Sareak

☉ Zeberio

Mikel Urkixo: «Guztiok deformatzen ditugu esperientzia pertsonalak, literaturan errealitatea bezala»

‘Hustu artekoak’ liburua Mikel Urkixo zeberioztarrak kaleratu duen lehen lana da. Idazleak desamodioaz hitz egiten du liburuko 40 olerkietan, irakurleek esan dutenez, modu errazean eta askotan, “punkian”

|

Mikel Urkixo idazlea // Geuria

Mikel Urkixo Aierdi (Zeberio, 1981) euskara irakaslea da Arratiako Institutuan, baina 2021eko Gabonetan izandako makalaldi baten ondorioz, idazteari ekin eta literaturara salto egin du 2022an. Sei edo zazpi hilabetez kaxoi batean baztertuta izan ondoren, garai ilunetan “bulkadaz eta desesperazioz” idatzitako 40 poemak argitaratzea erabaki du, eta Hustu artekoak liburu autoekoitzia izan da emaitza. Berez, desamodioari lotutako olerkiak biltzen ditu lanean, baina Urkixok dioen bezala, “idazle guztiek esaten dute gezurra”, eta hor dator zeberioztarrak irakurleei jarri dien tranpa: guztiak ez dira maitasun harremanetan izandako esperientziak, eta are gutxiago, idazlearen bizipen pertsonalak. “Gizakiok beti saiatzen gara gure ekintzak arrazionalizatzen”, onartu du Urkixok, “eta beti kontatzen ditugu gauzak gure erara”. Horregatik, liburuan pertsonala dirudien “errealitate deformatuak” unibertsalak izan daitezkeen egoeren testigantzak biltzeko ere balio du.

[Lerrook idazteko unean, liburua Arrigorriagako Di-da kopiak dendan eta Igorreko Marrak paperdendan egon da eskuragarri]

Idatzi duzun lehen liburua da Hustu artekoak. Beste formaturen batean idatzi duzu lan hau argitaratu baino lehen? Inoiz ez dut idazteko ohiturarik izan. Zer edo zer idatzi dut, baina oso gauza txikiak izan dira, balio literariorik gabekoak, nire ustez. Beraz, bai, honakoa da nire lehen saiakera literaturaren munduan.

Saiakera deituko zenioke? Bai, zerbait idazteko saiakeratxoa izan da.

Eta nola ikusi duzu zure burua idazketa lanetan? Bada, kuriosoa da, baina idaztea ez zait batere gustatzen. Idazle askok beren burua askatzeko idazten dute; niri kontrakoa gertatzen zait. Egindako zerbait behin irakurtzen badut, txarto ere ez; bigarrenez irakurriz gero, goitik behera aldatzen dut; eta hirugarrenez irakurtzen badut, zakarrontzira botatzen dut, zuzenean. Orduan, esango nuke idaztearekin ez daukadala batere harreman sanorik.

Autosuntsitzailea da? Ez dakit hainbesterako den, baina liburuko olerkiak lauzpabost egunetan idatzi nituen, eta nire buruari esaten nion: “Ez irakurri, irakurtzen badituzu, denak ezabatuko dituzulako”. Eta horregatik utzi nituen sei edo zazpi hilabetez kaxoi batean, irakurri gabe, argitaratzea erabaki nuen arte. Orduan bai, egin nuen orrazketa txiki bat, akatsak-eta zuzentzeko; baina gehiago, ez.

Zuk zeuk zuzendu dituzu olerkiak? Ni bezala euskara irakaslea den lagun bati pasatu nizkion, eta gero, neuk egin nien azken orrazketa. Azken gainbegiratu batekin, inprentara bidali genituen.

Pozik zaude emaitzarekin? Poztasuna eman didan esperientzia baino, shock-terapia moduko zerbait izan dela esango nuke. Alde batetik, idaztearekin ez dudalako harreman osasuntsurik garatu, eta bestetik, oso pertsona lotsatia naizelako eta ez zaidalako gauza pertsonalak erakustea gustatzen. Baina besteek nitaz pentsatzen dutenagatik arduratuta ibiltzeak ere ez dauka zentzurik, eta hain zuzen, horregatik behartu dut nire burua olerkiak publiko egitera. Gainera, makalaldi batean idatzi nituen eta garai horren isla direnez, olerki zintzoak dira, garai txar batek izan duen emaitza.

