[2020ko abenduaren 17an GEURIAren paperezko edizioan argitaratua] 2016an Tanzaniara egin zuen bidaiatik “umiltasun doktoretza” ekarri zuen Usansolora Xabier Urrutikoetxea Apraizek (Usansolo, 1984). Born To Learn erakundearekin eskutik helduta joan zen Xabier Afrika erdialdeko herrialdera. Gobernuz Kanpoko Erakunde horrek Tanzanian hezkuntza proiektua garatzeko lan egiten du, eta bertan egon izanak “argi eta garbi” erakutsi zion Xabierri “sinpletasunaren handitasuna: gure gizarteak sinpletasunaren balore guztiak galdu dituela konturatu nintzen, puxika sinple batekin 15 umeren irribarre amaigabea sortzeko kapaza nintzela konturatu nintzenean”, dio Urrutikoetxeak. Duela hiruzpalau urtetik Usansoloko Mendi Lasterketa Solidarioa antolatzen du Xabierrek Born To Learn erakundearen alde, baina aurten Covid pandemiak behartu egin du ekimena bertan behera uztea. Hala ere, horren ordez, eta Javi Delgado Palenque galdakoztarrak proposatuta, Elexaldeko Kronoeskalada Solidarioa antolatu dute abenduko lehen egunetan eta 2.0000 euro inguru lortu dituzte Moshira bidaltzeko.

Usansoloko lasterketa solidarioa ezin izan da egin aurten, baina horren ordez, Elexaldeko Kronoeskalada antolatu duzue abenduan.
Javi Delgado “Superpalen” galdakoztarraren deia jaso nuenean sortu zen Elexalden Kronoeskalada solidarioa egiteko ideia. Javi Galdakoko kirola bere kabuz sustatzen duen horietako altruista bat da, eta biok horrelako saltsetan murgilduta ibiltzen garenez, Covid garai honetan herrian zerbait egin behar genuela erabaki genuen. Neurriak zorrotz betez, baina eboluzionatu behar genuela beharrezko ikusi genuen eta bide batez Born to Learn Gobernuz Kanpoko Erakundearentzat diru-laguntza iturri bat lortu. U113 Triatloi Taldekook Usansoloko jaietan Artetako Kronoeskalada egiten dugunez, ideia bera hartu genuen: banakako probek koronabirusa prebenitzeko neurriak bermatzen dituztenez, Kronoeskalada egitea erabaki genuen.

Zer dela eta Galdakaon, eta ez Usansolon?
Javik Galdakaon egitera behartu ninduen (kar, kar, kar). Egia esan, berdin zitzaigun non egin: Usansolon edo Galdakaon. Helburua zen garrantzitsuena: Born To Learn erakundearen lana ikustaraztea eta dirua biltzea, alegia. Herria kirolaren bitartez suspertu nahi genuen, Born To Learn lagundu eta Covidak eragin duen bajoi  kolektibo horretatik irten nahi genuen, herria herritik sortzen baita.

Zenbat ditu lortu duzue aurten Born To Learn erakundea laguntzeko?
Aurten 2.0000 euro inguru lortu ditugu. Nork esango zigun herri mugakideen itxiera honekin 200 pertsonek izena emango zutela proban? Bada inork ez! Oso balorazio ona egiten dugu. Oso pozik gaude ekimenak izan duen harreragatik.

Noiztik antolatzen duzu helburu solidarioa duen lasterketa?
Usansolon hiruzpalau urte daramat Mendi Lasterketa Solidarioa antolatzen, mendia nire ingurugiro naturala delako, eta Pepe Mujicak esaten duen bezala, “besteei laguntzeko baliabideak ditugunok, aitzakia on bat behar dugu ahal izateko eta ez egiteko”. Saltsero hutsa naizela esaten didate eta benetan oso gustuko dut auzolanean aritzea, erakunde handirik gabeko proiektuek sortzen duten herri identitatea sustatzea, denok batera norabide berean arraunean egitea! Gaur egun arlo gutxitan ikusten den jokaera bat da gizarte honetan.

