Sareak

☉ Basauri

Gorka Martin, ikerlaria: «Ikertu gabeko karlistaldiko ondarea berpiztu nahi izan dugu Ollarganen»

Ollarganen inguruko arkeologia-lanak burutu zituen EHUko Gorka Martin Etxebarria doktoratu aurreko ikerlariak gidatutako taldeak iazko urrian eta lehen aurkikuntzak azaleratzen hasi dira

|

Gorka Martinek zuzendutako taldea, Ollarganen // Geuria

[2022ko urrian argitaratutako elkarrizketa 089. alean] Ollarganen gotorlekua eraiki zuten karlistek azken Gerra Karlistan (1872-1876), Liberalen eta Carlos Madrilgo dukearen jarraitzaileen arteko gatazkan. Ollarganeko Gotorlekua bezala ezaguna, egituraren helburua Bilbo blokeatzea izan zen, guztiz inkomunikatzea. Aitzakia hori baliatuz, gotorlekuaren inguruko arkeologia-lanak burutu zituen EHUko Gorka Martin Etxebarria doktoratu aurreko ikerlariak gidatutako taldeak iazko urrian. Helburu nagusia aztarnategiaren arkeologia-potentziala ezagutzea izan da, antzinako gotorlekua nolakoa izan zen jakin ahal izateko. Horretarako hainbat zundaketa egin zituzten mendiaren gailurrean eta lehen aurkikuntzak argia ikusten hasi dira.

Eguraldi onarekin zein txarrarekin lan egin behar izan du profil ezberdin askotako profesionalek osatutako Euskal Herriko Unibertsitateko lantaldeak. Indusketak joan den irailaren 12tik urriaren 6ra egin zituzten eta orain, mendian egindako aurkikuntzak laborategitik bueltan ekarri dituzte arkeologoek.

Zer dela eta aukeratu zenuen karlisten hirugarren gerra zure tesirako eta ez beste edozein? Arkeologia betidanik gustatu zait eta karlisten inguruko grina Ivan Roldán ikerlariak Lizarran egindako lanetik sortu zitzaidan. Lan hura Bizkaira eta Arabara hurbildu genuen nire tesiarekin, nolabait. Nire lanaren helburua honakoa da: Euskal Herri osoan karlistaldiko egitura ugari geratzen dira ikertzeko, gehienak bertan behera utzitakoak dira eta egunez egun galtzen ari garen ondarea da. Arkeologiaren erreminta baliatuz, ondare hori guztia berpiztu eta gizarteari transmititu diezaiokegula uste dut.

Gorka Martin // Geuria

Gerra Zibilaz askotan egiten dugu berba baina badirudi nolabait Karlistaldia albo batera utzi duela gizarteak, Euskal Herrian eta Bilbon izan zuen eragin izugarria kontuan izanda. Hau horrela da? Galdera ona da! Nire ustez, Gerra Zibila freskoago daukagu gizartean, oro har. Gaur egun bizirik daude oraindik Gerra Zibila bizi izan zuten pertsona asko eta gertakari historiko hark aztarna sakona utzi zuen familia askorengan. Trauma hain handia izanez, Gerra Zibilaz aurretiko bestelako gatazkak “ahaztuta” geratu dira.

Ollarganeko gotorlekuak hartzen zuen azalera handia omen da. Lan handia izan zenuten garbiketa-lanetan lursaila indusketak egin ahal izateko prestatzeko? Lan izugarria eman zigun, bai. Ikerketako lehen lau egunetan garbiketa-lanak egin genituen zonaldeko sastraka guztiak kentzen. Sasi-garbitzeko makina mekanikoak erabili behar izan genituen. Egundoko lana izan zen!

Zein da Ollarganeko gotorlekuak ezkutatzen duen historia? Gotorlekua azken karlistaldian finkatzen da, karlistek Bilbo setiatu zuten momentuan, hain zuzen ere. Gotorlekuaren parean bateria bi ipini zituzten Bilbo bonbardatu ahal izateko. Setioa bukatu ostean, liberalek karlisten lerroak apurtu zituzten eta Bilbon sartu ziren. Momentu hartan, karlisten armada erretiratu zen eta Bilbo inguruan lau gotorleku eraiki zituzten, horietako bat hauxe: Ollarganekoa.