Zergatik aukeratu zenuen idaztea makalalditik irteteko aukeratzat? Ez dakit, egia esan. Pentsatzen duzu horrelako gauzak ez zaizkizula inoiz gertatuko, eta bat-batean, makalaldian zaude, urduri, triste eta ikusten duzu ez zarela gauza aurre egiteko. Orduan sortzen zaizu zerbait egiteko beharrizana: nire kasuan, idaztea aukeratu nuen, eskas zaudenean eguna luze egiten zaizulako, eta denbora bete behar duzulako. Liburuaren tituluak orduak pasatze nahi horri egiten dio erreferentzia: Hustu artekoak.

Eta lagundu dizu horretan? Ez dakit idaztea izan den, baina orain pozik nago. Liburua argitaratu dut eta inguruan saldu dut. Jendeak denetarik esan dit, ona eta txarra. Batzuek lagunak direlako erosi dute liburua, eta, seguru asko, irakurtzeko intentziorik ere ez dute izango. Beste askok maitasun poemak askotan egin direla esan didate: “2022.urtea eta oraindik maitasun poemekin?”. Ukitu punkia daukatela ere bota didate, eta hori gustatu egin zait.

Gainera, erraz irakurtzen direla ere onartu dute askok. Eta egia da, nik ez dut ezer zailik egin nahi izan, niri ere irakurtzeko gauza errazak gustatzen zaizkidalako. Horregatik, liburuan erabiltzen ditudan kokalekuak maitasun poemetan askotan erabiltzen direnak izan dira: elizak, ile apaindegiak, paseoak hondartzan… Aldi berean, ez zaizkit metafora zailak eta plastikoak gustatzen. Politak dira, baina, zer gehiago? Poema hauetan musika erreferentzia asko erabili ditut, egia da, baina niri gustatzeaz aparte, jende askok ezagutzen dituen artistenak dira: Lou Reed, Nico, Bob Dylan, Neil Young… Egoerak sortzeko erabili ditut, eta egoeren bidez irakurleari zerbait sorrarazi nahi izan diot. Ez dakit lortu dudan, baina, behintzat, hori izan da nire asmoa.

Altruismoa poeman zuk zeuk esaten duzu: “Zertarako idatzi, bada, maitasun poemak?/ Besteek akats bera egin ez dezaten, / noski”. Baina hori umore ukitua da. Azken batean, maitasun poemak literaturan asko landu diren generoa dira, eta ez nuen liburu osoa serioa izaterik nahi, beraz, horrelako umore puntu bat edo beste sartu dut, zertzeladak. Amaieran ere badiot: “Ez zaitez fida maitasun poemak idazten dituztenez”.

Orduan, ez daude inori zuzenduta? Ez. Maitasun poemak dira, baina oinarri dituzten bizipenak ez dira zertan amodio harreman batekoak, lagunekin edo familiarekin bizitako momentuei buruzkoak ere badira, gerora maitasun egoera batera moldatu ditudanak. Azkenean, guztiok deformatzen ditugu esperientzia pertsonalak, literaturan errealitatea deformatzen den bezala. Gizakiok beti saiatzen gara gure ekintzak arrazionalizatzen, eta beti kontatzen ditugu gauzak gure erara. Adibidez, maitasun harreman batean noizbait amorruz jokatu baduzu, ez duzu hori onartuko, justifikatzen saiatuko zara beti: “Honegatik egin nuen edo besteagatik izan zen…”.

Gainera, literaturan askatasun gehiago izango duzu horretarako. Bai, eta kuriosoa da, jendeak ez duelako horrela ulertzen: irakurleek uste dute kontatzen den guztia idazlearen esperientzia pertsonala dela, eta ez da horrela. Gainera, liburu honetako poemak lehenengo pertsonan idatzita daude, eta horrek ere ematen dio sinesgarritasuna, baina hirugarren pertsonan idaztea, kasu askotan, errealagoa izan daiteke lehen pertsonan idaztea baino. Eta jende askok esan dit: “Mikel, honekin barrua hustu duzu!”. Baina ez dira nire esperientzia pertsonalak; ez, behintzat, guztiak. Eta denak ez dira amodiozko istorioei buruzkoak.

