→Basauri

Basauriko hamaikak: ikusezintasunetik ikusgarritasunera

60. eta 70. hamarkada bitartean abortatzeagatik Basauriko 11 emakume epaitu zituzten 80. hamarkadan. Ibilbide kronologiko baten bidez gertatutakoa azalduko dizuegu.

Geuria #087 Monografikoan argitaratutako elkarrizketa
“Gure Gerrak. Hego Uribe eskualdean ditugun aldarrikapen, hausnarketa eta ekintza ezberdinen solasaldiak”
Irakurri osorik PDFan

Historia kolektiboan mugarri izan diren istorio ikusezinak daude. ‘Basauriko hamaikak’ kasua horietako bat izan zen. Gaur egun herritar gehienek dakite zerbait kasu horri buruz —egongo dira beste batzuk gaiaz ezer ez dakitenak—, baina momentu batean istorio ikusezina izan zen. Basauriko Kareaga langile auzoko etxekoandra xume batzuk ziren protagonistak: abortatzeagatik eta abortatzen laguntzeagatik epaituak izan ziren 1976. eta 1985. urteen artean. Basauriko hamaiken epaiketak —gerora Bilboko hamaikak izenez ezagunak— mota eta klase sozial guztietako emakumeak biltzea lortu zuen, eta babes handia jaso zuen estatuan, baita nazioartean ere. Mugimendu Feministaren sare sendoa sortu zen, eta Isabel Cadenas Cañón kazetari basauriarrak GEURIAri emandako elkarrizketa batean adierazi zuenez, “Basauriko hamaika emakume haiei esker mugimendu feminista gaur egun ezagutzen duguna da”. Emakume horien lekukotza anonimotasunean mantendu da beti. Eta hala izaten jarraitzen du, izan ere, beti jakin izan dute hau ez dela beren historia bakarrik, emakume guztien amatasunaren gaineko eskubideen historia baizik.

1968-1974

ABORTUAK

1968. eta 1974. urteen artean Basauriko Kareaga auzoko 33 eta 46 urte bitarteko 11 emakumek abortatu egin zuten. Abortuak ilegalak ziren orduan. Familiako amak ziren. Ahalmen ekonomiko gutxiko emakumeak, langileak, gehienak etorkinak izandakoak. Ez zuten baliabide ekonomikorik Londresera edo beste herrialderen batera abortatzera joateko. Bere egoera ekonomikoa oso zaila zen eta ez zegoen metodo antisorgailurik. Gainera, ezin zuten seme-alaba gehiagorik izan; kasu batzuetan, emakume batzuek osasun-arazoak zituzten seme-alabak izan zituzten. Horregatik erabaki zuten ezkutuan abortatzea. Abortatzeko baliabide kimiko edo mekanikoak erabiltzen zituzten, hala nola, xaboi-ura eta perrexila eta erruda bezalako landareak, batzuetan abortista baten laguntzarekin.

1976

ATXILOKETAK

1976an poliziak emakume bat atxilotu zuen abortuak egiteagatik, baita haren alaba ere, bere amari laguntzeagatik eta abortatzeagatik. Deklaratu ondoren, Basauriko bederatzi emakume atxilotu zituzten abortatzeagatik eta gizon bat, beste emakume bat abortatzera bultzatzeagatik. Atxiloketak 1976ko Basauriko jaietan izan ziren, urriaren 9an.

Egun horretan, polizia akusatuen etxeetara joan zen, abortuak eragiten zituen emakume bat ezagutzen ote zuten galdetuz. Jarraian, poliziak emakumeak komisariara eraman zituen emakume horri buruz hitz egiteko. Bi orduko kontua izango zena hiru eguneko atxiloketa bihurtu zen. Poliziak jakinarazi zien atxilotuta zeudela abortatzeagatik. Abortuak egin zizkien emakumeak aitortu eta haien izenak esan zituen. Hiru egun eman zituzten giltzapean, kanpokoekin komunikaziorik izan gabe. Gehienak amak ziren, eta seme-alabak senitartekoen edo auzolagunen ardurapean utzi behar izan zituzten. Abortuak egin zituen emakumeak zazpi hilabete egin zituen kartzelan, eta abortua eragin zuen gizonak, bi urte. Emakume gehienek Bilboko bulego laboralista baten laguntza eskatu zuten euren kasuak eramateko.

