Euskara eta kirola. Bi esparru horiek batzen dituen proiektua gauzatuko da Hego Uribeko hainbat herritan: Basaurin, Etxebarrin, Galdakaon eta Ugaon, alegia. Euskara eskolarekin bakarrik ez lotzea, eskolatik kanpo euskararen erabilpena erraztea eta hizkuntza egoera positiboekin lotzea da proiektuaren helburua.

Horretarako, azken urteetan Udalak, kirol klubekin hasitako harreman sare eta bideari jarraipena emango diote Ebete hizkuntza-zerbitzuko teknikariek. Proiektu hau 2020an jarri zuen martxan Ebetek lehen aldiz, gazte eta nerabeek euskararen erabileran dituzten gabeziak arintzeko asmoz. Proiektuak, klubeko zuzendaritza taldeekin egiten du lan lehendabizi, kirolak eduki dezakeen garrantzia gazteek euskararekiko duten ikuspegia aldatzeko, eta hurrengo urteetan erronka formatuen bidez, klubak egingo dituen aurrerapasuoak zehaztuz.

Entrenatzaileen formazio praktikoak eskaintzen ditu Ebetek, “euskarak lekua eduki dezan entrenamenduetan”. Kirol kluben komunikazio sareetan arreta jartzen dute eta elebietan idazteko baliabideak eskaintzen dizkiete. Gainera, kirolariekin partidu osteko bideo elkarrizketak sortuko dituzte hizkuntzaren erabilpena jorratzeko eta gertuko erreferenteekin dinamikak proposatuko dituzte.

“Hau guztia zehaztuz, emaitza hobeak lortzea espero da, hizkuntzaren erabileran, hizkuntzaren pertzepzioan eta taldearen hizkuntza irizpideen hobekuntzei begira”, dio Markel Baroja Laita (Bilbo, 1996) Ebete hizkuntza-zerbitzuko kideak. Hain zuzen ere, Ebete hizkuntza-zerbitzuak enpresak aholkularitza eta laguntza eskainiko die bide horretan kirol-klubei.

Proiektua hiru urtera dago zehaztuta, baina epe horiek errealak ez direla jakitun da Markel: “Ohiturak aldatzea oso zaila da. Badakigu denok hori. Ezin dugu pentsatu hiru urteko kontu bat dela: ohitura bat aldatzeko denbora behar da eta ondoren proiektua eraginkorra izango da. Eta ez dut esaten guk mantendu behar dugunik. Agian hemendik urte gutxira gu ez gaude eta klubak izango dira ardura hori hartuko dutenak”.

19 kirol klub

Guztira, Hego Uribe eskualdeko 19 kirol-klubek hartuko dute parte. Horiek dira: Basaurin Eskubaloi Taldea, Indartsu Futbol Kluba, Basconia Futbol Taldea, Bidebieta Pilota Elkartea, Artunduaga Atletismo Eskola, BSK Saskibaloi Taldea eta Baskauri Futbol Taldea; Etxebarrin Urdin-gorri Futbol Taldea, Berdezurigorri Eskubaloi Taldea, Kukullaga Eskubaloia eta Kukullaga Areto Futbola; Galdakaon Adiskide Pilota Elkartea, Ibaizabal Saskibaloi Taldea, Galdakao Atletismo Taldea, Galdakao Boleibol Taldea, GDKO Igeriketa, Galdakao Futbol Taldea eta Txirrindularitza Gela; eta Ugaon Ugao Futbol Taldea. Txikienetatik hasi eta kadete kategorira arte esku hartuko du Ebetek.

“Batzuk proiektuan estreinatuko dira eta beste batzuk, berriz, bigarren edo hirugarren urteko jarraipen batean hartuko dute parte”, dio Barojak. Datuak datu, Basaurin Artunduaga Atletismo Eskola, BSK eta Baskauri ikasturte honetan hasiko dira programan parte hartzen: “Indartsu, Basconia, Basauri Eskubaloia eta Bidebieta klubak aurreko ikasturtean hasi ziren programa honetan lanean eta aurten jarraipena egingo dute”, dio Barojak.

Eskualdeko gainerako herriei dagokionez, Ugao Basauri ondoren sartu zen proiektuan iaz, ondoren Etxebarri eta azkenik Galdakao. “Galdakaon luzerako joango da proiektua. Orain ekimena aurkezten ari gara, eta euskararen egunerako dinamika bat prestatu dugu bertako klubekin, Basaurin bezala”, dio.