Zer da Born To Learn?
Born To Learn erakundea Asier Urrutikoetxea galdakoztarrak —nire izter-lehengusua da— sortu zuen 2011n. Afrikan motxilero bezala zibilenean sortutako proiektu batetik hasi zen, Madrileko Samantha Peñalver ezagutu eta Tanzaniako Moshi herrialde txiroan zer nolako beharra zeukaten ikusi zutenean sortu zuten erakundea. Gosea zen nagusi eta ehunka ume egunero hara eta hona ibiltzen ziren ezer egin gabe eskolara joateko aukerarik ez zeukatelako. Herriko pregoilariari jakinarazi zioten hurrengo egunetan nahi zuenari herriko plazan eskolak emango zizkiotela, eta lehenengo astean ehun ume baino gehiago gerturatu zen eskola antzeko horiek aditzera! Izugarria izan omen zen.

Eta harrez geroztik errotu egin da.
Hala da. Laguntzak handik eta hemendik bilatuz eta baliabideak topatuz apurka-apurka gaur egun ezagutzen dugun erakundea eraikitzea lortu dute. 300 bat umerentzako primerako hezkuntza elebiduna irakasten dute beraien sustrai eta kultura beti ere errespetatuz. Gainera, umeen elikaduran ere lagundu egiten dute, ume askok egunean duten janari bakarra ematen baitiete eskolan.

Bertatik bertara ezagutzen duzu Born To Learn erakundea, baita Tanzania ere.
Bai. Erakundeko kide izan naiz eta bertako proiektuan irmoki sinetsi izan dut beti. 2016an izan nintzen Tanzanian, eta bertan egon izanak argi eta garbi erakutsi zidan sinpletasunaren handitasuna. Gutxirekin asko egin daiteekela beharrezko ezagutzak eta tresnak izanda.

Zein oroitzapen dituzu bidaia hartatik?
Tanzaniako bidaiak beti gordeta izango ditudan bizipenak ekarri zizkidan. Beste herrialde batzuetan egondakoa naiz, beharrez betetako herrialdeetan, hala nola, Indian edota Madagascarren, baina Tanzaniako herritarrak hain ondo ezagutzea eta euren artean beste bat gehiago izanaren sentsazioarekin itzuli nintzen Usansolora.

Esperientzia hartatik zer ikasi zenuen?
Umiltasun doktoretza bat jaso nuen, ni neu izan bainintzen asko ikasi zuena. Gure gizarteak sinpletasunaren balore guztiak galdu dituela konturatu nintzen, puxika sinple batekin 15 umeren irribarre amaigabea sortzeko kapaza nintzela konturatu nintzenean. A zer nolako gizartea daukagun herrialde “aurreratu” honetan! Dena edukita gehiagoren beharra izaten dugu gure mundu honetan.

Nolakoak dira Tanzaniako umeak?
Bertako umeak beste pasta batekoak dira, euren bizitza oraina bakarrik da. Irribarre egiteko beti daukate motiboren bat, nahiz eta bizitza gordina pairatzen ari diren. Askok eskolako eguna amaitzen denean ez dute euren etxera itzuli nahi, bertan dauzkaten arazoekin topo egin behar izaten dutelako. Inoiz ez dut ahaztuko nola jolas orduan umeak mzunguen (azal zuria dugunok) bila etorri eta liburu bat irakurtzeko eskatzen ziguten. Ume asko konpainia eta arreta edukita bakarrik zoriontsuak dira.

Tanzaniara itzultzeko gogorik baduzu?
Mundua handi xamarra da eta milaka leku ikusteko ditudala badakit, baina Tanzaniara itzultzeko ideia beti daukat gogoan. Kronoeskalada dela eta Samantharekin hizketan egon nintzen behin eta barruko erraiak mugiarazi zizkidan. Beti bueltaka daukadan zerbait da. Nork daki geroak zer ekarriko didan. Agian hurrengo bidaia Tanzaniara izango da.

Born To Learn erakundeak Tanzanian darabilen hezkuntza proiektuak bilakaera handia izango zuen.
Tanzania oso herrialde zigortua da umeen hezkuntzari dagokionez. Afrikako erdialdean dagoen herrialdea izanik, oso urrun ditu beste kontinente edo herrialde aurreratuak haiekin harremanak edukitzeko. Gure gobernuetan ustelkeria dagoela esaten badugu, Tanzaniakoan zer esanik ez. Ikasketak 15 urtera arte doakoak izan behar diren arren, ez da beti horrela, ume guztiek ez baitaukate eskolarako bidea egiteko aukerarik. Horrez gain, erdi-mailako ikasketak ingelesez egiten dira, eta noski, hor dago gobernuak herria kontrolatzeko jartzen duen lehenengo tranpa: inork gutxik dauka bere seme alabei ingelesez hezkuntza pribatu bat emateko aukera. Beraz, dirudunen familietako seme-alabek soilik egiten dute aurrera ikasketetan. Asko dago egiteko oraindik, baina ez soilik Tanzanian.

