→Zaratamo

Mikela Zarraga: “Arimen Gaua badugu Zaratamon. Halloween, niretzat, ez da ezer”

Mikela Zarraga, 82 urteko zaratamarra, herriko eskolan izan da gaztetako Gau Beltzako bizipenak gogora ekartzen. Minutu gutxian, kalabazen inguruko masterclass-a eman die Zaratamoko eskolako ikasleei.

[Geuria #079 alean argitaratutako erreportajea] Globalizazioak Ameriketatik ekarritako Halloween jaiak ez dauka lekurik Mikela Zarraga Ellakuriaren hiztegian (Zaratamo, 1939). Trikimailua edo tratua? Gozokiak? Umeak urriaren bukaeran goitik behera mozorrotuta? Zer da hori? Domu Santua baino lehenago, txikia zenean, herriko ume gehiagorekin Mikelak Zaratamoko ortuetatik lauzpabost kalabaza hartu, itxura beldurgarriz apaindu eta herriko bazterretan uzten zituzten, auzotarrak beldurtzeko. Garai hartan Zaratamoko ortuetan kalabaza piloa zegoela azaldu du Etxezuri baserriko andreak, “gaur ez bezala”. Urteak pasa dira eta 82 urte ditu Mikelak.

Gau Beltza dela eta, Zaratamoko eskolatik deitu diote, txikitako bizipen horiek eskolan bertan kontatu eta kalabazak antzina nola apaintzen zituzten eskolako ikasleei azaltzeko. Arimen Gauaz batera, garai hartako bizimodua birgogoratu zuen eskainitako masterclassean: duela 80 urteko bizitza, hezkuntza… “Zaratamon telefono bakarra zegoen eta herritarrak leku berera jo behar genuen telefono dei soil bat egiteko”. Haurrek harrituta entzun dituzte andrearen istorio guztiak: “Okela erostera Arkotxara joan ohi ginen, domekako bazkarirako. Bestela, gainontzeko guztia etxeko ortutik eskuratzen genuen: etxean ez geneukan urdaiazpikorik edo yogurtik, ezta pizzarik ere; porrusalda zen jaten genuena, baita taloak ere”. Hitzaldian zehar, ikasleen galderak erantzun ditu 82 urteko emakumeak

Zer dela eta deitu dizute Zaratamoko eskolatik Gau Beltzaren harira?
Elexaldeko emakume zaharrenetarikoa naizelako, agian, batek daki. Arimen Gauean kalabazak jartzen genituen herriko hainbat lekutan, batez ere sarreran eta eliza ondoan. Garai hartan ez zegoen gaur bezain beste farola, eta kalabazak hustu egiten genituen, barrualdean kandela bat ipiniz. Beldurgarria lotzen zen auzoa horrelaxe (barreak).

Eta nola ematen zenieten itxura kalabazei?
Ez dauka misterio handirik: ebaki batzuk ematen genizkien, batzuk aho aldean, hiruki formako zati batzuk utziz, hagin gisa. Begiak egiteko zulo bi egiten genizkien gorago, eta goiko aldean, txapela balitz, ebaki bat ematen genion. Horrela, esaten dizudan moduan, besterik gabe! Kalabazaren barruak hustu ostean kandela bat sartzen genien, eta emaitza benetan beldurgarria zen. Kalabaza horiek herriko bazterretan jartzen genituen, herritarrak beldurtzeko!

Ohitura al zen honako hau Zaratamon?
Bai! Garai hartan kalabaza piloa egon ohi zen Zaratamon.

Baina ez zaio Halloween izena jarri gaur egun arte. Halloween?
Horrela ez dugu sekula ezagutu. Guk Kalabazen Gaua, Gau Beltza edo Arimen Gaua esan diogu betidanik.

Zergatik egiten zenuten hau Hildakoen Eguna baino lehenago Zaratamon?
Egia esateko, ez dakit, espiritu txarrak aldentzeko gaua San Juan baita. Domu Santu aldera egiten den ohitura dugu kalabazena!

Familia kontua da ohitura hau?
Familia kontua baino, neska-mutikoen kontua. Herrian hainbeste kalabaza zeudenez denbora horietan, herriko umeek ortuetako kalabazak hartu eta apaindu ostean herriko bazterretan uzten genituen lauzpabost, beldurra emateko. Gaur egun farola ugari dago herrian, baina duela urte asko kale-argi bi baino ez zeuden, udaletxe aurrean. Guk herriko sarreran eta elizako arkupean jartzen genituen kalabazak, eta jendea benetan izutzen zen bertatik pasatzean. Umeen kontuak, badakizu.

Arimen Gaua ospatzen duzue Zaratamon kalabazekin, baina ez Halloween.
Niretzat Halloween ez da ezer. Garai berriak dira, zer egingo diogu? Niri ez zait batere gustatzen kanpotik ekarritako ospakizun hau, baina. Gaurko gazteak Domu Santua baino lehen mozorrotu egiten dira. Gu inauterietan mozorrotu izan gara bakarrik, eta aratusteetan gona luzeak jantzi ditut nik gaztetan (barreak).

Baserrian kalabazarik ba al duzu, Mikela?
Hainbat barazki dauzkat: porruak, azak eta azaloreak egun hauetan. Baina kalabazarik ez, etxe atzeko ortuan ez daukagu lekurik horrelakoak ipintzeko!

Gora

Geuria Laguntzaileak Geuria Laguntzaileak