“Eskualdean zerbait ederra lortu dezakegu klubekin batera”, dio Barojak. Gainera, ikasturte amaieran iaz Basaurin egin zuten ‘Eutsi kirolari, gogor euskarari’ egitasmoa antolatu nahi du Ebetek Udalekin batera: “Herriz herri mugitzen den txapelketa bat imajinatzen dugu eta kirol berriak probatzea, euskarazko ingurune batean eta urtean zehar herri desberdinetan parte hartu duten kirol taldeekin egitea da asmoa”. Oraindik ez dakite non egingo duten txapelketa, baina Santurtzin edo Enkarterrietan antolatzea planteatzen ari dira.

Programaren mamia

Markel Baroja ari da, besteak beste, Hego Uribeko kirol-klubekin harremanetan. Programaren nondik norakoei buruz galdetuta, zera dio Barojak: “Zazpi atmosferetan banatzen dugu programa. Kirol esparruan euskararen sustapenean gazteengan eragin beharko luketeen zazpi atmosfera dira. Lehenengo urtean zentratzen naiz zuzendaritza taldeetan eta entrenatzaileetan, bigarren urtean kirolarietan eta komunikazioan eta orain hirugarren urte bat diseinatzen ari gara gurasoekin eta erreferenteekin lotuta”.

“Kirol elkarteek oinarrian bolondres lana egiten dute eta horrek zailtasun asko ekartzen dizkio euskararen sustapenean. Zergatik? Bada ez dagoelako normalkuntza arduradun bat, entrenatzaileek ez dute soldata on bat kobratzen, eta askotan errepikatzen den mezua da: “egiten dutenaz gain, hau ere [euskara sustatzea] egiun behar dute?”, dio Barojak.

Markelek azaldu digunez, hasteko zuzendaritza taldeekin jartzen da harremanetan: “Lehenik eta behin erronka batzuk planteatzen ditugu. Guk zerrenda bat helarazten diegu eta eurek aukeratuko dituzte zein erronka dituzten egingarri. Hiru urteko proiektua izango balitz, bide bat markatzen diegu eta helburua da pixkana-pixkana zuzendaritza taldeek pausoak ematea”, dio.

Ondoren, entrenatzaileekin formakuntza antolatzen du Ebetek. “Entrenatzaileetan aurkitzen ditugun profilak lau dira: euskalduna, badakiena baina ohiturarik gabekoa, badakiena baina euskara oxidatua duena, eta hizkuntza gaitasun baxua duena. Tarteko profilak kontzientziatzeko lan egiten dugu aurrena —lehenengoa dagoeneko kontzientziatua dagoelako—, eta material praktikoa edo gida ematen diegu entrenamenduetan euskara erabiltzeko, hala nola, harrerarako zer aukera dauden, beroketa eta luzaketa errutinak euskaraz, beroketa-jolasak, teknifikazio ariketa batzuk, hiztegia edo animatzeko leloak. Modu horretan, kirolariak, batez ere, gaztetxoenak, ohituko dira entrenatzailea euskaraz entzuten”, dio Barojak: “Zuzendaritzaren herraminta bakarra entrenatzaileak dira, eta entrenatzaileen motibazio puntu bakarra da kirolariek euskaraz egiten hasten badira”.

“Gurasoekin eta familiekin egin nahi ditugun saioak guztiz berriak dira, baita erreferenteekin antolatu nahi ditugunak ere”, dio Barojak: “Erreferenteei dagokienez, gure helburua litzateke eredu berriak ezagutaraztea gazteei. Eta horretan profesionala eta ezaguna desberdintzen ditugu: profesionalak eredu dira, erreferente dira, baina euren klubean, goreneko taldean jokatzen duten kirolariak ezagunak eta erreferenteak dira aldi berean. Orduan, bilatzen duguna da bien arteko oreka bat”. Zentzu horretan, Ebete diseinatzen ari dena da Basauriko ikastetxeekin irteera egun bat antolatu, kirol-guneetara bideratu umeak eta bertan elkarrizketa bat edukitzea kirol arloko erreferente batekin.