2004ko urriaren 21a poemak badirudi oso pertsonala den zerbait kontatzen duela. Hori lagun batekin izan nuen benetako bizipena da, nahiko erreala. Nire laguna, Dani, margolaria da, eta 2004an, hilerriko kapera bat Jesucristo berpiztuaren irudiarekin apaintzeko eskaera egin zioten. Ni berarekin joan nintzen, eta hark margotzen zuen bitartean, ni García Marquezen ‘Memoria de mis putas tristes’ liburu argitaratu berria irakurtzen egon nintzen.

“Poema hauetarainoko bidaideei” dedikatzen diezu liburua eta lagunei buruz hitz egin duzu. Nortzuk dira komentatu dituzun bizipenekin poemak egiten lagundu dizutenak? Asko izan dira nirekin momentu honetara arte egon direnak: lagunak, familia eta inguruko guztiak, honaino lagundu nautenak, 41 urtetan zehar.

Joseba Berriotxoa Erroteta argitaletxeko buruaren eta Iñaki Landa ilustratzailearen laguntza ere izan duzu, liburu autoekoitzia izan arren. Nola jarri zinen harremanetan haiekin? Idazle den lagun bati esker. Argitaratu nahi nituen olerki batzuk neuzkala esan nion, eta Berriotxoarekin hitz egiteko esan zidan. Landa ere berak ezagutzen zuen, eta kontaktua eman zidan. Prozesuan zehar asko ikasi dut biekin, eta oso pozik gelditu naiz, autoedizioa izateko oso lan txukuna eta landua delako.

Etorkizunean lan gehiago argitaratuko duzu? Zerbait badaukat buruan, baina, oraingoz, geroagoko utziko dut.

Poemak edo beste mota bateko literatura? Uste dut oraindik asko falta zaidala narrazio luze bat idazteko, nobela bat argitaratzeko. Horretarako, jakintza gehiago behar da, eta nik ez daukat idazketan ezagutza nahikorik ezta gogoetarako nahirik ere. ‘Hustu artekoak’ bat-batean idatzitako poemak dira, eta gogoeta lan gehiago egin dut olerkiak idatzi ondoren idazterakoan baino.

☉ Zeberio

Zeberioko ikasleek bertoko bazterrak erakutsiko dizkiete Siziliako umeei

“Gure ikasleek Euskal Herriko naturguneak landu dituzte eta Siziliako umeak bertara datozenean leku horiek ezagutzeko bisita antolatu dute”

|

Zubialde eskolako ikasleak, Sizilian// Zubialde Eskola

Zubialde eskolako 6. mailako 15 ikasle apirilaren 19an itzuliko dira Siziliako Kataniako Guglielmo Marconi zentroan (Lentini, Katania, Sizilia) egiten ari diren egonalditik. Bertako ikasleekin zazpi egunez elkartrukea egiten ari dira egun hauetan. Nuria Korta Zubialde eskolako zuzendariak GEURIAri azaldu moduan, Siziliakoak hilaren 28an etorriko dira Zeberiora bueltan eta harrera egiteko eskola komunitate osoa egongo da herrian: “Gainera, herri afaria antolatu diegu Siziliakoei apirilaren 30ean, igandea”.

“Eskolako hirugarren zikloko ikasleak, seigarren mailakoak bereziki izan ohi dira elkartruke hauetan parte hartzen duten umeak”. Joan den apirilaren 13an abiatu ziren Zubialdeko umeak Siziliara. Bestalde, Kortak ingelesa ikastearen balioa azpimarratu du eta haurrak urtero atzerrira doazenean horixe lantzen dutela gehitu du: “Bidaia prestatzerakoan, harremanetan ipintzen gara atzerriko zentroarekin eta proiektu bat diseinatzen da. Bertako egoera esanguratsu horretan lantzen dute ingelesa”.