Bistan da Ollarganeko gotorleku honen kokalekua benetan estrategikoa zela. Bai, noski. Lubanarroa edo fosoa defendatzen duen ‘Kaponera’ izeneko hegoaldeko aldetik ikus daiteke karlistek ondo baino hobeto pentsatu zutela gotorlekua eraikitzeko zonaldea zein izango zen: Kaponeratik ikusten denez, Ollarganeko gotorlekutik den-dena kontrolatzen zuten karlistek. Donostiara eta Gasteizera doazen bideak ikus daitezke bertatik eta gainontzeko gotorlekuak Arnotegin eta Arraizen zeuden, gotorlekutik ere ikusgai. Sare estrategiko honen bidez, karlistek eskualdeko hegoaldea kontrolpean izan zuten. Gure teoriaren arabera, lau gotorlekuekin, karlisten helburua Bilbo blokeatzea izan zen: kontuan izan behar da 1874. eta 1876. urteen artean Bilbok kanpoaldearekin zuen konexio bakarra Ibaizabal ibaia izan zela.

Nolakoa zen oro har Ollarganeko gotorlekuaren egitura? Lurrez egindakoa zen. Horrek esan nahi du mendi gailurrean mozketa bat egin zutela bertan egon ziren soldaduek, goi-lautada edo meseta antzeko bat sortuz. Bertan jarri zituzten egitura guztiak lurrez egindakoak omen ziren.

Zein da arkeologia-lan hauen helburua? Helburu nagusia lehen balorazio bat egitea zen, gotorlekuak duen arkeologia-potentziala ezagutu ahal izateko. Indusketa lanetan egin genituen lehen zundaketen artean frontea edo ‘parapetoa’ aurkitu genuen. Bertan, soldaduek lubaki antzeko bat eraiki zuten arerioei aurre egin ahal izateko. Berau azaleratu genuen. Zoritxarrez, karlisten garaiko materialak ez dira agertu baina Gerra Zibileko bala-zorro ugari aurkitu dugu gure lanetan. Aurkikuntza benetan interesgarria izan da, horrek esan nahi duelako leku berean gatazka bi gertatu direla historian zehar.

Ollarganen egindako zundaketa bat // Geuria

Gotorlekuaren zein beste bazter aztertu zenituzten? Laugarren zundaketatik hegoalderantz gotorlekuaren zuloa atzeman zitekeen, maldan behera. Uste dugu bertatik eraikinaren komunikazioa igaro zitekeela eta soldaduak bertatik babestuagoak igaroko zirela.

Zenbat denbora eman zenituzten zundaketa bakoitzean? Lauzpabost egun, gutxi gorabehera, zundaketako lursailaren arabera. Leku batzuetan ez genuen kasik objekturik topatu. Laugarren zundaketan, esaterako, bala-zorro ugari topatu genituen. Zulotik gertu kokatutako leku horretan kontzentrazioa benetan handia izan zen.

Hainbat pertsona ibili zarete lanean bertan. Nolako lantaldea duzu? Bertan lanean ibili ziren profesionalak Bizkaiko Foru Aldundiak urtero arkeologia lanak sustatzeko ematen duen diru-laguntza bati esker aritu ziren. Guk bertan aurkeztu genuen proiektu hau eta finantziazioa eskuratu genuen. Lantaldea Euskal Herriko Unibertsitateko Ondare Eraikiari buruzko Ikerketa Taldean oinarrituta (GPAC) dago. Bertan daukagu lan-basea. Ollarganen profil ezberdin askotako profesionalak ditugu: zaharberritzaile bat, arkeologia-teknikariak eta zenbait ikasle ere badaude Ollarganeko proiektuan lanean. Aurreko indusketetan elkarrekin egin dugu lan eta normalean lantalde horrekin egiten ditugu gai honekin lotutako indusketa gehienak.

