Sareak

☉ Zeberio

Zeberioko lehen sektorea, krisi klimatikoaren ikusmiran

Aurten bizi izan dugun iraila historia osoko beroena izan dela erakutsi dute NASAren tenperatura erregistroko datuek (GISTEMP). Egoera hau ikusita eta lehen sektorean izan dezakeen eraginari erreparatuz, Zeberioko Aresandiaga auzora hurbildu gara, bertako nekazariekin berba egitera

|

Nekazari bat, Imanol eta Iñigoren Zeberioko baserrian // Geuria

Duela 20 urte nork esango zukeen 2023an Zeberion ahuakateak haztea posible izango zenik? Galdera horrek aldaketa klimatikoak gizartean eragindako gaur egungo egoeraren ikuspegia ematen digu, ahuakateak klima tropikaletan hazten direlako: Antillan, esaterako, barietateak klima tropikal hezea hobesten du, eta itsas mailatik 800 metroraino landatzen da, batez besteko tenperatura 24ºC-tik 26ºC-ra bitartekoa izanik, eta izotzaldiak oso sentikorrak dira. Antilletara joan barik, Zeberioko Aresandiagan ahuakateak ikusi ditugu, jendeak asko estimatzen dituen eta modan dauden baia jangarriak. Azken urteetako tenperaturek igoera nabarmena izan dute eta tendentziak goranzkoa izaten jarraitzen du.

Dagoeneko, aurten bizi izan dugun iraila historia osoko beroena izan dela erakutsi dute NASAren tenperatura erregistroko datuek (GISTEMP). NASAk 1880 urteaz geroztik egin ditu planetako tenperatura irakurketak eta 1960 eta 2020 urteen artean egindako bistaratzeak tenperatura-anomaliak erakusten ditu, Lurraren azpiko urtaro-zikloarekin batera: “Epe luzera berotzeko joera ikus daiteke, eta hilabete bakoitzaren kopurua denborarekin handitzen den heinean, berotegi-efektuko gasak (karbono dioxidoa, esaterako) atmosferara askatzen dituzte giza jardueren ondorioz”. 2023 irudikatzen duen lerroa animazioa amaitu aurreko urte guztien gainetik agertzen da, 2023ko iraila aurreko irailetatik bereziki urrun baitago. 2023ko iraila 2020ko baino 0,48 gradu beroagoa izan zen.

NASA: “Epe luzera berotzeko joera ikus daiteke, eta hilabete bakoitzaren kopurua denborarekin handitzen den heinean, berotegi-efektuko gasak atmosferara askatzen dituzte giza jardueren ondorioz”

Nolako eragina izan du honek guztiak gure gizartean eta bereziki gure lurretan? José María Juez ‘Baskonia’k lau urte daramatza Zeberioko Aresandiaga auzoko baserri batean nekazaritza lanak egiten. Kontsumo propiorako sasoiko barazkiak dituzte bertan: lekak, kalabazak, porruak, piperrak, tomateak, azak, azaloreak… Aldaketa klimatikoaz galdetzean tomateak aurreko urteetan baino “zertxobait geroago” biltzen dituztela aitortu du, “baina ezer gutxi gehiago”, eta ortutik jasotako kopuruari dagokionez aldaketarik ez duela ikusi esan du zeberioztarrak. Baina hau ez da gizartearen gaur egungo errealitatearen isla zuzena. Ez, behintzat, lehen sektoreaz bizi diren langileentzat.

Jose María Juez, Aresandiagako baserrian // Geuria

“Uda luzatu egin da, giro beroa duten egunak nabarmendu dira uda hasi aurretik, udaberrian, eta baita ere udazkenera arte helduz”, azaldu dio GEURIAri Unai Tamayo (Arrigorriaga, 1972) EHUko irakasleak. “Irailean eta urrian ere 30 gradutatik igo egin gara egun askotan, eta hori ez da arrunta. Datua ez da datu isolatua, baizik eta tendentzia bat markatzen duena. Aurreikuspenei begira, badirudi egoera areagotu egingo dela”. Egoera honetara bizitza estiloan moldaketarik egin ez dugulako heldu garela dio Tamayok: “Koronabirusaren garaia oso adierazgarria izan zen. Hor, bereziki mugikortasunari dagokionez, beste eredu bat jarraitu genuen, eta han bai ikusi genuen zeru garbiagoa eta kutsadura gutxiago. Baina garai haiek ahaztu eta berriro 2019ko egoerara bueltatu gara”.