Zubialde eskolako ikasleak, Loiuko aireportuan // Zubialde Eskola

Aurtengo gaia naturagaz lotura duen bisita programa bat sortzea izan da: “Gure ikasleek Euskal Herriko naturguneak landu dituzte eta Siziliako umeak bertara datozenean leku horiek ezagutzeko bisita antolatu dute eta zeberioztar gazteak izango dira bisita horien gidariak”. Kortak adibide bat ipini du: “Zumaiako Flyscha bisitatzeko lanketa bat egin dute inglesez, eta egun hauetan gauza bera egiten ari dira Italiako ikasleak, bertako naturguneekin”.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Umeen herri kirolak antolatu ditu Zeberioko Txubelasu elkarteak Zubialden

Txapelketa 10:00etan izango da eta herritarrak deitu dituzte umeak animatzeko

|

Haur bat, Etxebarriko Euskal Jaian, 2028an // Geuria

Datorren apirilaren 14an umeentzako herri kirolak antolatu ditu Txubelasu Guraso Elkarteak Zubialdeko frontoian. Txapelketa 10:00etan izango da eta herritarrak deitu dituzte umeak animatzeko.

Kirol probak amaituta, indaba jana prestatu dute frontoiaren alboko aterpean, 14:30ak eta 15:00ak aldera eta indaba platerrak ura, postrea eta kafea izango du ere.

Helduek 13 euro ordaindu beharko dituzte eta sei urtetik gorako umeek, 10 euro. Txartelak Herriko Tabernan, Amañen, Maribiren dendan eta Taberna Zaharrean lortu ahal direla iragarri dute Txubelasu Guraso Elkartetik.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Arantza Perez Etxebarria: «Denok gara bat Mandoia Pelota Klubean; presidenterik ez dago»

Zeberioko pilota eskolak gaur egungoen eta datozen umeen etorkizunean izango duen aztarnaz hitz egin digu, aurten Zubialde auzoan konpondu behar duten pilotalekuan bertan

|

Arantza eta Esku Pilota eskolako kirolari bat / Geuria

Arantza Perez Etxebarria (Zeberio, 1979) Zeberioko Mandoia Pelota Klubeko presidentea da “paperetan”. Zaila egiten zaio bere burua “zuzendari” moduan definitzea eta are gehiago kamera baten aurrean ipintzea. Zeberioztarrak klubaren atzean lan egiten duten herritarren ahalegina azpimarratu du, tartean Beñat García zaratamarraren lan bikaina goraipatu du.

Zeberioko pilota eskolak gaur egungoen eta datozen umeen etorkizunean izango duen aztarnaz hitz egin digu, aurten Zubialde auzoan konpondu behar duten pilotalekuan bertan. Izan ere, neguko hezetasunak eta euriteek umeen entrenamenduak baldintzatu dituzte eta frontoian egin beharreko obra horien garrantzia azpimarratu du.

Klubeko paperetan zuzendari lez agertzen zara, Arantza. Badakigu, hala ere, zuzendari moduan aurkeztea ez duzula gogoko.
‘Presidente’ hitza ez zait batere gustatzen baina egia da esparru administratiboan klubeko zuzendari lez agertzen naizela. Hala da.

Eta nolako erronka da zuretzat, eta klubaren atzean dagoen lantaldearentzat, noski, Zeberioko pilota eskola kudeatzea?
Nik ez nuke erronka lez definituko; zirkunstantziek egoera honetara ekarri ninduten eta presidente lanak egitea proposatu zidaten. Hala ere, klub honen atzean ez dago arduradun bakarra; denok gara bat Zeberioko Mandoia Pelota Klubean. Gauza da klub bezala sortu ahal izateko izenak behar zirela, taldearen egitura modu legalean sortzeko, beste hitz batzuetan azalduta.

2023an hartu zenuen kargu honen ardura zure lantaldearekin. Nolako esperientzia izaten ari da erantzukizun hain handia duen klub honen norabidea zehaztearena?
Pozik nago, egia esateko. Azken batean, esperientzia honen bidez erakusten ari gara emakumeok ere era honetako beharrak egiteko gai garela.

