Zaletasun xumeen pertsona da Gonzalo Lopez Naranjo (Galdakao, 1986). Horrela definitzen du behintzat bere burua: bere pasioak bidaiatzea, Athletic Cluba eta mahai-jokoak dira. Arkotxako auzotarrak biziki maite ditu mahai-jokoak eta ia 1.200 gordetzen ditu bere etxean eta bertatik gertu daukan lonja batean.

Mahai-joko klasikoak betidanik ezagutu izan ditu Gonzalok, baina errealitate honen errudun nagusiak 2020ko pandemia eragindako itxierak eta ‘La Herencia de la Tía Ágata’ jokoa dira. Berarekin elkartu gara, kartoizko kutxez inguratuta eta eszenatokiak simulatzen dituzten tapizez estalitako mahaien artean.

Eskulibururik ez dugu faltan izan, eta Zaratamokoak mundu magiko baten ateak zabaldu dizkigu dadorik bota gabe.

Mahai jokoez inguratuta gaude elkarrizketa egiten dugun bitartean. Jakin ahako zenuke, arren, zein izan zen zure eskuetara iritsi zen lehena? Ez dakit lehena izango zen, baina ‘La Herencia de la Tía Ágata’ jokoa horien artean dago. Gaur egun joko horren hiru bertsioak dauzkat: MBtik Bizakera aldatu zen eta azken bertsioa ere badut. Esan beharrekoa da MBkoa baino txarragoa dela azken hau, baina hala ere heldua izanda erosi nuen ere, oroitzapen hori izateko.

Baina izatez, ‘La Herencia de la Tía Ágata’ ez da mahai joko ikoniko bat. 90. hamarkadako klasiko bat da baina horrenbesteko ospea zeukan? Partxisa edo Oka bezalako joko klasikoak jokatu ditut, baina baita ‘Mr. Pop’, ‘Quién es Quién’ , ‘Misterios de Pekín’, ‘Cluedo’, Monopoly… bezalako joko “arruntetara” ere. Baina ez dira bakarrak.

Noiz erabaki zenuen mahai-jokoen bilduma egiten hasiko zinela? Duela bederatzi urte heldu nintzen bikotekidearekin Arkotxara bizitzera. Pandemia garaia iritsi zenean etxetik irten ezin ginela ikusi genuen. Goizetan banatzaile lez egiten nuen lan eta bikotekideak ere lan egiten zuen. Baina arratsaldean konfinatuta geunden. ‘Marvel Champions’ izeneko mahai-joko bat deskubritu nuen eta jokatzeari ekin nion. Partida ugari jokatu nituen.

Momentu horretan lagun batekin berba egin eta mahai-jokoen inguruko podcast bat sortzea proposatu nion. Denborarik ez zeukanez, nire kabuz sortzea erabaki nuen. Mahai jokoen inguruan hitz egiten hasi nintzen eta aurrerago ‘Marvel Champions’ izeneko mahai jokoan espezializatu nintzen. Momentu hartatik aurrera mahai jokoak heltzen hasi ziren etxera. Joko berriak erosten eta probatzen hasi nintzen, gauza berriak etengabe probatzea asko gustatzen zaidalako. Badago mahai joko bat erosi eta partida ugari jokatzen dituenak eta gero ni nago: joko mordoa erosi eta partida gutxi batzuk jokatzen ditut. Hemen ditudan joko batzuetara behin baino ez dut jokatu. Arkotxara heldu ginenean 40 mahai-joko inguru genituen. Gaur egun ia 1.200 dauzkat Zaratamon. Eta lonja honetan ez daude guztiak: hauek hemen daude etxean ez dagoelako lekurik gehiago sartzeko.

Benetan deigarria da. Bada. Pandemiako egun arrunt batean, ‘Analisis Paralisis’ izeneko Twitch kanaletik deitu zidaten Madrilera joan eta ‘Marvel Champions’ jokoaren podcasta egiteko: jokoa nolakoa zen, nola funtzionatzen duen azaltzeko. Garai hartan hilabetero kaleratzen zuten mahai-jokoa zen hura. Egun hartatik aurrera mahai-jokoen inguruko aipamenak egiteko proposamenak heltzen hasi ziren etxera. Esan beharra dago lan hau egiteagatik ez dutela ordaintzen kanaleko jarraitzaile kopurua jakin bat gainditzen ez den bitartean, eta hori benetan zaila da. Nire kanala, ‘Owen Rules’ izenekoa, txikia da baina zorionez, mahai-jokoak bidaltzen dizkidate horiek probatu eta iritzia eman ahal izateko, betiere arrazoiak emanez.