Atxiloketetatik gaur egunera emakume horien anonimotasuna mantendu da. Estigmatizatutako emakumeak ziren, lotsa sentitzen zuten, ez zuten eszena publikoan parte hartu nahi, mugimendu feministak egin zutena gaizki ez zegoela esan arren. Anonimotasuna oso sinbolo garrantzitsua zen, aseta ez zeuden beharrak irudikatzeko, adibidez. Epaiketara arte Basauriko herritarrek ez zuten kasu honen berri izan. Emakumeak, etxekoandreak, langile-auzo batekoak eta langile-herri batekoak ziren.

1982

EPAIKETA

Francoren diktaduraren ondoren, Espainiako gizarteak aurrera egin zuen gai sozial eta kulturaletan, baina sistema judizial eta politikoa zaharkituta geratu zen. Prozesua hiru urtez geldirik egon ostean, 1979ko maiatzaren 31n epaiketa deitu zuten, baina bertan behera utzi zuten kalifikazio ezagatik. Une horretan Isabel Otxoa abokatu eta mugimendu feministako kideak lankide batzuen bidez ezagutzen zuen kasua, eta Bizkaiko Emakumeen Asanbladari (BEA) helarazten zion informazioa. 1979ko Bilboko jaietan epaiketei buruzko informazioa jasotzen zuen triptiko bat kaleratu zuen BEAk eta gaiak oihartzun handia izan zuen komunikabideetan. Atzeratutako epaiketan, emakumeetako bat auzi-iheslari deklaratu zuten; hala ere, mugimendu feministak hamaika emakumeren kopurua mantendu zuen amaierara arte. 1979ko urriaren 26an bigarren zitazioa deitu zuten, baina hori ere bertan behera geratu zen. Manifestazioak egiten hasi ziren orduan. Hirugarren epaiketa saiakera 1981eko ekainaren 16an izan zen, bi urte geroago, baina berriro bertan behera geratu zen.

Basauriko 11etaik lauk gutun hau publikatu zuten Egin egunkarian, 1981eko ekainaren 10ean

Azkenik, epaiketa 1982ko martxoaren 16an egin zen. 12 orduko epaiketa izan zen; 12 orduko protestak epaitegiaren aurrean. Epaiak bi aurrekari progresista zituen: batetik, emakumearen bizitza lehenetsi zen umekiarenaren aurretik; izan ere, abokatuek froga zientifikoekin argudiatu zuten haurdunaldiaren hiru hilabeteak baino lehen ez zegoela bizitzarik; eta, bestetik, lehen aldiz alde batera utzi zen emakumeak haurdun zeudela hilekoaren lehen faltan. Auzipetuetako sei absolbitu zituzten, eta beste bi premia-egoeratzat jo zituzten; abortuak egin zituen emakumea eta abortatzen lagundu zuen gizona kondenatu zituzten. Mugimendu feministak lorpentzat jo zuen 1982ko epaia. Isabel Otxoa abokatuak azaldu zuenez, epaiketa irabazteaz gain, abortatzeko eskubidea ere asko legitimatu zen. Indar judizialei eta politikoei presioa egitea lortu zen, eta mugimendu indartsu handia sortu zen.

Fiskalak 82ko epaia errekurritu eta inpugnatzeko eskatu zuen, ados ez zegoelako. Gorenak helegitea onartu eta akusatuetako lau absolbitu zituen, eta isunak eta kartzela zigorra ezarri zien gainerako akusatuei. Auzitegi Konstituzionalak epaia berretsi zuen. Azkenean, indultuak ezarri zitzaizkien akusatu guztiei.

