Eskola-kirol egokituak, legez, kirol anitzeko eskolak baino ez zituen eskaintzen, eta kirol espezifiko egokituak pertsona helduei baino ez zeuden zuzenduta.

Eta horregatik erabaki zenuten elkarte bat eratzea, ezta? Bai. Haszten eratzeko ideia sortu zen dibertsitate funtzionala duten pertsonen familia horietako batzuek beren seme-alabentzako kirol-eskaintzan eta eskolaz kanpoko jarduera fisikoan dagoen hutsunea betetzeko duten beharretik, seme-alabek kirol espezifikoak eta ez soilik multikirola egin ahal izateko beharretik.

Ikastetxeetan dibertsitate funtzionala dutenek ez dute gorputz-hezkuntzarik curriculumean, eta paradoxikoki, mundu guztiarentzat jarduera psikomotorra erabakigarria bada garatzeko, ikasle-profil horientzat ezinbestekoa da. Gaur egun, ordea, Hezkuntzaren legea ez da aldatu zentzu horretan.

Zeintzuk dira elkartearen helburuak? Helburu nagusia da Bizkaian kirol-hastapena eta jarduera fisikoa modu egonkorrean bultzatzea dibertsitate funtzionala duten pertsonen kolektiboan, kirolarien familiei profesionaltasunez eta kalitatez arreta emanez. Horretarako, sarean lan egitea eta Ekintzen Plan Integral bat ezartzea ezinbestekoa da. Haszten elkartearen DNA kirolariaren eta euren familien beharra ardatz duen zuzeneko lana da.

Aniztasun funtzionala duten pertsonen bizi kalitatea hobetzeko jarduerak antolatzen dituzte // Haszten elkartea

Azken batean, aniztasun funtzionala dutenen bizi-kalitatea hobetzea da Hasztenen xede nagusia. Bai. Eta horretarako kirola eta jarduera fisikoa da bidea. Autonomia eta independentzia garatzeko, lagun talde bat izateko, errespetu-balioak ikasteko, kirol batean edo gehiagotan hasteko eta horietan hazteko, helburuak jartzeko, konstantea izaten ikasteko, kontzentratzeko, gauzatuta sentitzeko eta talde bateko kide izateko bidea da.

Pertsona zaurgarrien eta bazterketa-arriskuan daudenen talde batean, kirolak ematen dizun motibazioa eta autodeterminazioa erabakigarriak dira ahalduntzeko eta gizarteratzeko. Kirolaria beti da bere burua zaintzen duen, ahalegintzen den, konstantea den eta hobetu nahi duen norbaiten ikono positiboa. Gizartearen aurrean norbera kirolari gisa determinatzea kirola egiten ez dutenen aurrean ahalduntzeko modu bat da, eta, aldi berean, mundu guztiari erakusteko denok ditugula gaitasun desberdinak, parte hartzeko eskubidea eta gizartean lekua izateko eskubidea.

Haszten izena, zelan erabaki zenuten? Elkartearen Kirol Plana idazten geundela erabaki genuen izena: Haszten. ‘S’ hizkia kirol edo ekintza bat hasten duzulako da, eta ‘Z’ kirol horretan hazten zarelako. Modu horretan, kirolari bakoitzak egiten dituen urratsak klubaren izenean egongo dira beti ordezkatuta.

Elkartea behin sortuta, zer egin zenuten? Behin bidea hasita, finantzatzaile posibleen zerrenda egiten joan ginen, eta horien artean zeuden, noski, udalak, Aldundia eta Eusko Jaurlaritza. Era berean, enpresa-sektorean ere finantzatzaileak bilatzen hasi ginen; izan ere, Bizkaiko enpresa askotan, desgaitasuna duten senideak dituzten langileak ere badaude, eta prest daude laguntza bat emateko proiektua bultzatzen jarraitzeko eta, aldi berean, ematen ditugun zerbitzuez gozatzeko.