Nolako aurkikuntzak egin dituzue Ollarganen? Gotorlekuan genuen material gehiena Gerra Zibilekoa izan zen: Mauser zorroak, kargadore gidak… 7,92 x 57 kalibreko Mauser munizioa topatu dugu batez ere bertan. Objektu kontzentrazioa oso handia izan da baina baita 11 x 59mmko Grass fusilen munizioa ere. Borroka latzak bizi izan ziren Ollarganen, baina ez hori bakarrik: Basaurin aurkitutako munizioaren ia %100a Nazien garaiko zorroak eta kargagailu-gidak ditugu laborategiko emaitzek hala erakusten baitute. Kartutxo eta baletan Alemaniako munizio lantegien izenak ageri dira: Polte Armaturen und Maschinenfabrik AG (Magdeburgo), Deutsche Waffen und Munitionsfabrik AG (Berlin-Borsiwalde), Metallwarenfabrik Treuenbrietzen GmbH (Sebalhdhushof), Metallwerk Wolfenbüttel GmbH (Wolfenbüttel), Deutsche Waffen und Munitionsfabrik (Berlin), Draht und Metallwarenfabrik GmbH (Salzwedel), Hugo Schneider A. G. (Leipzig), Dynamit Nobel A. G (DAG), Empelde (Hannover), KAA0147 Geco (Alemania), Manfred Weiss Patronenfabrik (Budapest), Rheinisch-Westfalische Sprengstoff A.G (Nurenberg) eta Zbrojovka Brno, závod Povázská (Bystrica). Zorroak eta kargadore giden fabrikazio urteak 1935 eta 1936 izan ziren. Ondorioz, esan dezakegu Frankistek alemaniarren laguntza armamentistikoa izan zutela.

Zer egin duzue aurkikuntza horiekin guztiekin? Bizkaiko Arkeologia Museora eraman ditugu (Mallona Galtzada, 2, Bilbo), edonork ikusi ahal izateko.

Eta proiektu honen ostean zer? Ni printzipioz tesia bukatzen nabil, eta 2023ko udaberrira edo udara arte ez dugu beste kanpoko lanik egiteko aurreikuspenik, momentuz.

Gerra Zibileko kartutxoak eta balak, Ollarganen aurkituak // Geuria

☉ Basauri

Ariz auzoan esku-hartze txikiak egiteko herritarren iradokizunak jasoko ditu Basauriko Udalak

Auzoetan esku-hartze edo obra txikiak egiteko prozesu parte-hartzailea abirazi du Basauriko Udalak. Arizen hasiko dute lehen esperientzia

|

Ariz auzoan abiarazi du Auzoegin programako lehen prozesu parte-hartzailea Basauriko Udalak // Google

Basauriko Udalak herritarren parte-hartze prozesu berria jarriko du martxan: Auzoegin. Auzoetan esku-hartze edo obra txikiak egiteko proposamenak egingo dituzte herritarrek.

Hasteko, lehen prozesu parte-hartzailea Arizen egingo du Udalak, baina udal ordezkarien asmoa da gainerako auzoetara zabaltzea: “Auzo batetatik hasi behar genuen eta Arizen izango da lehen esperientzia hau. Prozesuak herritarren onarpen ona badu, beste auzo batzuetara zabalduko dugu”, dio Asier Iragorri alkateak.

“Proposamenek Ariz auzoko hobekuntza zehatzei buruzkoak izan behar dute, neurri txikikoak, udal-langileek, hau da, obretako brigadakoek egiteko modukoak”, dio Iragorrik.

Hala nola, espaloiak konpontzea eta beheratzea, bankuak jartzea eta margotzea, loreontziak jartzea edo kentzea, argiztapena… “Gauza txikiak izan behar dira, herritarren egunerokotasuna errazten dutenak”, dio alkateak.

Parte-hartze prozesua zabalik dago maiatzaren 5era arte // Geuria

Errepide bat asfaltatzea proposatzea, esaterako, ez lukete onartuko udal teknikariek: “Prozesua ez da obra edo ekipamendu handiak proposatzeko. Garrantzia txikiagoko hobekuntzez ari gara, Udalak egin ditzakeen obra handiagoekin batera, gure kaleak erosoagoak eta atseginagoak izan daitezen”, zehaztu du Iragorrik.

