→Zeberio

Mikel Urkixo: «Guztiok deformatzen ditugu esperientzia pertsonalak, literaturan errealitatea bezala»

‘Hustu artekoak’ liburua Mikel Urkixo zeberioztarrak kaleratu duen lehen lana da. Idazleak desamodioaz hitz egiten du liburuko 40 olerkietan, irakurleek esan dutenez, modu errazean eta askotan, “punkian”

Mikel Urkixo idazlea // Geuria

Mikel Urkixo Aierdi (Zeberio, 1981) euskara irakaslea da Arratiako Institutuan, baina 2021eko Gabonetan izandako makalaldi baten ondorioz, idazteari ekin eta literaturara salto egin du 2022an. Sei edo zazpi hilabetez kaxoi batean baztertuta izan ondoren, garai ilunetan “bulkadaz eta desesperazioz” idatzitako 40 poemak argitaratzea erabaki du, eta Hustu artekoak liburu autoekoitzia izan da emaitza. Berez, desamodioari lotutako olerkiak biltzen ditu lanean, baina Urkixok dioen bezala, “idazle guztiek esaten dute gezurra”, eta hor dator zeberioztarrak irakurleei jarri dien tranpa: guztiak ez dira maitasun harremanetan izandako esperientziak, eta are gutxiago, idazlearen bizipen pertsonalak. “Gizakiok beti saiatzen gara gure ekintzak arrazionalizatzen”, onartu du Urkixok, “eta beti kontatzen ditugu gauzak gure erara”. Horregatik, liburuan pertsonala dirudien “errealitate deformatuak” unibertsalak izan daitezkeen egoeren testigantzak biltzeko ere balio du.

[Lerrook idazteko unean, liburua Arrigorriagako Di-da kopiak dendan eta Igorreko Marrak paperdendan egon da eskuragarri]

Idatzi duzun lehen liburua da Hustu artekoak. Beste formaturen batean idatzi duzu lan hau argitaratu baino lehen? Inoiz ez dut idazteko ohiturarik izan. Zer edo zer idatzi dut, baina oso gauza txikiak izan dira, balio literariorik gabekoak, nire ustez. Beraz, bai, honakoa da nire lehen saiakera literaturaren munduan.

Saiakera deituko zenioke? Bai, zerbait idazteko saiakeratxoa izan da.

Eta nola ikusi duzu zure burua idazketa lanetan? Bada, kuriosoa da, baina idaztea ez zait batere gustatzen. Idazle askok beren burua askatzeko idazten dute; niri kontrakoa gertatzen zait. Egindako zerbait behin irakurtzen badut, txarto ere ez; bigarrenez irakurriz gero, goitik behera aldatzen dut; eta hirugarrenez irakurtzen badut, zakarrontzira botatzen dut, zuzenean. Orduan, esango nuke idaztearekin ez daukadala batere harreman sanorik.

Autosuntsitzailea da? Ez dakit hainbesterako den, baina liburuko olerkiak lauzpabost egunetan idatzi nituen, eta nire buruari esaten nion: “Ez irakurri, irakurtzen badituzu, denak ezabatuko dituzulako”. Eta horregatik utzi nituen sei edo zazpi hilabetez kaxoi batean, irakurri gabe, argitaratzea erabaki nuen arte. Orduan bai, egin nuen orrazketa txiki bat, akatsak-eta zuzentzeko; baina gehiago, ez.

Zuk zeuk zuzendu dituzu olerkiak? Ni bezala euskara irakaslea den lagun bati pasatu nizkion, eta gero, neuk egin nien azken orrazketa. Azken gainbegiratu batekin, inprentara bidali genituen.

Pozik zaude emaitzarekin? Poztasuna eman didan esperientzia baino, shock-terapia moduko zerbait izan dela esango nuke. Alde batetik, idaztearekin ez dudalako harreman osasuntsurik garatu, eta bestetik, oso pertsona lotsatia naizelako eta ez zaidalako gauza pertsonalak erakustea gustatzen. Baina besteek nitaz pentsatzen dutenagatik arduratuta ibiltzeak ere ez dauka zentzurik, eta hain zuzen, horregatik behartu dut nire burua olerkiak publiko egitera. Gainera, makalaldi batean idatzi nituen eta garai horren isla direnez, olerki zintzoak dira, garai txar batek izan duen emaitza.

Zergatik aukeratu zenuen idaztea makalalditik irteteko aukeratzat? Ez dakit, egia esan. Pentsatzen duzu horrelako gauzak ez zaizkizula inoiz gertatuko, eta bat-batean, makalaldian zaude, urduri, triste eta ikusten duzu ez zarela gauza aurre egiteko. Orduan sortzen zaizu zerbait egiteko beharrizana: nire kasuan, idaztea aukeratu nuen, eskas zaudenean eguna luze egiten zaizulako, eta denbora bete behar duzulako. Liburuaren tituluak orduak pasatze nahi horri egiten dio erreferentzia: Hustu artekoak.

Eta lagundu dizu horretan? Ez dakit idaztea izan den, baina orain pozik nago. Liburua argitaratu dut eta inguruan saldu dut. Jendeak denetarik esan dit, ona eta txarra. Batzuek lagunak direlako erosi dute liburua, eta, seguru asko, irakurtzeko intentziorik ere ez dute izango. Beste askok maitasun poemak askotan egin direla esan didate: “2022.urtea eta oraindik maitasun poemekin?”. Ukitu punkia daukatela ere bota didate, eta hori gustatu egin zait.