Espainian sortu zen eztabaida sozialari esker, feminismotik egindako diskurtsoetatik harago, gizartea hasi zen ulertzen beharrezkoa zela sexua eta ugalketa bereiztea. Egia da abortuagatik akusatutako emakumeak defendatzeko erabilitako argudioek zerikusia izan zutela euren baliabide ekonomikoen urritasunarekin eta emakume horiek lehendik zuten seme-alaba kopuruarekin. Hala ere, urteek aurrera egin ahala, abortatzeagatik akusatutako emakumeek beraiek aitortzen zuten gutun batean seme-alabak izatea edo ez erabakitzeko eskubidearen garrantzia, inolako premisarik gabe.

1985

ABORTUAREN LEGEA

82ko epaiak feminismoari ekarri zion garaipena azaldu zuen mugimendu feministak, eta azken urteetan eliza katolikoak eta eskuineko alderdiek abortatzeko eskubidearen aurkako diskurtso erreakzionarioa egin zutela, justiziari presio handia eginez. Bizkaiko Emakumeen Asanbladak ebatzi zuen Auzitegi Gorenaren eta Konstituzionalaren aurreko epaiketak Espainiako jurisprudentzian zegoen kaosaren ondorio izan zirela.

1985eko kondena, 1975eko eta 1977ko indultuak eta 1985eko abortuaren lege berria alderdi guztiekin betetzen saiatzeko ekintzak izan ziren. Alde batetik, Auzitegi Konstituzionalaren epaiak urte horietan indarrean zeuden legeak betetzen zituen; geroago, indultuek geldiarazi egiten zuten abortuak eragin zituen emakumea kartzelan sartzea; eta, azkenik, 85eko Abortuaren Lege berriak emakumeei lagundu nahi zien abortua zigor kodetik kenduz, hiru kasutan bakarrik: haurdun dagoenarentzat arrisku larria; bortxaketa jasan izana, haurdunaldiko hamabi astera arte; eta umekia tara fisiko edo psikiko larriekin egotea.

2010-2022

GAUR EGUN

Hala ere, 1985eko Legeak ez zituen bete emakumeei erabakitzeko eskubidea bermatzeko beharrezko baldintzak. Beraz, hogeita bost urte geroago, Lege berri baten proiektuak bultzada hartu zuenean, mugimendu feministak beste kanpaina bat gidatu zuen, neurri handi batean feministek Bilboko abortu-epaiketetan egindako lanean oinarrituta. Horrek erakusten du abortu-epaiketak bezalako gertaera garrantzitsu eta oihartzun handikoa orainaldian kontuan hartu beharreko gertaera dela, orduko indarra berreskuratzen laguntzen duelako eta etorkizunean borroka zuzentzeko gidari gisa balio duelako.

Argazkia: Emma Guliani, Pexels

2010eko Lege Organikoaren xedea da oinarrizko eskubideak bermatzea sexu-osasunaren eta ugalketa-osasunaren esparruan, Osasunaren Mundu Erakundeak ezarrita, haurdunaldia borondatez eteteko baldintzak arautzea eta botere publikoen betebeharrak ezartzea. Haurdunaldiaren lehen 14 asteetan eragindako abortuaren praktika despenalizatzea zehazten zen. Denbora horretan, emakumeak erabaki libre eta informatu bat hartu ahal izango zuen haurdunaldia eteteari buruz. Gainera, haurdunaldia borondatez eteteko aukera 22. astera arte luzatzeko aukera zegoen, “amaren edo umetokiaren bizitza edo osasunerako arrisku larriak” zeudenean. 2012an, PPren gobernuak 2010eko Abortuaren Legea erreformatzeko asmoa iragarri zuen, 1985eko eredura itzultzeko. Azkenik, 2015ean, PPk onartu zuen 16 eta 17 urtetik beherakoek gurasoen baimena behar izatea abortatu ahal izateko. 2022ko maiatzean, gobernu sozialistak lege-proiektu bat onartu zuen, abortua zentro publikoetara eramateko, 16 urtetik aurrerako emakumeek tutoreen baimenik gabe abortatzeko baimena izateko edota lehen aldiz hilekoaren osasunerako eskubidea aitortzeko. Proposamenak Legebiltzarreko izapideetatik igaro behar du indarrean sartu aurretik.

Gora

Geuria Laguntzaileak Geuria Laguntzaileak