Zelan parte hartu?

Herritarrek proposamenak egiteko epea zabalik dago maiatzaren 5era arte, eta prozesuan 16 urtetik gorako basauriarrek parte har dezakete. Udalak galdetegia bidaliko du Arizko etxeetara.

Ariz auzoko herritarrek edo auzoarekin harreman zuzena daukatenek egin ahal izango dituzte proposamenak // Basauriko Udala

Iradokizunak helarazteko hainbat bide erraztu ditu Udalak:

  • Arizen jarriko dituzte postontzien bidez. Postontziak egongo dira: Arizko Dorretxean, Agirre Lehendakaria kaleko Arizko autobus geltokian, Valencia kaleko metro geltokiaren sarreran, Katalunia kaleko 52. zenbakian, Leon kalean (metroko igogailuaren ondoan) eta udaletxeko Herritaren Arretarako Gunean
  • Karpa informatiboan. Apirilaren 29an, astelehenez, jarriko dute Arizko eliza aurreko plazan, 11:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 19:00etara
  • Ados Basauri online plataformaren bidez

“Proposamenak jaso ondoren, Udalak adostutako jarduerak baloratu, zehaztu eta gauzatuko ditu. Onartutako esku-hartzeak ahalik eta arinen gauzatuko ditugu. Balorazioa egin eta lanari ekin”, dio Berta Montes Partaidetza arloko zinegotziak. 

Azkenik, egin diren ekintzen laburpen bat bidaliko du Udalak auzokoen etxeetara: “Zer egin dugun jakinaraziko diegu bizilagunei, bi helbururekin: Udala gardena izateko eta herritarrek ikusteko euren proposamenak ez direla alferrik galtzen”, dio Montesek.

“Gobernu taldeak oso argi du basauriarren parte-hartzea sustatzen bada, herritarrek gaitasuna sentituko dute Udalaren ekintzetan eragiteko. Horrek udal gaietan inplikatzea bultzatzen du eta komunitate sentimendua indartzen du”, dio Montesek.

Auzoegin: 20 urte

2013an aktibatu zuen Basauriko Udalak Auzoegin Auzoetako Ekintza Plana. “Plan horren helburua udalerriko hainbat puntutan hirigintza hobetzeko, modernizatzeko eta berroneratzeko ekintzak gauzatzea da, auzotarrek, elkarteek eta kolektiboek hainbat partaidetza-kanalen bidez egindako eskaerei erantzuteko”, dio Iragorrik.

“Orain, plan honek ekimen berri bat jarri du abian auzoetan edo udalerriko ingurune jakin batzuetan herritarren parte-hartze prozesu espezifikoak bultzatzeko, auzotarren lankidetza aktiboaren bidez”, dio Iragorrik.

Osorik irakurri

☉ Basauri

Basaurik 2024ko Itzulia Women lasterketako bigarren etaparen irteera eta helmuga hartuko ditu

Maiatzaren 11n izango da Itzulia Women 2024ko Basauri-Basauri bigarren etapa. Hego Uribe eskualdetik igaroko dira txirrindulariak

|

Maiatzaren 11n izango da Itzulia Women 2024ko Basauri-Basauri bigarren etapa // Argazkia: @SprintCycling (Itzulia Women 2023)

Gaur, apirilak 23, Itzulia Women 2024 lasterketaren ibilbide ofiziala aurkeztu dute Gasteizen. Lasterketa maiatzaren 10ean hasi eta 12an bukatuko da.

Lasterketak hiru etapa izango ditu, eta bigarrena Hego Uribe eskualdetik igaroko da. Zehazki, Basauritik irten eta amaituko da bigarren etapa, maiatzaren 11n, larunbatez.

Guztira 104 kilometro egingo dituzte emakume txirrindulariek Basauri-Basauri etapan.

“Ziurrenik edizio honetako etaparik urduriena izango da. 104 kilometro izango dira, hiru mendate puntuagarri eta amaieran hainbat igoera eta jaitsiera etorriko dira, ziurrenik etapa nork irabaziko duen ebatziko dutenak”, diote Itzulia Women lasterketako arduradunek.

