[2025eko martxoaren 6an paperezko edizioan publikatutako elkarrizketa – Geuria 116] Hasiberri baten ilusioaz hitz egiten du bere negozioaz eta tokiko merkataritzaz Leire Loroño Fernandez galdakaoztarrak.

Bi hamarkada baino gehiago igaro dira senide batekin batera Koba arropa denda ireki zuenetik, eta 2001etik hona tokiko merkataritzaren eta Galdakaoren errealitatea zeharo aldatu den arren, hasierako helburuak bere horretan dirau: “gure bezeroei arreta pertsonalizatua ematea, gustora egon daitezen”.

Urte hauetan pilatutako eskarmentuak ikasgai baliotsuak utzi dizkio, bat beste guztien gainetik, elkarrizketan zehar hainbat aldiz errepikatuko duen gogoeta bat, bai bere dendaz ari dela, eta bai tokiko merkataritza hizpide duenean ere: “denda eta bezeroa zaindu behar ditugu, egunero. Batzuetan gogorra da, baina baita aberasgarria ere”.

Herriko merkataritzaren egoera ondo baino hobeto ezagutzen du galdakaoztarrak, 2023an “GuDendari” Galdakaoko tokiko merkatarien elkartearen ardura ere hartu baitzuen, beste bi kiderekin batera.

Bide berriak urratzen

Modu “natural” batean eman zen aldaketa GuDendariren zuzendaritzan:”bazkide moduan urte asko generamatzan elkartean sartuta, eta 2023an zuzendaritzatik deitu ziguten, utzi behar zutela esanez”.

Egoera ikusita, “aurrerapausoa” ematea erabaki zuen Loroñok: “Azken finean” borobildu du, “erraza da beti besteei kontuak eskatzea, baina norberak ere eman egin behar du eskatu ahal izateko. Nire kasuan, gainera, seme-alabak koxkortuta dauden lez, banuen aukera, eta momentu egokia iruditu zitzaidan”.
Gogotsu hasi ziren lanean, “oso giro ona aurkitu genuen, eta lan bikaina zegoen eginda aurretik”, erronkari tamaina hartu nahian.

Euren lehentasunen artean, hainbat nabarmendu ditu Loroñok: “Digitalizazioaren erronka, errelebo falta, alokairuen eta beste gastu batzuen garestitzea, saltoki handien konpetentzia, paketeria enpresa handiek eskaintzen dituzten zerbitzuak…”. Arazo horiek ez dira Galdakaori dagozkionak soilik, orokorrak baizik, baina badago merkatarien artean kezka piztu duen beste kontu bat ere: metroaren etorrera. “Beste herri batzuetan gertatu dena ikusita badago kezka hori, azken finean Bilborekin lotura asko erraztuko da, eta jende asko bertara joan daiteke erosketak egitera” dio Loroñok. “Nik, aldiz, alderantziz ikusi nahi dut. Bi norabidekoa da metroa, eta jendea Bilbora doan modu berean etorri daiteke hona ere”.

Izatez “baikorra” dela zehaztu du Galdakaoko merkatariak, “botila erdi beteta ikusi nahi duen horietakoa”. Jarrera hori bera izaten ari da GuDendarin egiten ari den lanean ere. 122 bazkide ditu egun elkarteak, eta hainbat ekimen abiarazi dituzte azken aldian: “web orria sortu genuen, gure saltokien informazioa eta ikusgarritasuna handitzeko, laguntzak kudeatzen laguntzen diegu merkatariei, bono kanpainak ere baditugu, erakusleiho lehiaketa berpiztu dugu.. galtza bete lan ari gara!”.

“Zailtasun handiak” dituztela ez du ukatzen.”Inplikazio handia eskatzen duen lana da hau, ordutegiak ez dira batere onak”, eta hilabetero soldata “duin” bat irabaztea ez dute bermatuta izaten: “Zergak, alokairuak, mota guztietako gastuak, energia… saltoki bakoitzak bere berezitasunak ditu, baina orokorrean gastu handiei aurre egin behar diegu tokiko saltokiek, eta esan bezala, irabaziak ez dira handiak izaten”.

Zentzu horretan, Loroñoren ustez garrantzitsua da ibilbide honetan Udala bidelagun izatea, hainbat ekimen elkarrekin aurrera eraman ahal izateko: “Udalak ondo baino hobeto ezagutzen du tokiko merkataritzaren garrantzia, eta aldi berean guk badakigu Udala hurbilden daukagun erakundea dela, bidea erraztu edo laguntza zuzenena eman ahal diguna. Zentzu horretan nabarmenduko nuke harremana estua dela”.