“Koronabirusaren garaia oso adierazgarria izan zen: mugikortasunari dagokionez, beste eredu bat jarraitu genuen, eta han bai ikusi genuen zeru garbiagoa eta kutsadura gutxiago. Baina garai haiek ahaztu eta berriro 2019ko egoerara bueltatu gara”

Dagoeneko urtaroen arteko mugak desagertzen ari dira eta neguan hotz gutxiago eta udako egun luzeagoetan bero gehiago nabaritzen ari gara: “Agerian dira eta gero eta gertuago eta maizago pairatzen ditugu aurretik aipatutako lehorte, egun bero, euri zaparrada, haize bolada eta horrelakoak, baina, ez gara kontziente horren atzetik zer dagoen eta, bereziki, horrek gure jardunbidean aldaketak eskatzen dituela”, dio EHUko irakasleak. “Gizarte oparoan bizi gara eta egoera berrira moldatzeko gai izango garela uste dugu, horrek guretzat inongo aldaketa kualitatiborik suposatu gabe. Hau da, uste dugu erresilientziak edo egoera berrira egokitzeak ez duela suposatuko bizi kalitatean moldaketarik, eta hori ez da horrela”.

Unai Tamayo, Arrigorriagako hiri-ortuan // Geuria

Eragina lehen sektorean

Aldaketa klimatikoak eragin zuzena du gizartean, lehen sektorean bereziki: “Nahi beste teknologia izan dezakegu, baina lurraren fruiturik gabe jatekoa bermaturik ez badago, gizartearen bizi iraupena ere ez dago bermaturik”, esan du Tamayok: “Bero gehiegi egiteak lehorteak ekar ditzake, bereziki ur falta dugunean. Horrek uzta mugatuagoak sortuko ditu, eta horrek eragin zuzena izango du ekonomian, produktuak garestituz”.

Tamayo, Arrigorriagako hiri-ortuetako hazitegi batean // Geuria

Baskoniak lan egiten duen Aresandiagako baserritik 100 metro eskasera, errepidearen bestaldean, Imanol eta Iñigo Larizgoitia nekazarien baserria eta negutegiak daude. Anai biek Jose Mariak azaltzen duenaren kontrako egoera bizi dute. 30 urte daramatzate lehen sektoretik bizitzen eta Imanolekin berba egiteko aukera izan du GEURIAk: “2002 urtetik aurrera hasi ginen aldaketa klimatikoaren ondorioak nabaritzen gure eguneroko bizitzan”, azaldu du Imanol Larizgoitiak (Zeberio, 1969). “Pentsaezina zen gure lurretan zitrikoak eta ahuakateak izatea. 2020tik ahuakateondo bat dugu baserrian eta tenperatura tropikalak eta ura behar ditu hazteko”.

Imanol Larizgoitia, baserriko negutegian // Geuria

Urteek aurrera egin ahala antzinako patroiak ez direla betetzen ikusi dute Larizgoitia anaiek: “Patroi ezberdinekin ari gara lanean eta ez dakigu nola, egia esateko”. Duela 30 urte negozioarekin hasi zirenean tomateen uzta bat edo birekin lan egitea ahalbidetzen zuen Zeberioko tenperaturak: “Urrian hirugarren tomate uzta bildu dugu. Hemendik gutxira Gabonetan jasoko ditugu”. Nekazaritza aldaketa klimatikoaren mende dagoela azpimarratu du Imanolek, eta nekazaritzako patroiak bete ezean lehen sektorea pikutara joango dela iragarri du: “Elikagaiak ezin dira patroi barik ekoiztu”. Aldaketa klimatikoak ekarritako tenperatura altuek, gainera, bestelako ondorioak ekarri dituzte landa eremura: hezetasunarekin batera onddo berrien agerpenak bertako espezieak mehatxatu ditu.