Horren haritik argitaletxeetako deiak jasotzen hasi nintzen, gauzak ondo egiten ari nintzelaren seinale, suposatzen dut. Batzuek edukiak sortzeko proposamenak egin izan dizkidate, besteak beste. Etxera jokoak heltzen hasi ziren, baina aldi berean zuk ere inbertsioak egiten dituzu mahai-jokoetan. Hala da! Hasiera batean pare bat joko bidaltzen zizkidaten argitaletxeetatik. Gaur egun kopuru hori nabarmen handitu da: iazko urrian 20 mahai-joko bidali zizkidaten argitaletxeetatik. Eromena da.

Egunek ez daukate beharbesteko ordurik guztiak jokatu ahal izateko! Hala ere ez dago estresatzeko astirik, jasotzen ditudan horiek nire eskaerak izan ohi direlako. Batzuetan 10 minutu jokatzearekin nahikoa izan dezaket. Horiek dira jokatzea gustatzen zaizkidan mahai jokoak: arinak eta nire gustukoak.

Zure ia 1.200 joko horietara jokatu ahal izan duzu? Ez. Baina ez dut derrigorrezko lan bat moduan ikusten. Badakit laster edo berandu horietara jokatu beharko dudala, argitaletxei aipamenak egin behar dizkiedalako eta ez badut jokatzen eta gainera sareetan erakusten baditut ez dizkidate gehiago bidaliko. Beraz, hobe dut horietara jokatzea.

Arkotxan dituzun guztien artean bat nabarmendu beharko bazenu, zein litzateke? Auzoarekin lotura duen bat badaukat nire bilduman: ‘Ierusalem Anno Domini’. Azken afariaren inguruko mahai-jokoa da. ‘EuroGame’ bat da, baliabideak agertzen diren joko mota, alegia. Joko honetan ogia, arrainak eta harriak daude. Jokalari bakoitzak jarraitzaile kopuru bat dauka eta azken afarira heltzen dira. Helburua apostoluen eta Jesusen ondoan ipintzea da. Hori, jokalari bakoitzak bere baliabideak kudeatuz eskuratzen du. Partidaren amaieran, Judasek puntuak kentzen dizkie jokalariei. Carmen G. Jiménezek sortu zuen mahai-joko hau eta ‘Catan’ jokoaren antza daukala esan daiteke. Nire bilduma osoko gai xelebreetarikoena jorratzen du honako honek.

Zure bildumari begira… Mugarik al duzu? Lonja honetan 900 mahai-joko daude. Gogokoenak etxean ditut. Hasiera batean neure buruari ipini nion muga 250 joko izan ziren (barreak). Mahai-jokoek espazioa okupatzen dute eta nire joko guztiak gela honetatik ez irtetea espero dut, gehienez jota. Gela honek baldintza onak ditu: behar bezala isolatuta dago eta hezetasun-kengailu bat daukat. Azken batean kartoizkoak dira mahai-jokoak.

Eta egiten duzun lan guztiaz gain, lagunekin jokatzea gustuko duzu ere? Normalean hemen bertan elkartu ohi gara asteburuetan. Lagunez gain nire familia ere ohitu da mahai-jokoetara jokatzera: gurasoak, aita-amaginarrebak… familiaren kasuan, ‘party’ edo ‘filler’ tankerako joko arruntagoetara jokatzen dugu elkarrekin (arinak, sinpleak eta eramangarriak); ez gara abenturetan edo kontu konplexuetan murgiltzen. Party edo filler motako joko ezezagun eta benetan interesgarriak daude, eta jendeak ezagutuko balitu zaletasuna handiagoa egongo litzateke, zalantza barik!