Hasieratik era guztietako ekintza eta lankidetza solidarioak antolatu ditugu, eta kirolari profesionalengana ere jo dugu gure kirolariak motibatzeko eta ezagutarazten laguntzeko. Adibidez, Oscar de Marcos, Fran Yeste, Jonfer, Eunate Arraiza, Aymeric Laporte, Leticia Canales, Asier Garcia (saskibaloi jokalaria gulpildun aulkian), Rakel Mateo, Ixa Rodriguez, Alain Saavedra edota Julen Arizmendi.

Zein izan da elkarteak izan duen harrera? Harrera beti izan da ona, gizartearentzat gauza onak eta berritzaileak ekartzen baiditugu. Baina, gogor lan egin behar izan dugu erakusteko eta konbentzitzeko; oraindik asko dago egiteko.

Ikasturtez ikasturte eta urtez urte harrituta geratu gara lortutako guztiarekin. Borondate handia jarri behar izan dugu, baina uste dugu oinarri sendoak ditugula familia bakoitzak behar duen kalitateari, arreta pertsonalizatuari eta tratu hurbilari eusteko. Hala ere, asko egin dela dirudien arren, kristalezko sabai bat dagoela ere ikusten dugu, eta esan bezala, Bizkaian asko dago egiteko.

“Irisgarritasun unibertsala terminoa utopikoa izango da beti, baina bide horrek gidatzen gaitu eta helburu horretara hurbiltzen saiatzen ari gara: urrats asko ematen ari dira”

Iaz 10 urte bete zituen Hasztenek. Elkarteak izan duen bilakaeraz galdetuko banizu. Hasztenen bilakaera etengabea izan da eta bada. Datu batzuk ematearren, 30 pertsona inguru ari gara lanean, astero 720 pertsona inguru artatzen ditugu gure 12 programekin eta 260 familia bazkide inguru gara. Bizkaiko mankomunitate ezberdinetako 20 bat udalerritan gaude.

Gaur egun jarduera fisikoko eta kiroleko 124 talde aktibo ditugu, hazkundea deskribatzeko modu egokia da. Eboluzioaren ideia bat egiteko, lehenengo urtean, 2 talderekin hasi ginen. Hurrengoa 12rekin amaitu zen. Hirugarrena 21ekin. Laugarrena 32rekin. Bosgarrena 42rekin. Seigarrena 58rekin. Zazpigarrena, 72. Zortzigarrena 85. 2023-2024an 100 taldera iritsi ginen. Eta 2025 honetan, 124 talde ditugu. Horietatik 80 eskola-kiroleko programakoak dira, gure programa izarra eta gure zutabeetako bat, 450 plazarekin.

Gure hezkuntza-programak gorputz-hezkuntzaren arloko 36 gela egonkor hartzen ditu, 200 ikaslerekin. Mugilan programak beste 60 pertsona artatzen ditu 8 tailer okupazionaletan. Eta Osasunaszten programan, medikuak aginduta hidroterapiara eta errehabilitaziora bideratuagoa, gaur egun 8 lagun daude; kasu horretan arreta pertsonalizatua eta indibiduala da. Ikasturte bakoitzean, 80 sentsibilizazio-jarduera inguru egiten ditugu ikastetxeetan eta beste esparru batzuetan.

Komentatu duzu, Borja, 12 programa dituela martxan Hasztenek. Zeintzuk dira? Hauek dira gure 12 programa: familientzako arreta eta orientazioa; kirol eskola egokitu eta inklusiboak; kirol federatua; campus osasungarri egokituak eta inklusiboak (oporraldietarako); ohiko egituretan gizarte-inklusioa; ‘Ikaszten’ gorputz-hezkuntza ikastetxeetan; ‘Mugilan’ zahartze aktiboa; ‘Osasunaszten’ bereziki osasunera bideratutako programa; sentsibilizazio-tailerrak ikastetxeetan eta beste esparru batzuetan; prestakuntza; ekitaldi desberdinak; kirol egokituaren eta inklusiboaren arloko udal-planak diseinatzea, gauzatzea eta jarraipena egitea; eta boluntariotza.