“Urrian hirugarren tomate uzta bildu dugu. Hemendik gutxira Gabonetan jasoko ditugu”

Larizgoitia anaiek sasoiko zuzeneko ekoizpena eta banaketa egiten dute Zeberion eta inguruetan, Bilboko alde zaharreraino asko jota, eta 0 kilometroko produktu freskoen aldeko apustua egin dute lehen momentutik. “Jendeak ez daki aldaketa klimatikoak eragin zuzena duela egunero jaten dituen produktuen ekoizpenean”, esan du Imanolek: “Jendeak uste du supermerkatuek sasoi guztietako janaria ekoizten dutela, eta hori ez da horrela; alde batetik hirugarren mundua pobretzen ari gara eta elikagai gehienak diktadura jasaten ari diren herrialde txiroetatik datoz, besteak beste”.

Supermerkatuetan sasoi guztietako elikagaiak izatearen ondorioz, alde batetik hirugarren mundua pobretzen ari gara eta produktu gehienak diktadura jasaten ari diren herrialde txiroetatik datoz”

Planetak baliabide mugatuak ditu eta horiek modu arduratsuan kudeatzean dago gakoa, bereziki aldaketa klimatikoak gizartea gero eta gehiago mehatxatzen duen azken urte hauetan. Gure elikaduran eragina izaten ari den aldaketa klimatikoaren gurpiletik irteteko gakoa gure ohiturak aldatzean dago. Noiz aldatuko da egoera? Lehen pausoa begiak zabaltzean datza.

Unai Tamayo // Geuria

 

☉ Zeberio

Austarriko mendizale zeberioztarrak Nafarroako Urbasara abiatuko dira hilabete amaieran

Irteeran izena emateko azken eguna ekainaren 17an izango da

|

Urbasako basoak // Jon Goikouria Larrabeiti

Zeberioko Austarri Mendi Taldeak asteburu osoko irteera prestatu du ekainaren 22an eta 23an Lizarra aldera, Nafarroara. Bidaia honen helburua Urbasa eta Lokiz mendikateetatik ibilaldia egitea da Lokiz (1.121mt) eta Azantza (1.085mt) bisitatuz.

Lokiz edo San Kosme Nafarroako mendebaldean dagoen mendia da, izen bereko mendilerroan eta Allingo udalerriaren barruan dagoena. Lehen ibilbidea Galdeanon hasi eta Lokizera helduko da. Ostean Ibirin eta Sartzaletatik igaroko dira mendizaleak. Guztira 12,5 kilometroko ibilaldia egingo dute 750 metroko desnibelekoa.

Bigarren egunean Azantzara abiatuko dira zeberioztarrak, Urbasako mendilerroko gailurrera hain zuzen ere. Mendilerroaren hegoaldeko muturrean kokatua dago, Lizarrarantz luzatzen den adarrean. Abartzuza eta Irantzu artean dago, Etxabarriko Haitzak izenez ere ezagutzen den paraje hau. Ibilbidea Irantzun hasiko dute, Azantzara igaroz (1.085mt). Hortik Abarzuzara jarraituko dute. 12 kilometro izango dira guztira, 525 metroko desnibelekoa.

Aukeran egongo dira Galdeano, San Kosme eta Artabia bisitatuko duen zein Irantzu, Peña del Sacristánetik igaroko diren ibilbideak egitea.

Irteeran izena emateko azken eguna ekainaren 17an izango da austarrimenditaldea@gmail.com helbide elektronikora idatziz edo 665 735 054 zein 656 415 597 telefono zenbakietara deituz.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Zeberioko ermiten maketa-erakusketa egingo dute udaletxean

Txomin Bustinza Ibarrondo, Jose Mari Ruiz del Rio eta Alfonso Ruiz del Rioren maketak ekainaren 3tik 13ra ikusi ahalko dira Zeberioko udaletxean

|

Zeberiogana // Geuria

Ekainaren 3tik 13ra Zeberioko eraikinen maketa-erakusketa antolatu dute udaletxeko bigarren solairuan. Erakusketa honetan Zeberioko auzo ezberdinetako ermitak ikusteko aukera izango dute herritarrek: Etxasoko San Esteban, Argiñaoko san adrian, Uriondoko asentzio, Undurragako dan justo eta san pastor, Barañaoko San Anton, Urizargo San Bartolome eta Olabarrietako Santo Tomas.