Ba al dago berriro jokatzea gustatuko ez litzaizuken jokoren bat? Hainbat daude. Mahai jokoekin benetan gozatzen dut eta arraroa da jokoren bat nire gustukoa ez izatea. Hala ere, horietako bat aipatu beharko banu ‘Virus’ litzateke. Estatu mailakoa da eta mundu osoan 3 milioi kopia saldu ditu. Hala ere “gorroto” dudala esan dezaket. Jokatzea gustuko baduzu partidak gehiegi luzatu daitezke, nire ustez. 15 minutuko partidak jokatu ohi dira normalean eta jokoaren arrakasta ulertzen dut: produktu ona da, baina ez mahai-joko lez. Nire iritzia egileei helarazi nien eta ez naute gorroto harrezgeroztik (barreak).

Mahai-jokoetara jokatzeko zaletasunik al dago gure eskualdean? Eskualdean ez ezik, Euskal Herrira begira, esan behar da zaletasun honi eusten dion uste baino jende gutxiago dagoela botatzen duen euri guztia ikusita. Europako iparraldeko lurraldeetan kontrakoa gertatzen da: eguraldi txarra egiten duenean jendea elkartu eta orduak ematen ditu mahai-jokoetan. Tabernak mahai-jokoz josita daude.

Agian iparraldeko herrialdeetako jendearekin alderatuta alferragoak gara? Nik uste dut ezjakintasun handia dagoela. Jendeak mahai-jokoak gustatzen ez zaizkiola esaten didanean, gustatzen zaion hori oraindik topatu ez duela erantzuten diot.

Entretenimenduaren munduan mahai-jokoez gainera, badira beste motako jokoak. Nolako iritzia diezu online jokoei? ‘Rainbow Six’ jokoa gustuko dut, baina online formatuko jokoek beste ikuspegi bat eskaintzen dute: oso motibatuta ez nagoenean edo mahai joko baten eskuliburua irakurtzeko gogorik ez dudanean… orduan jokatzen dut online motako jokoetara edo bideojokoetara. ‘Plug & Play’ esaten zaio: piztu eta jokatu, besterik ez. Jende askorentzat, mahai-jokoek duten eragozpen handiena eskuliburuak dira.

Baina aldi berean, irudiari, ilustrazioei, garrantzi handia ematen diete mahai-jokoei. Azken zazpi urteetan garrantzi handiagoa ematen hasi zaio mahai-jokoen alde grafikoari. Are gehiago, argitaletxe batzuk irudi desfasatuak eta osagarri pobreak zituzten antzinako jokoak berreskuratzen eta eraldatzen ari dira, gaur egungo jendeari arreta erakarri diezaien.

Baina badira ere sekula zaharkitu ez diren eta arte lan izugarria duten ‘Magic: The Gatering’ bezalako karta jokoak. Horiek ‘Trading Card Games’ edo TCG bezala ezagututako jokoak dira. Horiek estrategia-jokoak dira. Bertan, jokalariek beren karta piloak sortzen dituzte aurkariei aurre egiteko, bilduma pertsonal zabal batetik abiatuta. Era honetako jokoak nire espektrutik aldendu egiten dira, “Pay to Win” motakoak direlako: zenbat eta diru gehiago inbertitu, orduan eta karta hobeagoak izango dituzu. Nire jokatzeko era bestelakoa da: Marvel Champions jokoa Living Card Game edo LCG bat da: jokalari guztiek joko bera dute, irabazteko aukera berberekin. Gainera, joko kooperatiboa da.

Eta bakarrik jokatu nahi izatekotan, aukerarik eskaintzen dute mahai-jokoek? Eskaini ditzakete. Izan ere, jende askok ez daki honako hau: gaur egun, mahai-joko batek bakarrik jokatzeko aukera eskaintzen ez badu salmenta gutxiago egiten ditu. Kontuan izan behar da gaur egungo gizartearen erritmo biziak denbora gutxi uzten duela lagunen artean elkartu eta mahai-jokoetara jokatzeko. Nire bildumako joko askok bakarrik jokatzeko aukera eskaintzen dute.