Etorkizun laburrean, eta luzarora begira, zein ekimen burutu nahi du Born To Learnek Tanzanian?
Born To Learn erakundeak bere sorreratik argi eduki du jarraitu beharreko bidea zein den. Moshi herrialdeko behar handienak dituzten familietako umeei bazkaria eta merienda bat ematetik harago, hezkuntza oinarri on bat ematea da helburu nagusia. Argi ikusten da beharrizan egoeran dauden herrialde horietan hezkuntza on bat edukitzeak bertako biztanleen etorkizunean indarra izan dezakeela. Zentzu horretan, Born To Learn erakundeak hor markatu du bere iparrorratza.

Munduko mailako pandemia batean murgilduta gaudela, koronabirusak eraginik izango zuen Tanzanian ere.
Hala da: Munduko pandemia dela diote. Edo hori sinestarazi gura digute. Nire ustez, osasunaren eta elikaduraren arazoa konponduta dugunok normaltzat hartzen dugun herrialdeetan dago pandemia. Milaka gaitzekin bizitzera ohituta daudenentzat, ordea, oso larria ez den beste bat baino ez da pandemia hau. Tanzaniako presidenteak asteburu batean otoitz egiteko agindua eman zuen, eta asteburu hori amaitu zenean galarazi zuen Covid-19 pandemiari buruz berba egitea.

Benetan uste dugu 18 eta 20 urte bitarteko batez besteko adina duen herrialde batean, non kolera, hiesa, sukar horia, tifusa, tuberkulosia, meningitisa, dengea eta horrelako gaixotasun abar luze bat dagoen eta bertako herritarrak gosez eta egarriz hiltzen diren, koronabirus batengatik larritu beharra daukatela? Baten bat ospitalean edo bere etxean usaimena galduta eta arnasestuka hil egingo da. Hori argi dago. Euren bizitzan ikustera ohituta dauden egoera bat baino ez da koronabirusa Tanzanian.

Mundu hobe bat eraikitzeko horrelako esperientziak gertutik bizitzea ezinbestekoa da zure iritziz?
Munduak ez dauka erremediorik. Hori argi eta garbi ikusten ari gara pandemia garai honetan. Modernizatuta bizi garen herrialdeetan bideak markatuta ditugu, baita gure egunerokotasuna ere. Ezinezkoa da, edo ia ezinezkoa da, sistematik irtetea. Lehenengo munduan bizitzeko, hirugarren mundu bat arpilatu, ustiatu eta zabortegi bezala erabili behar dugu. Gure kristalezko burbuila honetan, birus bat sartu dela eta dena hankaz gora nola jarri duen ikusi besterik ez dugu egin behar. Burbuilatik irteterakoan, aldiz, beste errealitate batzuk daudela konturatzeak begiak zabalarazten dizkigu supituki! Baina burbuilara bueltatzean, scalextric kotxe bat izatera itzultzen gara, errailetik aurrera egitera behartuak.

Zer esango zenioke beharrizan egoeran dagoen herrialde batean boluntario lana egin nahi duen herritar horri?
Ez dut neure burua inori aholkurik emateko gai ikusten. Ni naizen modukoa izanda boluntariotza edo behar handiak dituzten herrialdeetara joatea komenigarria dela uste dut, benetan ere! Gure burbuila kanpotik ikusteak onura baino ez dakarrela uste dut. Baina, sistema honek bere bideetatik ez irteteko pertsonak sortu ditu, eta beldurraren eta ziurtasunaren aitzakiarekin beldurtu dituen pertsonek burbuilan bakarrik bizi gura dute, konfort zona delakoan. Zaila da oporretan hegoaldeko hondartzetara edo Ibizara joatea bakarrik amesten duenari burbuila kanpotik ikustaraztea.

Eta, kontran, beste errealitaterik ezagutu nahi ez duen horri?
Ulertu nezake gogorrak izan ahal diren egoerak eta irudiak jasan ezin dituzten pertsonak egotea. Horrelako esperientzia batek betirako markatu dezakeelako pertsona. Indian, adibidez, betirako gordeta edukiko ditudan irudiak ikusi nituen. Baina, ez al dira izango irudi eta marka horiek gure nortasuna markatu eta behartsuenei laguntza txikiak emateko lasterketak burutzera behartzen gaituztenak? Auskalo!