Lehenego etapa da Gasteiz-Elgoibar (140 kilometro, maiatzak 10) eta hirugarrena Donostia-Donostia (114,9 kilometro, maiatzak 12).

Basauri-Basauri: ibilbidea

Itzulia Women 2024 lasterketaren bigarren etapa maiatzaren 11n, larunbatez, izango da. Irteera 10:45ean izan da eta lehen txirrindulariak 13:21etik 13:39ra bitartean iritsiko dira helmugara. Oraindik zehaztu barik dago non hasi eta non bukatuko den etapa.

Basauri-Basauri bigarren etaparen ibilbidea // Itzulia Women 2024

Basauritik eta San Migeletik itzuli bat egin ostean, Arrigorriagatik, Ugaotik eta Zeberiotik igaroko dira txirrindulariak. Ondoren, Sarasola Gainara helduko dira (hirugarren mailako mendatea), eta handik Igorrera eta Lemoara egingo dute.

Lemoa atzean utzita, Usansolotik igaroko da tropela eta handik Larrabetzurantz egingo du. Bertan Aretxabalgane Gaina (hirugarren mailakoa) egingo dute, eta Gamiz-Fika barruan Urruztigaina (bigarren mailako) egingo dute.

Larrabetzutik igaroko dira berriro txirrindulariak, eta Erletxetik Galdakaorako bidea hartuko dute. Galdakaon esprint berezi bat egongomda, 81,7. kilometroan.

Eta azkenik, Galdakaotik Basaurira helduko dira. Basaurin, 90. kilometroan bigarren eta azken esprinta egingo dute txirrindulariek eta hamar kilometro ondoren bukatuko da bigarren etapa.

Basauri Kirolaren Europako Hiri da aurten, eta horren barruan hartuko du herriajk 2024ko Itzulia Women lasterketa, urte hasieran GEURIAn adierazi genuen bezala.

Osorik irakurri

☉ Basauri

Alex Garcia Galas basauriarrak errekuperazio aldi “oso luzea” izango du Gurutzetako Ospitalean

Igandean bertan, Thailandiatik aberriratu zutenean, kendu zioten kaltetutako pankrea zatia Gurutzetako Ospitalean

|

Alex Garcia Galas basauriarra Gurutzetako Ospitalera iritsi zen momentuan // Argazkia: Eitb Media

Alex Garcia Galas basauriarra indarberritzen ari da Gurutzetako Ospitalean. Igandean aberriratu zuten Thailandiatik pankreatitisak jota eta egunean bertan kendu zioten kaltetutako pankrea zatia.

Zaintza Intentsiboetako Unitatean (ZIU) dago eta errekuperazio aldi “oso luzea” izango duela iragarri dute Gurutzetako medikuek.

Medikuek jakinarazi dute Alex kontziente eta egoera egonkorrean dagoela, duela bi hilabetetik jasaten ari den abdomen-prozesuaren larritasunaren barruan, eta Medikuntza Intentsiboko taldearen ardurapean jarraitzen du bere tratamenduarekin.

Asteburu solidarioa

Apirilaren 27an eta 28an antolatu du asteburu solidarioa Basozelaiko El Maño Auzo Elkarteak, Alexen familiari laguntzeko.

Besteak beste, haurrentzako parkea, urdaiazpiko moztailea, paella solidarioa, bingo solidarioa, barra solidarioa eta zozketak antolatu dituzte. Egitaraua osorik hemen.

Bilduko duten dirua Alexen familiari emango diote. Izan ere, basauriarra Thailandian ospitalean egon zen bitartean (bi hilabete) egunero 3.000 eta 4.000 euro artean gastatu zituen familiak Alexi mediku probak egiteko.

Bestetik, itsulapikoak ere jarri ditu Basozelaiko Auzo Elkarteak Basauriko saltokietan.

Osorik irakurri

☉ Basauri

‘Udaberriko Kontzertuak’ ekimenak musika klasikoko sei emanaldi hartuko ditu 25. urteurrenean

|

BOSeko hari-laukotea // BOS

‘Udaberriko Kontzertuak’ programak 25 urte beteko ditu. Musika klasikoa herritar gehiagorengana hurbiltzeko asmoz sortu zuen Udalak ekimena 1998an.