Aukera hori oso egokia izan daiteke Koronabirusa bezalako pandemia batean etxean bakarrik bizi den pertsona batentzat, esaterako. Nolako etorkizuna aurreikusten diezu mahai-jokoei datozen urteei begira? Board Game Arena (BGA) bezalako plataformak daude gaur egun. Bertan, mahai jokoak automatizatuta daude: kartak banatzen dituzte botoi bat sakatuz eta beste hainbeste funtzio dituzte. Nire ustez mahai-jokoen esentzia guztiz galdu egiten da horrela. Esparru honetan mugitzen den jende asko heldua da eta informatikari asko topa daiteke bertan. Egun osoa bulegoan, pantaila baten aurrean eman ostean egin nahi duten azken gauza dibertitzeko beste pantaila baten aurrean ipintzea da. Logikoa da. Bestalde, badira App bat daukaten mahai-jokoak, “laguntza” emateko. Jende asko fenomeno honen aurka agertu izan da, jokoak “auto-jokagarriak” izatea gura dutelako, teknologia alde batera utziz.

Etorkizunari begira, denborak aurrera egin ahala osagarriak integratuko direla uste dut, baina ur handitan murgildu barik. BGA bezalako plataformek ez dituzte gaur mahai-joko bezala ezagutzen ditugunak ordezkatuko, ez behintzat datozen 10 urteei begira. Azken batean, eta Magic kartetara itzuliz, pertsona batek zer dela eta ordainduko ditu 800 euro karta soil batengatik digitalean eduki ahal badu?

Naiara Trifol (Zeberio, 2002) abeslariak Zeberioko Abendu Kulturalean eskaini du azken kontzertua, iazko abenduaren 13an, ermitako plazan. 2024ko urtarrilean izan zuen GEURIAk artista honen berri eta ordutik gaur egun arte pista jarraitu diogu, iazko kontzertura arte.

Zeberiokoa kontzertu berezia izan zen Trifolentzat eta bere alde intimoa eskaini zuen txikitatik hazten ikusi duen herriaren plazan

Nolako kontzertua izan da iazko abenduan Zeberion eskaini zenuena? Oso berezia eta polita izan da niretzat. Txikitan Zeberioko plazan jolasean ibiltzen nintzenean ez nuen sekula pentsatuko egunen batean bertan abesten ariko nintzenik. Gainera, txikitatik dantzan eta abesten ikusi nauten aurpegi ezagun asko izan nituen aurrean. Horrek are bereziago bihurtu zuen momentua.

Gabonetan abestu zenuen. Zelako abesti zerrenda prestatu zenuen kontzertu horretarako? Niri mota guztietako abestiak abestea gustatzen zait: rock, pop, abesti lasaiak, dantzarekin batera… baina Gabonetako kontzertu horretan nire nortasunaren alde intimoago bat erakutsi nahi nuen. Bidai lasaia eta gertukoa sortzea zen helburua. Horregatik, barrutik mugitzen nauten eta denok bizi ditugun sentimenduei buruz hitz egiten duten abestiak aukeratu nituen: maitasuna, nostalgia, ametsak edo eguneroko momentu txiki horiek.

Zer dela eta heldu zitzaizun plazako ermitan jotzeko proposamena? Udaletik telefonoz jarri ziren nirekin harremanetan. Oro har, nire lana ezagutzeko eta nirekin kontaktatzeko sare sozialak izaten dira bide nagusietako bat (@naiaratrifol, bide batez).

2024ko urtarrilean berba egin genuen. EiTBko ‘Ztanda’ saioan bigarren postua eskuratu zenuen eta esperientzia oso aberasgarria izan zela esan zenigun artista eta pertsona bezala. Zelan tratatu zaitu musikaren munduak harrezgeroztik? Musikaren munduak oso ondo tratatu nau harrezkero. Ztandatik irten nintzenean argi nuen benetan musikaren munduan murgildu nahi nuela, eta aurreko elkarrizketan esan bezala, abeslari gisa formakuntza jasotzea nuen lehentasun.

“Musikak eskuzabal hartu nau. Ztandatik irtetean argi nuen musikaren munduan murgildu nahi nuela”

Horregatik, programa amaitu bezain pronto kantu klaseetan hasi nintzen eta piano bat erosi nuen. Orain, musikaren mundua pixkanaka esploratzen ari naiz, eta gauzak patxadaz eta presarik gabe egin nahi ditut.

