Zientziak eta teknologiak gure egunerokotasuna eta gure bizi-kalitatea hobetzen dituztela azaldu zuten Etxebarriko Zientzia Astean. Horretarako, tailerrak, hitzaldiak eta jarduera interaktiboak antolatu zituzten azaroaren 18tik 23ra bitartean Etxebarriko Institutuko ikasleei zein orokorrean herritarrei zuzenduta. Era berean, Zientzia Astearen bederatzigarren edizio honen helburua ezagutza zientifikoa demokratizatzea izan da, “herritarrek ikerketan parte hartzea eta gizarte-berrikuntzako proiektuetan praktikan aplikatzea sustatuz”, adierazi zuten udal ordezkariek: “Ikerketa-lana gizarte-ingurunearekin lotzean, ohitura osasungarrien garrantziaz sentsibilizatzeaz gain, zientzia gure bizi-kalitatea hobetzeko tresna indartsua izan daitekeela nabarmendu nahi izan dugu”.

Ildo horretan, ‘Kirurgia birsortzailea: Biomaterialekin robotizatutako belauneko inplantea’ hitzaldia eskaini zuen Arantxa Renteria Tecnaliako osasun-ikertzaileak DBH4ko ikasleen aurrean. GEURIAk hitzaldian egoteko aukera izan zuen eta Arantxarekin berba egiteko aukera izan genuen: “Belauneko kartilagoa birsortzeko kirurgia baten ezaugarriak eta teknologiak oso modu erraz eta azkarrean azaldu ditut hitzaldian. Eta teknologia horren barruan, ebakuntza robot batek bakarrik zelan egingo lukeen azaldu dut. Berak inprimatutako biomaterialekin osatuko luke kartilagoa. Bai biomateriala bai robotaren ibilbidea espezifikoak dira pertsona jakin batentzat. Horrek izen bat du: medikuntza pertsonalizatua, alegia”.

Kirurgia birsortzaile hori oraindik ez dute gizakiengan probatu. Teknika hori gizakiengan ezartzeko prozesua zein den galdetu genion Arantxari, eta hauxe izan zen bere erantzuna: “Nahiko prozesu luzea da. Biomateriala eta prozesua bera baliozkotu behar dira: robota berez segurua izatea eta espero bezala jokatzea balioztatu behar da. Orduan, laborategiko proba prozesuan dago, eta, ondoren, proba klinikoak pertsona kopuru jakin batekin egin ahal izango dira. Proba horiek kanpoko agentzia batek baliozkotu behar ditu; esaterako, Sendagaien Espainiako Agentziak edo Sendagaien Europako Agentziak. Eta behin balioztatuta, produktu komertziala izatera pasatuko litzateke. Baina prozesuak urteak iraun ditzake”.

Uxue Diz Etxebarriko Institutuko DBH4ko ikaslea da eta “oso interesgarria” iruditu zitzaion Arantxak eman zuen hitzaldia: “Robotikak ez nau erakartzen, baina gustatu zait ikustea nola erabili ahal diren robotak ebakuntzak egiteko. Oraindik ez dute gizakietan probatu, baina pertsona baten bizitza onerako aldatu ahal duten ikustea interesgarria iruditu zait”, adierazi zuen. Uxuek medikuntza ikasi nahi du, eta hortaz, zientzia arlotik bideratuko ditu ikasketak. “Egia esan, txikia nintzenean ez zitzaidan medikuntza eta medikuntzarekin lotutakoa gustatzen, baina duela urte gutxi batzuk pentsatzen hasi nintzen bide hori egin dezakedala, besteak laguntzea asko gustatzen zaidalako. Datorren urtean batxilergoa egingo dut eta argi daukat zientzia arlotik bideratuko ditudala ikasketak, gero unibertsitatean medikuntza ikasteko”.

Gotzone Larrea Etxebarriko Institutuko Berrikuntza arloko arduraduna da eta bere ustez Zientzia Asteak “eragin oso ona” du ikasleengan: “Eskoletan gauza urruna balitz bezala ikusten dute bai zientzia bai teknologia, eta ikasgelatik kanpo hori ikusteak batzuengan interesa gehiago pizten du”, dio Gotzonek: “Batzuentzat baliagarria bada Etxebarriko Zientzia Astean ikasten dutena, eta etorkizunean arlo horietatik ikasketak egiten badituzte, nahikoa da”.