Zeberioko Mandoia Pelota Klubak eskola ugari eta partida dezente antolatu izan ditu. Herritarrek ba al dakite nolako lana dagoen Mandoia bezalako pilota klub baten atzean? Lantaldeak bloke baten modura egiten du lan: Whatsapp talde bat dugu gure artean lana antolatu ahal izateko. Lan gogorrena ikasturte hasieran izan ohi da guretzat. Abuztuko eta iraileko aste horietan Bizkaiko Pilota Federazioarekin harremanetan ipintzen gara haurren izen-emateak, kategorien sailkapena, fitxak eta behar bestekoak burutzeko. Ikasturtea antolatzeko, alegia. Arlo ekonomikotik, gure aurrekontua antolatu eta klubeko dirua zertara bideratuko dugun ere erabaki behar da, eta horrek ere lan handia eta buruhausteak ematen ditu.

Eskualdeko esku-pilotaz berba egiten denean Zaratamo izan ohi da erreferentziazko herria, askotan. Nolako pisua dauka pilotak Zeberion?
Zaratamoren ospea bertatik irten diren pilotari famatuengatik izango da ziurrenik, baina Zeberion ere betidanik izan dugu frontoia eta herritarrek betidanik jokatu dute kirol honetan. Arraroa bada ere eta esku-pilotarekiko pasio handia egon bada ere, esku-pilota taldea izan da faltan izan dugun gauza bakarra.

Arraroa da, gero! Eta zer egiten zuen pilota gustuko zuen Zeberioko jendeak, orduan?
Duela urte asko Zeberiok pilota eskola bazuen, baina desagertu egin zen, eta duela hiruzpalau urte esku-pilota taldea sortu zuten herrian. Ordura arte inguruko herrietara joaten zen jendea esku-pilotan jokatzen ikastera eta praktikatzera: Zaratamora, Igorreko esku-pilota taldera… Orain, aldiz, Zeberion daukagu esku-pilotan jokatzeko aukera.

Arraroa bada ere eta esku-pilotarekiko pasio handia egon bada ere, esku-pilota taldea izan da faltan izan dugun gauza bakarra.

 

Zenbat umek osatzen dute Mandoia Pelota Kluba?
30 inguruk. Egia da badirela noizean behin fitxarik gabe jokatzera datozen umeak, baina kasu puntualak izan ohi dira, normalean kirolarekin lehen kontaktua egitera datozelako, proba modura. 

30 neska-mutil, beraz. Horietatik zenbat neska eta zenbat mutil?
Mutilak dira nagusi Zeberion. Gure eskolan lau neska baino ez ditugu. 

Momentuz kopurua oso urria da, baina historian atzera begiratuta eta feminismoaren ikuspuntutik ikusita betiere, garapenik izan dela esango zenuke nesken partaidetzaren esparruari dagokionez?
Lehen pentsaezina zen emakumeak pilotan jokatzen ikustea. Baina esan beharrekoa da futbola bezalako kirol nagusiek ere emakume asko eraman dituztela, bai Zeberion, baita Euskal Herrian ere. Honekin esan nahi dudana da Zeberion esku-pilotan aritzen ez ziren emakumeak futbolean aritzen zirela, herrian emakumezkoen futbol taldea egon bazegoelako. Esku-pilotak ez zuen zorte hori izan, tamalez, eta ez dakit zein izan zitekeen horren arrazoia, egia esateko. 

Eta pilotan emakume gehiago izateko formula zein izan liteke? Denbora kontua, agian?
Gero eta emakume gehiago dago esku-pilotan: bai entrenatzen, bai modu profesionalean jokatzen. Hori horrela da. Egoerak hobera egingo du, ziur, baina apurka-apurka. Ez da egun batetik bestera gertatuko den egoera izango.

Zu berez zeberioztarra zara, emakumea eta Mandoia Pelota Klubeko zuzendaria. Esku-pilota praktikatu ahal izan duzu inoiz?
Praktikatu berez ez, baina betidanik gustuko izan dut. Herretako eta profesionalen partidak ikustera joan izan naiz beti, baita herriko jaietan ere. Bi seme ditut eta esku-pilotan jo eta su dihardute biek. Azken batean horixe da asmoa, gazteek eta atzetik datozen umeek klub bat izatea maite duten kirol hau praktikatu ahal izateko.