Nondik ibili zara kantatzen ordutik? Ordutik hainbat proiektutan ibiltzeko aukera izan dut. Alde batetik, nire kontzertu propio batzuk eman ditut, eta horrek asko lagundu dit oholtza gainean nire burua ezagutzen. Bestalde, Bilboko Elizbarrutiko 75. urteurreneko abestian parte hartu nuen, eta horri esker leku oso berezietan abesteko aukera izan dut, Derioko seminarioan edo BECen, besteak beste. Horrez gain, ikastola batzuetako abestiei ahotsa jarri diet Xabi Aburruzagaren eskutik, eta esperientzia oso polita izan da, musikaren beste alde bat ezagutzeko aukera eman didalako.

Ztandako esperientzia amaituta ez zeneukan argi era horretako realityetan berriro parte hartuko zenukeenik: “Lehenengo abeslari bezala gehiago prestatu nahi dut”, izan ziren zure berbak. Berdin pentsatzen jarraitzen duzu? Horrelako reality-saioetan parte hartzeko ideia oso argia eduki behar da. Nire kasuan, musikaren munduko lehen pausua programa baten bidez izan zen, eta bertan asko ikasi nuen. Hala ere, gaur egun aurreko elkarrizketan esan nuen gauza bera pentsatzen jarraitzen dut: abeslari gisa gehiago prestatu nahi dut. Musika mundua oso zabala da, eta asko daukat oraindik ikasteko eta deskubritzeko. Etorkizunean casting batera aurkezteko aukera etorriko balitz, ez nuke atea guztiz itxiko, baina momentuz nire lehentasuna formakuntzan eta nire bidea patxadaz eraikitzen jarraitzea da.

“Ez nuen sekula pentsatuko egunen batean Zeberioko herriko plazan bertan abesten ariko nintzenik”

Telebista programa batean parte hartu ostean presiorik nabari izan zenuen etorkizuna antolatzeko orduan, edo horrek ez du eraginik izan zure karreran? Presioa, batik bat, nire buruarekin izan nuen. Ztandatik irten nintzenean momentu batzuetan galduta sentitu nintzen, ez nuelako aurreikusita halako planik. Baina, aldi berean, nire bizitzarekin jarraitu behar nuen eta musikaren mundua deskubritzen hasi nintzen. Hori dela eta, presioa kanpotik baino gehiago nire barnean sentitu nuen, eta horrek asko ikasi eta hazteko aukera eman dit, bai nire buruarekiko zein nire bizitzan zer egin jakiteko.

Ateak zabaldu al dizkizu nolabait? Bai, azken batean telebista-programa batek ateak zabaltzen ditu, pertsona ezberdinak ezagutzeko eta nire burua ezagutzera emateko aukera eman baitu. Hala ere, beldurrak eta erronkak hor daude, askotan aurrera pausu txikiak eman behar dira, nahiz eta batzuetan ez garen horretarako prest sentitzen, baina hori guztia ere bidearen parte da.

Denboran atzera eginez, nolakoak izan ziren fokuen aurrean abestea baino lehen izan zenituen hastapenak musikaren munduan? Musikak betidanik erakarri nau. Txikitatik gustatu izan zait abestea eta dantzatzea, eta oso gustuko nituen musika eta dantzarekin lotutako telesailak, horien abestiak eta koreografiak ikasi eta etengabe errepikatzen nituen. 12 urterekin ballet eta dantza modernoa egiten hasi nintzen, eta 14 urterekin dantza urbanoetako lehiaketetan murgiltzen hasi nintzen, 20 urte izan arte.

“Ez nuen sekula pentsatuko egunen batean Zeberioko herriko plazan bertan abesten ariko nintzenik”

Urte horietan guztietan dantza izan da nire zaletasun nagusia, eta abestearena neuretzat gordetzen nuen. Hala ere, beti nuen nire barruan arantza txiki bat, izan ere, oso jende gutxik entzun ninduen abesten, eta lotsa handia ematen zidan nire ahotsa erakusteak. 2023an, ordea, kantuan zortea probatzea erabaki nuen, ia inolako itxaropenik gabe. Erabaki horrek mugarri bat markatu zuen nire ibilbidean, eta ordutik aurrera kantua beste modu batean bizitzen hasi naiz.