Partidu osteko elkarrizketak

Gazteen kirol esparruan euskara sustatzeko programaren bitartez hainbat ekintza sustatuko dituzte kirol-klubek. Besteak beste, partidu osteko elkarrizketak. “Urtarriletik aurrera hasiko da proiektua martxan. Apirilera arte. Helburua da gazteek motibatuta egin dezaketen ekintza hau konturatu gabe euskaraz egitea”, dio Barojak: “Finaean bilatu duguna izan da: ‘zer proposatu ahal diegu gazteei euskaraz gustatuko zaiena?’, eta kiroletik honek funtzionatzen du. Probatu genuen Deustun duela hiru urte eta funtzionatzen du”.

Egitasmo horrek bere prozesua daukala ere zehaztu du Markelek: “Ezin dituzu umeak edo gazteak mikrofono baten aurrean hitz egiten jarri. Lehenengo gurasoen bilera bat deituko dugu; ondoren, online saioak antolatuko ditugu sei-zortzi laguneko taldetxoetan hizkuntza-gaitasunak irabazteko; eta azkenik, partiduen osteko elkarrizketak”.

Elkarrizketa batek dituen atalak edo kirol arloan ohikoak diren esaldiak edo gehien erabiltzen diren esaldiak irakatsiko dizkiete kirolari gazteei saio horietan. Era berean, erreferenteen ereduak jarriko dizkiete. “Dinamika horrekin bilatzen duguna da kirolariak hitz egiten hastea eta sare sozialetatik eurek bideo-elkarrizketak zabaltzea”, dio Barojak: “Proiektuaren ardatza kirolarien elkarrizketak dira. Behin hori hasita, uste dut gauza gehiagora iristen hasiko garela”.

Basauri, aitzindari

Pandemia eta gero hasi zen Ebete proiektu hau garatzen, baina lehenago antzekoa izan zitekeen beste proiektu bat gauzatu zuen Basaurin: “Ez nuke esango poroiektu bera denik. Pandemia eta gero erabaki genuen Ebeten, estrategikoki, kirolaren arloari garrantzia gehiago ematea”. Ildo horretan, Basauri —Santurtzirekin batera— aitzindari izan dela nabarmendu du Barojak: “Urteak daramatzagu euskara sustatzeko ahaleginetan Basaurin eta Santurtzin. Gerora sartu ziren Ugao, Enkarterriko mankomunitatea, Etxebarri eta Orozko. Eta aurten berriak dira Galdakao eta Urduña”.

Basaurin programa martxa jarri dutenetik izan diren lorpenek inguruan galdetu diogu Markeli: “Bada, lortu dena da: zuzendaritzetan argi edukitzea honetan ere egon behar direla. Agian oraindik ez daukate erraztasunik kudeatzeko, baina badakitela eta kontziente direla argi dago. Nabarmenduko nuke Indartsuk eta Bidebietak landu dutena: Euskadi mailan zabaldu daitekeen proiektu eredugarriak landu dituzte. Euskararen sustapena errotuta daukate jada”, dio, eta gaineratu du: “Klub horiek gu barik ere jarraipena emango liokete euskararen sustapenari. Eta hori da bilatzen duguna”.

“Zuzendaritza taldeetan badator errelebo bat, euskalduna dena edo behintzat euskaraz ikasi duena, beraz, erraztasuna gero eta handiagoa da”, dio Barojak.

Motibazio falta?

Erreleboa badagoela esan du Markelek, baina uste du lanketa handi bat egin behar dela gazteekin: “Hainbat gazteen egunerokoan, euskara, ikasgai bat gehiago besterik ez da”. “Nire ustez ez da motibazio kontua: sistematizatu dugun zerbait da. Egiten dudan hausnarketa da: euskara dago eskolan, guztiok gaur egun ikasten dugu euskara eskolan, eta eskolak ume batzuei esperientzia positiboak ekartzen dizkie, beste batzuei esperientzia ez hain positiboak, eta beste batzuei esperientzia txarra. Baina guztiek lotzen dute euskara eskolarekin”.

Eta hori “hausteko” eratu dute kirolean euskara sustatzeko programa: “Euskalgintzan lan egiten dugunok oso estretagiko ikusten dugu kirola. Datu batzuk aipatzeko, umeen % 85ak kirola egiten du. Eta proiektu honekin lor daitekeena da euskararekiko duten pertzepzioa positiboa izatea”, dio Barojak.

“Ume batek bere kirol erreferentean, hezkuntza ez formaleko aisialdian, euskara entzuten badu, ohitu egingo da euskara bere egunerokotasunean, eskolatik kanpo ere entzuten. Eta esperientzia positiboarekin lotuko du”, dio Barojak.