Aurten sei kontzertu antolatu dituzte, eta emanaldi guztiak maiatzean zehar izango dira. Besteak beste, Eresma Guitar Duo, Lorena Ferreiro, Basauri Koral Elkartea, Ugaoko Sarea Abesbatza, Edna boskotea (Musikene), Ellas eta Puccini entzun ahal izango dituzte herritarrek.

Kontzertuak San Migeleko Taberna Nagusian eta San Migeleko elizan izango dira, “eraikin horietan sortu baitziren duela 500 urte baino gehiago Basauriko lehen udaletxea eta lehen eliza”, diote udal ordezkariek. Social Antzokian ere kontzertu bat programatu dute.

“Kontzertu-zikloaz gain, Udaberriko Kontzertuak dibulgazio-programa bat ere bada, jarduera ugari antolatzen dituena haurrentzat eta familientzat. Gainera, ahalegin berezia egiten da emakumeek konposatutako lanak ezagutarazteko, oso gutxitan entzun baitaitezke ohiko programazioetan”, diote udal arduradunek.

Haurrentzako jarduerak euskaraz izango dira Basozelai Gizarte Etxean, Pozokoetxe Kultur Etxean eta Kareaga Gizarte Etxean.

Egitaraua / Udaberriko Kontzertuak 2024

Maiatzak 3, ostirala
‘Las dos caras de la guitarra’, Eresma Guitar Duo: Eva Calvo eta Alvaro Peón
20:00 Taberna Nagusia

Maiatzak 10, ostirala
‘Al son de la Belle Epoque’. Lorena Ferreiro (sopranoa) eta Iñaki Velasco (pianoa)
20:00 Taberna Nagusia

Maiatzak 18, larunbata
‘Acercándonos a los clásicos’. Jose Angel Robles (zuzendaria), Esther Garcia (sopranoa), Miriam Cepeda (pianoa), Basauri Koral Elkartea, Ugaoko Sarea Abesbatza eta Cuarteto Diverdi
20:00 San Migeleko eliza

Maiatzak 24, ostirala
Edna boskotea (Musikene)
20:00 Taberna Nagusia

Maiatzak 26, igandea
‘Ellas: mujeres compositoras del s. XIX francés’. Andrea Jimenez (soprano), Nestor Sutil (flauta) eta Marion Desjacques (arpa)
‘Puccini & Verdi’. Cuarteto de cuerda de BOS
19:00 Social Antzokia

Osorik irakurri

☉ Basauri

Ibai Magdaleno Basauriko Javi Conde klubeko atleta Munduko Virtus txapelduna da

|

Ibai Magdaleno podiumean // Javi Conde Kluba

Ibai Magdaleno Basauriko Bertako-Javi Conde Klub Paralinpikoko atleta Munduko Virtus txapelduna da 10 kilometroko lasterketan.

Txapelketa Kazakhstaneko Almaty hirian (Asia) jokatu da pasa den asteburuan. “Lehiaketa zirkuitu bihurgunetsu batean egin da, 700 metrotik gorako altueran, eta zaila izan da proba egitea”, adierazi dute Javi Conde klubeko ordezkariek.

Magdalenok 33 minutu eta 15 segunduan egin zuen 10 kilometroko proba, eta mendean hartu zituen Daniel Bosy poloniarra eta Victor Karadzhov bulgariarra.

“Denboraldi bikaina egin du Ibaik. Laredon 10 kilometroko ibilbideko lasterketan errekorra egin zuen (33’05”) eta Reimseko (Frantzia) munduko txapelketetan pista estaliko 3.000 metroetako proban laugarren postuan bukatu zuen”, diote.

Magdalenoz gain, Javi Conde klubeko Raul Martinez atletak Maratoi Erdian parte hartu zuen Almaty Munduko Txapelketan eta laugarren bukatu zuen.

“Datorren astean, Ibaik eta Raulek gainerako taldekideekin batera lehiatuko dira FEDDI Espainiako Txapelketan, Valentzian”, diote Javi Conde klubetik.

Osorik irakurri