Musikaz gainera unibertsitateko ikasketak egin dituzu. Hezkuntza eta musika edo arte eszenikoak bateragarriak al dira? Aurten bukatu ditut Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako ikasketak, eta bai, musikarekin bateragarriak direla esango nuke. Magisteritzak, etengabe sortzen eta egokitzen egotea eskatzen du, eta ikasleen aurrean egoteak oholtza gainean egotearen antzeko abileziak eskatzen ditu: ahotsaren proiekzioa, postura, gorputz adierazpena, besteak beste.

Gainera, programa amaitu bezain pronto musika hezkuntzako aipamena ikasteko gogoak sartu zitzaizkidan, eta horretan ere murgildu naiz. Musikako aipamenak, musika beste ikuspegi batetik ezagutzeko aukera eman dit, bai hezitzaile modura zein artista modura ere. Beraz, bai, bi munduek elkar aberasten dutela uste dut, eta gaur egun nire nortasun artistikoaren parte dira.

Urte berria hasi dugu. Agendari begira, lotu al duzu kontzerturik edo saiorik 2026rako? 2026. urtera begira, ikasten eta hazten jarraitzea dut helburu nagusietako bat. Konposizioaren munduan pixkanaka murgiltzen hastea ere gustatuko litzaidake, nire burua horretan ere probatuz.

Horrez gain, koru-proiektu berri batean hastera noa, zerotik sortutako taldea izango da. Lekuz leku abestuz, esperientzia eta oholtza gaineko konfiantza irabaztea dugu asmo. Aldi berean, orain arte bezala, nire kontzertu propioekin jarraitzeko asmoa dut, pixkanaka nire bidea egiten.

Minbiziaren diagnostikoak ez du gaixorik dagoenaren gorputza bakarrik astintzen: haren ingurukoen bizitza osoa ere baldintzatzen du. Testuinguru horretan, funtsezkoa da laguntza profesionala, entzute aktiboa eta tratu humanoa jasotzea. Otsailaren 4an Minbiziaren aurkako Nazioarteko Eguna da eta Urko Zalbidea Carvajal (Galdakao, 1988) Minbiziaren Aurkako Elkarteko psikologoa da.

Zein da elkartean egiten duzun lana? Minbiziaren Aurkako Elkarteko psikologoa naiz, eta horrek esan nahi du bidelagunak naizela eta laguntza emozionala eskaintzen diedala minbizia duten pertsonei eta haien senideei, diagnostikotik hasi eta prozesu osoan zehar. Askotan, gaixotasunak irauten duen bitartean, ohikoa izaten da beldurrak, zalantzak, ziurgabetasuna eta sufrimendu handia sortzea. Nire lana une latz horietan bere ondoan egotea da, entzutea, orientatzea eta bakarrik ez daudela sentiaraztea, ez baitaude bakarrik.

“Esperantzaren besoko berdearen” kanpaina. Zer egingo da eta zer bilatu nahi duzue? Otsailaren 4a Minbiziaren Aurkako Munduko Eguna da, eta, horregatik, Minbiziaren Aurkako Elkartetik kalera aterako gara berriro ere ‘Itxaropen-besokoak’ ekimenarekin, gaixotasun horrek gizartean duen eragina eta 2030erako % 70eko biziraupena lortzearen garrantzia ikusarazteko helburuarekin.

Hirugarren urtez jarraian, hainbat mailatako kirol taldeak inplikatu nahi ditugu, jokalariek, talde teknikoak eta bestelako kideek besoko berdea izan dezaten gonbidatuz, urtarrilaren 30etik otsailaren 1era eta otsailaren 6tik 8ra bitarteko asteburuetan. Hiru urte hauetan 320 klub eta talde baino gehiagoren laguntza eta parte-hartzea izan dugu, 100.000 kirolaritik gora.