Zein kirol-modalitate eskaintzen ditu Hasztenek? 21 kirol-modalitate inguru praktikatzen ditugu: gimnasia erritmikoa, areto-futbola, padel, igeriketa, boccia, txirrindularitza, pala, zumba, multikirola, psikomotrizitatea, skateboarding, surfing, gurpil-aulki elektrikoko hockeya, slalom, anputatuen futbola, fitnessa, atletismoa, saskibaloia, eskubaloia, boxeoa eta, batzuetan, mendi-ibiliak, piraguismoa eta beste modalitate batzuk, hala nola, EA games.

‘Kirola baino gehiago’ lema erabiltzen duzue. Kirola baino zer gehiago da Haszten? Kirol-jarduera eskaintzeaz gain, Hasztenen izena ematen duen pertsonak bere autonomiaren garapen integralean, gizartean integratzean eta bere bizitzako alderdi eta une guztietan jarraipena egin ahal izateaz arduratzen gara, maila guztietan eragin positiboa sortuz.

Aukera ematen dugu eskola-orduetan, eskolaz kanpoko orduetan eta oporraldietan gorputz-hezkuntza izateko, zure ikastetxea edo ingurunea sentsibilizatuta egoteko, zure kirolean eboluzionatzeko edo lehiaketetara edo ekitaldietara laguntzeko eta familia lasaiago bizitzeko.

Familia handia gara, kirol eta jarduera asko egiten dituen klub handia. Eta familiek guregana jotzen dute gai eta gomendio askotarako. Horregatik ondorioztatzen dugu hori kirola baino gehiago dela.

Nolakoa da aniztasun funtzionala duen pertsona baten eguneroko bizitza? Dakizuenez, desgaitasun mota asko daude. Ugarienak intelektuala eta autismoa dira. Arreta-defizita izan ohi da izendatzaile komuna, eta, horrekin batera, ikaskuntza edo hizkuntza eta komunikazioa aldatzea. Horrek eragina izan ohi du eguneroko bizitzako zereginen autonomian, eta laguntza behar izaten da zeregin horietako batzuk edo asko egiteko.

Bereziki kezkatzen gaituen beste alderdi bat da lagunak egitearena. Ez da gauza bera bere kabuz bere auzoko plazara edo eskolara jolastera jaitsi daitekeen ume bat, interakzioa eta lagunak modu erraz batean egiten dituena, edo arintasunez hitz egiteko gaitasunik ez duen edo trebetasun sozialik ez duen beste ume bat. Horregatik, pertsona horientzat funtsezkoa da bere kirol-taldean lagun-talde bat aurkitzea.

“Asko betetzen nau desgaitasuna duten haurrak beren klubeko txandalarekin eta motxilarekin ikusteak. Lehen ez zen halakorik kalean ikusten”

Zailtasunez harago, esperientzia aberasgarria izango da halako lanbide bat izatea. Zalantzarik gabe, hala da, arrazoi askorengatik. Beti dago ondo egina sentitzea norbaitek edo kolektiboren batek bere kezkak gainditzeko zure laguntza behar duela dakizunean. Haszteneko sortzaileetako bakoitzak gure historia pertsonala dugu. Nire kasuan, 62 urteko osabak Down sindromea eta autismoa ditu, eta, bestalde, 55 urteko lagun bat dut, Down sindromea duena. Horiekin bi errealitate desberdin ezagutu ditut: alde batetik gizarte-bazterkeria eta bestetik inklusioa. Biak ala biak landa-ingurunean.

Asko betetzen nau desgaitasuna duten haurrak beren klubeko txandalarekin eta motxilarekin entrenatzera doazela ikusteak. Lehen ez zen halakorik ikusten. Lan honek oso zoriontsu egin zaitzake, baina bakoitzak bere zergatia baloratu behar du.