Maketak Txomin Bustinza Ibarrondo, Jose Mari Ruiz del Rio eta Alfonso Ruiz del Riorenak dira. “Txomin zendu baino lehen etxeko tailerrean maketak ikusteko aukera izan genuen iazko Gabonetan”, azaldu dute erakusketako antolatzaileek. “Txomin berez galdakoztarra zen baina familia Zeberiokoa zen eta ondare horrekin udalerrian enfokatutako erakusketa egitea ideia polita izango litzatekeela pentsatu genuen”.

Olabarrietako Santo Tomas, Ermitabarrin // Geuria

Ideia proposatuta, Txominen familia Zeberioko Udalarekin harremanetan ipini zen eta printzipioz udalerriko ermiten bilduma ikusteko aukera izango dute herritarrek, Ruiz del Río anaien Ermitabarriko Olabarrietako Santo Tomas parrokiarekin batera. “Txominek Zeberioko eraikin askoren maketak egin zituen bizitza zehar baina erakusketa, hasiera batean, ermiten ingurukoa izango da”.

Maketak astelehenetik barikura 10:00etatik 13:30ak arte eta 16:30etik 20:00ak arte ikusi ahal izango dira. Zapatu eta domeketan ordutegia 10:00etatik 13:30era izango da.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Lainoak ez ditu Austarriko zeberioztarrak geldiarazi Altzaniako mendilerroan, Araban

Lainoak ikuspegia mugatu bazien ere, eguraldia alde izan zuten mendizaleek Araban

|

Zeberioko mendizaleak / Austarri Mendi Taldea

“Oraingoan, hainbat tontor erraz ikusteko aukera ematen duen Altzaniako mendilerroan barrena ibiliko gara”, horrela azaldu zuten Austarri Mendi Taldeko arduradunek maiatzaren hasieran Altzaniako Mendilerrora egin behar zuten irteeraren asmoa, eta oroitzapen ederra bidali diote GEURIAri.

“Jendea oso pozik itzuli da maiatzeko irteeratik”, izan dira mendi taldeko ordezkarien berbak. “Aurreikusitakoa bete dugu eta lainoa dela-eta bista eskasak izan baditugu ere ez dugu euririk izan irteera osoan zehar”. Gutxienez tontorrean argazkia ateratzeko aukera izan zuten mendizaleek.

Ekaineko irteera asteburu osokoa da eta Nafarroara egingo dute hilaren 22an eta 23an, Lokiz eta Azantzako bazterrak bisitatzera.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Zeberioko San Antonioek boloak eta Gazte Barri Dantza Taldea ekarriko dituzte Ermitabarrira

Ekainaren 13tik 16ra ospatuko dituzte aurtengo San Antonio jaiak Ermitabarri auzoan

|

Herritarrak, boloetara jokatzen // Geuria

Ekainaren 13tik 16ra (eguenetik domekara, biak barne) ospatuko dituzte aurtengo San Antonio jaiak Ermitabarri auzoan.

Urtero bezala, San Antonioak Iturripe Kultur elkartearen koordinazio-lanaren ondorioz antolatzen dituzte, Artesa okindegiaren eta Taberna Zaharraren laguntzarekin eta Zeberioko Udalaren babesarekin. Programa duela egun gutxi itxi egin zuten Kultur Elkartekoek eta aurreko urteetako estiloa mantenduko dute aurten ere. Dagoeneko, jaietan antolatu dituzten jarduera guztiak adin herritar guztiei zuzendu dizkiete egunez egun.