Kirolean zinta beltzak dolua sinbolizatzen du; beraz, Elkartetik beltza kolore berdearekin ordezkatu dugu, itxaropenaren eta biziraupenaren lotutako kolorea. Gainera, kirolak ahalegina, talde-lana edo gure helburuengatik borrokatzea bezalako balioak transmititzen ditu. Beraz, besoko bakoitzaren atzean pertsona bat, istorio bat, familia bat dagoela gogorarazteko bozgorailu handia da. Ekimen honekin minbizia duten pertsonei ahotsa ematen zaie, baina baita horiek zaintzen dituztenei ere, arreta humanoagoa aldarrikatuz.

Bestalde, Elkarteak gizarte osoaren inplikazioa ere bilatzen du. Beraz, otsailean zehar hainbat udalerritan egongo gara eskumuturreko berdeak eta kanpainaren informazioa banatzen, eta minbizia duten pertsonentzako eta haien familiartekoentzako doako zerbitzuak ezagutarazten.

Minbizia dutenen bizi-esperantza igotzea da erronka. Zenbat igo da azken urteetan eta zenbatera igotzea aurreikusten da edo nahi da? Datu orokorrak dio bi gizonetik batek eta hiru emakumetik batek minbizia izango dutela bizitzan zehar. Azken urteetan, minbizia duten pertsonen biziraupen-indizea bost urtera arte luzatu da: 2021ean % 57 zen, baina 1953an, adibidez, % 25. Elkartearen erronka 2030erako % 70eko biziraupena lortzea da, eta, era berean, pertsonen bizi-kalitatean benetako eragina sortzea.

Gero eta ohikoagoa da entzutea gertuko norbaitek minbizia duela, nagusi zein gazte. Igartzen al duzue zuengana herritar gazteagoak hurbiltzen direla edo oraindik gazteek urrun ikusten dituztela minbiziarekin lotutakoak? Bai, gero eta herritar gazteagoak hurbiltzen dira elkartera, bai minbizia duen pertsona gisa, bai senide gisa. Beste egoera bat honakoa da: adingabeen gurasoak dira hurbiltzen direnak. Hurbildu egiten dira minbiziak euren seme-alaben bizitzetan izan dezakeen eraginaz jabetzen direlako, beldurrak eta kezkak sortzen zaizkielako eta seme-alaben osasuna zaindu eta prebenitu nahi dutelako. Horrek erakusten du minbizia ez dela urruneko edo ‘besteen’ zerbait, ez dela lehen bezalako tabu bat, eta prebentzioa eta informazioa gero eta garrantzitsuagoak direla. Horregatik, informazioa, sentsibilizazioa eta laguntza-gune seguruak ematen jarraitu behar dugu.

Osasun-arreta humanizatzean azpimarratzen duzue. Gaur egun zein gabezia dauden osasun-arretan? Gaur egun, denbora falta, komunikazio urria eta arreta inpertsonala dira osasun-arretaren gabezia nagusietako batzuk. Askotan gaixotasuna tratatzen da, baina ez beti pertsona bere osotasunean. Minbiziaz hitz egiten dugunean, gaixotasunaz harago, bide luzea eta konplexua dakar, eta askotan ziurgabetasunak, sufrimendu emozionalak eta laguntza beharrak markatzen dute bidea. Beraz, tratuaren kalitatea, entzute aktiboa, laguntza profesionala eta autonomiarekiko errespetua funtsezkoak dira minbizia duten pertsonen eta haien ingurunearen ongizaterako.

Horregatik uste dugu osasun-arretaren hobekuntzen ardatz izan behar duela. Alde batetik, ospitale eta osasun-zentro eta zentro soziosanitario humanizatu eta irisgarrietako espazioak bermatzea, eta bestetik, arreta psikosozial integrala bermatzea, kaltetutako pertsonen autonomia eta parte-hartze aktiboa indartzea, eta zaintzaileak ere zaintzea. Horrek esan nahi du profesional soziosanitarioak babestu eta lagundu behar direla.

Zeri esaten zaio osasun-arreta on bat? Minbiziaren Aurkako Elkartearentzat, osasun-arreta ona pertsona erdigunean jartzen duena da. Arreta integral batek enpatia, komunikazioa eta errespetua bezalako alderdiak barne hartzen ditu, hala nola espazioak berak, denborak, ahaztu gabe profesional soziosanitarioen zaintza eta autozaintzako prestakuntza. Gure ustez, humanizazioa begiratzeko, antolatzeko eta laguntzeko modu bat da, zaintzeko modu bat, sendatzeaz gain, lagundu, entzun eta zainduko duen laguntza-eredu baterantz aurrera egiteko.