“Azken urteetan Institutuan ikusi dugu zientziaren aldetik bideratuta daudela ikasleak batez ere osasunarekin harremena duten ikasketetara, hala nola, medikuntza edo erizaintza. Eta gure helburua ere bada teknologiatik ere bideratzea ikasleak, baina gero eta gehiago kostatzen da. Normalean, ikasketa teknologikoen bidea aukeratzen dutenek aspalditik daukate motibazio hori horretan trebatzeko. Orduan, kostatzen dena da oso argi ez daukaten ikasle horiek bideratzea, zaila delaren sentsazioa dutelako askotan”, azaldu du Gotzonek.

Emakumea eta zientzia

Gaur egun gero eta emakume gehiagok aukeratzen dituzte zientziarekin eta teknologiarekin harremana duten ikasketak. “Hala ere, datuek diotenaren arabera, neskek batez ere osasunaren bidea hautatzen dute. Nik uste dut Etxebarriko Zientzia Asteak bide berriak zabaltzeko ikuspegia ematen diela ikasleei, eta batzuek aprobetxatu egiten dutela bertan ikasten dutena etorkizunean zer egin nahi duten aukeratzerako orduan”, dio Gotzonek.

Zientziak eta teknologiak gazteen artean eta, bereziki, emakumeengan sortzen duten interesari dagokionez, Arantxak “zoritxarrez” atzerakada bat ikusten du: “Oro har, informatikak, fisikak eta kimikak oso interes gutxi sortzen dute gizartean eta batez ere emakumeengan, eta benetan arazo bat da, emakumeek oso paper garrantzitsua izan baitezakete. Teknologia pertsonei egokitu behar da, eta horien artean, erdiak emakumeak gara”.

“Kimikan, medikuntzan edo biologian emakume gehiago ikusten dira oraingoz unibertsitatean, baina gero enpresetan kristalezko sabaia ikusten da. Ez dago zuzendaririk ikerketa-zentroetan, laborategietan edo katedradunetan. Emakume gutxi dago esparru horietan, eta arazo bat dago”, iritzi du Arantxak, eta gaineratu du emakumeek STEAM karrerak ikas ditzaten lan egin behar dela: “Uste dut bultzada gutxi dagoela. Aurreiritzi handia dago, eta ez dakit zergatik neskek ez duten karrera teknikoen alde egiten. Erabat gai dira ikasketa teknikoak egiteko”.

Ekarpena gizartean

“Zientziak eta teknologiak zer ekarpen egiten diote gizarteari?”, galdetu genion Arantxari. “Gizakien egunerokoa errazagoa izan dadin laguntzen dute. Hain zuzen ere, gure osasun-arloan ikusten dugu gertuen. Urrunago joan gabe, belauneko arazo horrek eragin nahiko handia du Euskal Herrian, jendea gero eta zaharragoa delako eta belauneko arazoen kasuistika handia dagoelako. Biologia eta medikuntza bezalako zientziak eta robotika, mekatronika edo diseinu mekanikoko teknikekin batu egiten direla ikusten dugu eta irtenbide pertsonalizatuagoak eman ditzakete bizi-kalitate hobea lortzeko. Hau da, jendeak urte gehiago bizitzea bilatzen da, baina baita bizi-kalitate handiagoarekin ere”.

Zientziaren bilakaeraren barruan, bizitza errazten diguten robotak edo makinak sortzea dago. Arantxak Etxebarriko Zientzia Astean bere hitzaldian azaldu zuenez, belauneko inplantearen ebakuntzan robotak bakarrik funtzionatzen du, gidatzen duen profesionalik gabe. “Azkenean robot erabat autonomoak ikusiko ditugu gure egunerokoan. Autoak, gidaririk gabe, dagoeneko ikusten ditugu errepideetan, eta dena bide horretatik doa. Adimen Artifizialaren gorakada ere kontuan hartu beharreko beste puntu bat da, robot baten buru pentsatzailea delako. Robota, azkenean, elektronika baino ez da, baina robotaren adimena adimen artifiziala da, eta horretan aurrerapenak ikusten ari gara, onerako edo txarrerako”.