Irisgarritasun unibertsalerako eskubidea bermatzea da zuen helburuetako bat. Lortuko dugu noizbait irisgarritasun unibertsal hori? Termino hori utopikoa izango da beti, baina bide horrek gidatzen gaitu eta helburu horretara hurbiltzen saiatzen ari gara. Urrats asko ematen ari dira, baina egia da errealistak ere izan behar dugula, eta hori ez da denon gustukoa, ez alde batentzat ez bestearentzat. Inklusio erreal bat edo gutxienez integrazio bat egoteko, interes eta parte-hartze aktibo, erreal eta eraginkor bat egon behar da, eta alde guztiak sentsibilizatuta egon behar dira, taldearen kirol-helburuekin bat etorriz. Inklusioak beti izan dezake lekua.

Erakundeei laguntzen diegu desgaitasunen bat duten herritarrek irisgarritasun unibertsaleko eskubide horri heldu diezaioten, edo, gutxienez, ondo zainduta senti daitezen. Ahal den guztia egiten ari gara modu ekitatiboan parte har dezaten. Bide luzea da: haziak landatzen ari gara, eta batzuek emaitzak emango dituzte, ziur.

Hego Uribe eskualdean zerbitzurik eskaintzen al du Hasztenek? Bai, Haszten duela urte askotatik dago Hego Uriben. Urtero sentsibilizazio-tailerrak egiten ditugu eskualdeko udalerrietan, adibidez.

Arrigorriagan, azaroaren 24an, ekitaldi bat antolatu genuen Arguia klubarekin batera: pala txapelketa inklusiboa zutunik eta gurpil-aulkian. Galdakaon sentsibilizazio-ekintza puntualen bat egin dugu Gaztelekuetan, eta 2025ean ekintza egonkorragoak aktibatzeko lanean ari gara, Arrigorriagan egin genuen bezala.

Basaurin, bi aldiz campus inklusibo bat egin genuen Atletico Basauri Eskubaloi Klubarekin, eta eurek antolatzen duten Hondartza Solidarioko Eskubaloi Txapelketan parte hartu dugu. Gainera, San Fausto jaietan, 2018az geroztik, skateboarding egokituko erakustaldian parte hartzen dugu Embarcan. Asmoa dugu aurten Basaurin aniztasun funtzionala duten pertsonen diagnostikoa egiteko, eta 2026an Etxebarrik ere zerbitzua kontratatzea gustatuko litzaiguke.

Ezagutzen duzu aniztasun funtzionala duten herritarren egoera Hego Uriben? Partzialki ezagutzen dugu, baina badugu tresna bat kasu gehiago detektatzen laguntzen diguna, zerbitzua eskaini ahal izateko.

Horixe da, adibidez, Arrigorriagan eta Galdakaon egin dugun diagnostiko-programaren oinarria. Eta Basaurin aurten egiteko asmoa duguna.

Dibertsitate funtzionala duten pertsonen kolektiboari eta horiek kirolean duten inplikazioari dagokienez, Bizkaiko udalerriei laguntza teknikoa emateko zerbitzua da.

Zein etorkizun izango du Hasztenek? Programa eta zerbitzu mailan egonkortu egin gara, eta hemendik aurrera udalerri eta ikastetxe gehiagotan zerbitzu ematea espero dugu.

Gure kirolariei eta haien familiei lagundu nahi diegu, bizitza osoan kirola egin dezaten. Hori dela eta, asko eta asko adinez nagusi egiten direnean, talde batzuk adinaren arabera banatu beharko ditugu, haurrak adin homogeneoagoetan has daitezen.

Hori dela eta, beharrezkoa da taldeak sortzen jarraitzea. Badirudi talde asko daudela, baina errealitatea da plazak oso gainezka daudela eta desgaitasunen bat edo beste duten gero eta haur gehiago jaiotzen direla. Itxaron-zerrenda gero eta luzeagoak ditugu, eta familia batzuek urrutira joan behar izaten dute beren seme-alabek kirola egin dezaten.