Euskara, saltokien barruan ere

Euskarak tokiko merkataritzan duen lekuaz ere aritu gara Leire Loroñorekin. Orain dela bost hilabete eskas, Galdakaoko Udalak tokiko merkataritza euskalduntzeko diru laguntza lerro bat zabaldu zuen. Monika Bailon Sustapen Ekonomikorako zinegotziak adierazi zuenaren arabera, “gure dendetan euskararen erabilera normalizatu nahi dugu eta horregatik errotulazioa eta seinaletika euskaraz ere egon daitezen lagunduko dugu. Euskara gai transbertsala da eta gure arloak bere gain hartzen du euskararekiko erantzukizuna”.

Datorren euskaraldiaren harira ere, tokiko merkataritza xaxatzeko ahalegin berezia egingo dute. Loroñoren arabera, ohitura kontua da: “Galdakaon euskararen ezagutza handia da, baina aldiz, erabilera ez”. Hori horrela, lehen hitza euskaraz egitearen garrantzia nabarmendu du: “gure dendara datorrenak euskaraz egiten badit euskaraz jarraituko dut, baina bestela gaztelaniara jotzeko ohitura dugu, edo nik behintzat bai”.

Erantzuna bezeroaren bizkar ez uzteko asmoz, dendari euskaldunak identifikatzeko lanean ari dira udalarekin batera, horrela herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko asmoz. Bidea “luzea” izan daitekeela uste duen arren, jarrera, “orokorrean” positiboa dela deritzo Koba Arropa dendako jabeak.

Garaiekin bat aldatuz

“Zoratuta geundela”. Hori da Leirek eta bere bazkideak denda zabaltzeko asmoaren berri emandakoan jaso zuten erantzuna. 2001. urtea zen, “gazteak ginen, gogotsu geunden”, eta aurrera egitea erabaki zuten. Apustua arrakastatsua izan da, bi hamarkada geroago zabalik eta “osasuntsu” baitago denda. Ez hori bakarrik, “hasi gineneko bezero askok gurekin jarraitzen dute egun ere, eta hori da gure arrakastarik handiena”.

Dendaren ezaugarriak nabarmentzerako orduan, zera azpimarratu du Loroñok: “Berritasunei adi egoten gara, noski, baina ez dugu guk jantziko ez genukeen arroparik erosten”. Estilo “nordikoan” oinarritzen dute dendako katalogoa, baina ahal dela, inguruko diseinatzaileekin lan egiten saiatzen dira: “Modaren munduan ere jasangarritasunaren aldeko apustua egin behar dugu, eta horretan egin dira aurrerapausoak azken hamarkadetan, nahiz eta onartu behar dugun diseinatzailea hemengoa izanda ere arropa, gehienetan, Asia aldean egiten dela”. Aldaketez ari garela, arropa aukeratzeko modua ere goitik behera aldatu da: “Lehen Bilboko hoteletara etortzen ziren arroparekin marka ezberdinak, eta bertan egiten genuen aukeraketa”. Aurrerapen handiarekin lan egin behar da arropa denda batean, “urtebete lehenago aukeratzen dugu hurrengo neguko eta udako bilduma”.

Esan bezala, denda ireki zutenean marka ezberdinak Bilbora hurbiltzen ziren, baina urteen poderioz Madrilen kokatu da modaren epizentroa estatu mailan, eta bertara jotzen dute Koba dendako arduradunek urtean birritan: “Showroom ezberdinetara joaten gara, eta bertan aukeratzen dugu bai behar duguna eta bai gustoko duguna ere. Urte asko daramatzagu lan honetan, eta gutxi gora behera badakigu nora eta nondik jo”.

Munduari zabalik dagoen denda

“Dendaren beste erakusleiho bat, kasu honetan mundu guztiari zabalik dagoena, edonoren eskuragarri”. Horrela definitzen du Loroñok sare sozialek egun duten garrantzia. Kobaren kasuan, instagrameko profila elikatzen dute gehienbat, eta bertan dendara heltzen diren berritasunen berri ematen dute, bideo laburren bidez.

“Salmentak lortzeko beste modu bat da, baina hala ere, ez daukagu web orrian katalogoa salgai. Nahiago dugu sareetan jantzi edo dana dalakoa ikusi duen pertsonarekin hitz egitea, telefonoz bada ere, eta bere janzteko ohiturak zein gustoko duena ezagutu”. Beste modu batean bada ere, tokiko merkataritzak berezkoa duen hurbiltasun hori mantendu nahi dute, eta emaitza ona dela zehaztu du Loroñok: “Bidalketak egiten ditugu estatu osora, eta behin ere ez digute bidalitakoa bueltatu. Horrek erakusten du garrantzitsua dela zer edo zer erosi aurretik hainbat xehetasun argi izatea”. “Tokikoa, baina mundura zabalik”. Elkarrizketa laburbildu dezakeen esaldia da hau, Koba denda eta baita egungo eta etorkizuneko tokiko merkataritzaren erronka nagusietako bat definitzeko balio duena.