Mandoia Pelota Klubak hiruzpalau urte besterik ez ditu. Nola ikusten duzu hemendik urte batzuetara? Herriko umeek maila profesionalean jokatzera iristeko erreminta modura erabili ahal izango dute?
Hori umeen esku dago. Nabarmendu nahi nuke entrenatzailerik onena dugula Zeberion: Beñat Garcia. Haurrak primeran entrenatzeaz gainera, psikologo modura lan izugarria egiten du haiekin eta umeak zein herritarrak benetan pozik daude berarekin.

Zer esan dezakezu Zubialdeko frontoiaz?
Leku oso onean kokatuta dago eta polita bezain handia da Zeberiokoa. Aukera asko ematen ditu jarduera ezberdinak antolatu ahal izateko: partidak jokatzeko, entrenamendu saioetarako… Frontoi asko laburtxoak dira eta jarduera ezberdinak antolatzeko arazoak izan ohi dituzte.

Hala ere Zeberioko frontoi honek konponketa garrantzitsu batzuk baditu faltan.
Itxura batean ondo dago, baina negu aldera, euria eta hotza datozenean, arazoak izaten hasi gara hezetasunarekin, entrenamendu saio asko bertan behera utzi behar izateraino. Astean zehar euri asko egiten duenean, asteburuko federazioko partidetan eragina du horrek guztiak eta ezin izan dira jokatu; “partxeak” ipini baditugu ere, zorua urez betetzen da. 

Zer dio Udalak honen inguruan?
Udala laguntzeko prest agertu da lehen momentutik eta egoeraren jakitun da. Etengabeko harremanetan gaude udal ordezkariekin eta aurtengo obra nagusia frontoian egingo dutela esan digute. Berez, obrari argi berdea eman diote. Hala ere, era honetako jarduketek denbora behar izaten dute eta guk ez dakigu noiz hasiko diren, ezta zer nolako jarduketa egingo duten ere.

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Zeberiora ekarriko dituzte Bizkaia Cupeko finaleko esku pilota partidak asteburuan

Partidak apirilaren 13an jokatuko dituzte, 10:00etatik aurrera, Zubialdeko frontoian

|

Asier Ruiz de Infante eta Zuhaitz Etxebarria // Mandoia Pelota Kluba

Bizkaia Cupeko esku pilotako partidak Lemoan antolatu behar zituzten asteburu honetan, baina bertako kiroldegiko langileen grebaren ondorioz Zeberioko Zubialde auzoko pilotalekuan jokatuko dituzte datorren apirilaren 13an, 10:00etan.

Gazteak C mailan Mandoiatik Zuhaitz Etxebarria eta Asier Ruiz de Infante Olaburu 6ren aurka lehiatuko dira. Bizkaiko banakako txapelketa Mandoiako Zuhaitz Etxebarriak irabazi zuen Adiskideko Aritz Ojedaren aurkako norgehiagokan, joan den urtarrilaren 12an, Zeanuriko frontoian.

Bizkaia Cup | Zeberioko partidak

Apirilak 13, zapatua

10:00
Eskuz binaka emakumezkoak
Lagun Artea EM – Durango

Eskuz binaka Kadeteak C
Lemoa – Durango

Eskuz binaka Gazteak C
Mandoia – Olaburu 6

Eskuz binaka Kadeteak A
Lemoa – Markina 1

Osorik irakurri

☉ Zeberio

Argazkiak / Zeberioko Ermitabarrin bukatu da Korrikako 23. edizioa Hego Uribe eskualdean

Eskualdeko azken argazkiak egin ditugu Zeberioko Ermitabarri auzoan. Bertatik herritar ugari igaro dira, Arratiara bidean, eguzkipean

|

Eskualdeko azken argazkiak egin ditugu Zeberioko Ermitabarri auzoan. Bertatik herritar ausart ugari igaro dira aldapan gora, Arratiara bidean, eguzkipean.

Osorik irakurri