Gainera, erraz irakurtzen direla ere onartu dute askok. Eta egia da, nik ez dut ezer zailik egin nahi izan, niri ere irakurtzeko gauza errazak gustatzen zaizkidalako. Horregatik, liburuan erabiltzen ditudan kokalekuak maitasun poemetan askotan erabiltzen direnak izan dira: elizak, ile apaindegiak, paseoak hondartzan… Aldi berean, ez zaizkit metafora zailak eta plastikoak gustatzen. Politak dira, baina, zer gehiago? Poema hauetan musika erreferentzia asko erabili ditut, egia da, baina niri gustatzeaz aparte, jende askok ezagutzen dituen artistenak dira: Lou Reed, Nico, Bob Dylan, Neil Young… Egoerak sortzeko erabili ditut, eta egoeren bidez irakurleari zerbait sorrarazi nahi izan diot. Ez dakit lortu dudan, baina, behintzat, hori izan da nire asmoa.

Altruismoa poeman zuk zeuk esaten duzu: “Zertarako idatzi, bada, maitasun poemak?/ Besteek akats bera egin ez dezaten, / noski”. Baina hori umore ukitua da. Azken batean, maitasun poemak literaturan asko landu diren generoa dira, eta ez nuen liburu osoa serioa izaterik nahi, beraz, horrelako umore puntu bat edo beste sartu dut, zertzeladak. Amaieran ere badiot: “Ez zaitez fida maitasun poemak idazten dituztenez”.

Orduan, ez daude inori zuzenduta? Ez. Maitasun poemak dira, baina oinarri dituzten bizipenak ez dira zertan amodio harreman batekoak, lagunekin edo familiarekin bizitako momentuei buruzkoak ere badira, gerora maitasun egoera batera moldatu ditudanak. Azkenean, guztiok deformatzen ditugu esperientzia pertsonalak, literaturan errealitatea deformatzen den bezala. Gizakiok beti saiatzen gara gure ekintzak arrazionalizatzen, eta beti kontatzen ditugu gauzak gure erara. Adibidez, maitasun harreman batean noizbait amorruz jokatu baduzu, ez duzu hori onartuko, justifikatzen saiatuko zara beti: “Honegatik egin nuen edo besteagatik izan zen…”.

Gainera, literaturan askatasun gehiago izango duzu horretarako. Bai, eta kuriosoa da, jendeak ez duelako horrela ulertzen: irakurleek uste dute kontatzen den guztia idazlearen esperientzia pertsonala dela, eta ez da horrela. Gainera, liburu honetako poemak lehenengo pertsonan idatzita daude, eta horrek ere ematen dio sinesgarritasuna, baina hirugarren pertsonan idaztea, kasu askotan, errealagoa izan daiteke lehen pertsonan idaztea baino. Eta jende askok esan dit: “Mikel, honekin barrua hustu duzu!”. Baina ez dira nire esperientzia pertsonalak; ez, behintzat, guztiak. Eta denak ez dira amodiozko istorioei buruzkoak.

2004ko urriaren 21a poemak badirudi oso pertsonala den zerbait kontatzen duela. Hori lagun batekin izan nuen benetako bizipena da, nahiko erreala. Nire laguna, Dani, margolaria da, eta 2004an, hilerriko kapera bat Jesucristo berpiztuaren irudiarekin apaintzeko eskaera egin zioten. Ni berarekin joan nintzen, eta hark margotzen zuen bitartean, ni García Marquezen ‘Memoria de mis putas tristes’ liburu argitaratu berria irakurtzen egon nintzen.

“Poema hauetarainoko bidaideei” dedikatzen diezu liburua eta lagunei buruz hitz egin duzu. Nortzuk dira komentatu dituzun bizipenekin poemak egiten lagundu dizutenak? Asko izan dira nirekin momentu honetara arte egon direnak: lagunak, familia eta inguruko guztiak, honaino lagundu nautenak, 41 urtetan zehar.

Joseba Berriotxoa Erroteta argitaletxeko buruaren eta Iñaki Landa ilustratzailearen laguntza ere izan duzu, liburu autoekoitzia izan arren. Nola jarri zinen harremanetan haiekin? Idazle den lagun bati esker. Argitaratu nahi nituen olerki batzuk neuzkala esan nion, eta Berriotxoarekin hitz egiteko esan zidan. Landa ere berak ezagutzen zuen, eta kontaktua eman zidan. Prozesuan zehar asko ikasi dut biekin, eta oso pozik gelditu naiz, autoedizioa izateko oso lan txukuna eta landua delako.

Etorkizunean lan gehiago argitaratuko duzu? Zerbait badaukat buruan, baina, oraingoz, geroagoko utziko dut.

Poemak edo beste mota bateko literatura? Uste dut oraindik asko falta zaidala narrazio luze bat idazteko, nobela bat argitaratzeko. Horretarako, jakintza gehiago behar da, eta nik ez daukat idazketan ezagutza nahikorik ezta gogoetarako nahirik ere. ‘Hustu artekoak’ bat-batean idatzitako poemak dira, eta gogoeta lan gehiago egin dut olerkiak idatzi ondoren idazterakoan baino.

Gora

Geuria Laguntzaileak Geuria Laguntzaileak