Jaiak ekainaren 13an hasiko dira, eguena. 12:30ean txupinazoa botako dute eta jarraian meza egingo dute ermitan. 13:30ean luntxa antolatu dute. Ekainaren 14an, barikua, pilota partidak jokatuko dituzte 18:30ean. 21:00etatik aurrera sardina jana eta DiskoFesta Sound saioa antolatu dute.

Ekainaren 15ean, zapatua, jaia eguerditik aurrera izango da: 12:00etan txikientzako puzgarriak eta tailerrak ipiniko dituzte eta 15:00etan herri bazkaria. Bazkalostean lehiaketen txanda izango da: txapel jaurtiketa, igel txapelketa eta bolo partidak egingo dituzte eta 19:30ean prestatutako herri meriendaren ostean gaueko txandako animazioa hasiko da: diskofesta saioa Nemuxekin, Etxebarria Aita-seme Trikitilariak eta txokolatada.

Ekainaren 16a, domeka, jaien azken eguna izango da, baina hala ere hainbat jarduera prestatu dituzte eguerditik bazkalordura arte: 12:00etan helduen eta umeen pato lasterketa antolatu dute. 13:00etan erakustaldia eskainiko du Gazte Berri Dantza Taldeak eta San Antonioei amaiera emateko herri kirolen ikuskizuna egingo dute 14:00etan.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Zeberiok 54.000 euro bideratuko ditu Zubialdeko frontoia konpontzeko

Zeberioko Udalak pilotalekuko lanak uda hasieran aurreikusi bazituen, tartean herriko jaiak izango dira eta ondorioz, frontoi barneko jarduerak ezin izango lirateke bertan burutu

|

Hezetasunak, Zubialdeko pilotalekuan // Geuria

Zeberioko Udalak Zubialdeko frontoia konpontzeko aurrekontua itxi egin du eta 54.000 euro bideratuko ditu hezetasun arazoei aurre egiteko. “Jarduketen artean margoketa, argitazpen eta bentilazio lanak egingo dituzte”, azaldu du Ekain Goti herriko alkateak eta lan horiek gremio ezberdinen artean egingo dituztela gehitu du.

Joan den urtarrilaren amaieran Gotik GEURIAri azaldu lez, Zubialde frontoian egin beharreko lanak udalerriko “aurtengo proiekturik garrantzitsuena” izango da eta momentu honetan lanei noiz ekingo dioten zalantzatan daude Udaleko teknikariak: “Obren hasiera uda aldean aurreikusi bagenituen ere, data zailak dira lanak abiarazteko, hainbat kontu adostu behar direlako eta batez ere jaiak gainean ditugulako eta frontoia jarduera batzuk egiteko erabiltzen dugulako”.

Lanak uda hasieran edo ostean, modu batean edo bestean, iraupena gutxienez hilabete batekoa izango dela aurreratu du Zeberioko alkateak eta tarte horretan pilotalekua itxita egongo dela jakinarazi du.

Metakrilatozko xaflak, frontoiko atean // Geuria

Hezetasuna, etsai nagusia

Urte hasieran GEURIAn iragarri bezalaxe, Arantza Perez Etxebarria Mandoia Pelota Klubeko presidenteak hezetasunak arazo kezkagarriak sortu dituela azaldu zuen: “Neguko egun euritsuetan bereziki arazoak izan ohi ditugu urarekin: hormetatik edo zorutik bertatik iragazi ohi da ura eta pilotalekuko zorua guztiz labangarri lotu ohi da”, azaldu zuen zeberioztarrak. Ondorioz, haurren entrenamendu saio ugari bertan behera utzi behar izan dituzte eguraldi txarra egiten duten egunetan, istripuak ekiditeko.

Arazoari irtenbidea emateko saiakera bat egon zen duela hilabete batzuk: “Metakrilatozko xafla bat ipini genuen, baina alferrik. Hezetasunak frontoi barrura sartzen jarraitzen zuen”, esan du Perezek. Hezetasunaren arazoez gainera eraikinaren irisgarritasun falta aipatu du Arantzak ere: “Gurpildun aulkietan doazen pertsonak ezin dira frontoira sartu gaur egun eta ondo legoke behar horietara egokitzea gure pilotalekua”.

Osorik irakurri