Zu zeu, psikologo gisa eta gaixoekin eta senitartekoekin tratu zuzena duen profesional gisa, gaixo batek eta bere gertukoek zeri uste duzu ematen diotela garrantzia gehien osasun-arretan? Nire ustez, itxaron zerrenda bateko zenbaki hutsak ez direla sentitu behar dute, ez daudela bakarrik, entzuten zaiela eta euren beharrak kontuan hartzen direla. Minbiziaren diagnostiko edo prozesu baten aurrean, funtsezkoa da informazioa modu ulergarrian jasotzea, zalantzak lasaitasunez argitzeko aukera izatea eta tratu hurbila sentitzea. Minbizia duten pertsonek eta haien senitartekoek ez dute tratamendu egokia soilik behar; konfiantza, segurtasuna eta bakarrik ez daudela sentitzeko espazio bat ere behar dute. Funtsezkoa da bidea egin ahal izateko.

Osasun-arreta hobetzea politika publikoetan lehentasun gisa txertatzea duzue helburu. Zein pausu eman dituzue hau posible egiteko? Minbiziaren Aurkako Elkartetik eragin politikoa bilatzen dugu, eta minbiziari buruzko politika publiko gardenak izatearen alde egiten dugu, herritarrei kontuak emateko. Osasun-emaitzak aldian-aldian eta modu eskuragarrian ebaluatu eta argitaratu behar dira. Plan onkologikoetan humanizazio-elementuak sartzearen alde ere ari gara lanean, minbizia duten pertsonen parte-hartzearekin batera.

Bide honetan, zeintzuk dira elkarteak eskaintzen duen doako programa eta zerbitzuak? Duela 30 urtetik gora doako telefono bat daukagu, 900 100 036, minbizia duten pertsonen eta senideen zerbitzura, eguneko 24 orduetan, urteko 365 egunetan. Zerbitzu honen bidez, zalantzak argitu eta gaixotasunari buruzko informazioa eman nahi da. Gainera, telefono hori Elkartearen doako zerbitzuak eta zerbitzu profesionalak eskatzeko bideetako bat da, deia egiten duen pertsonaren beharren arabera, hala nola, laguntza psikologikoa, arreta eta orientazio soziala, laguntza, material ortoprotesikoen mailegua, nutrizioa, ariketa fisiko onkologikoa edo fisioterapia.

Basauriko kaleak txisturik gabe ez lirateke berdinak izango. Eta horren ardura Danbolin Txistulari Elkarteak du. Iazko azaroan 40. urteurreneko kontzertu berezia antolatu zuten Social Antzokian lagunez inguratuta. Txistuaren doinuekin badirudi Basauriko kaleek eta agertokiek beste kolore bat hartzen dutela. Danbolinen soinuak ez dira oharkabean pasatzen: jaietan, erromerietan zein Social Antzokiko eszenatokian, azken lau hamarkadetan herriaren bihotz-taupadari erritmoa jarri diote. Iaz 40 urte bete zituzten, eta atzera begiratuta zein aurrera begira, argi dute gauza bat: txistua bizirik eta inoiz baino sendoago dagoela Basaurin. Pili Castro Blanco (Basauri, 1968) eta Joseba Ibarra Bustinza (San Migel, 1959) Danbolineko kideekin berba egin dugu.

Zorionak, Danbolin! 40 urte ez dira gutxi!
Joseba Ibarra: 1984an txistulariok elkartu ginenean, esan baligute orain garen hau izango ginela, ez genuen sinistuko! Orduko helburua txistu talde handia egitea izan zen, ume eta gazteei txistua jotzen irakastea! Basauriko txistulari guztiok elkartu ginen: San Migeleko Indartsu taldekoak, Arizko Edurtzetako Ama taldekoak eta Agintzari taldekoak. Gutariko batzuek oraindik lotura daukagu dantza-taldeekin, baina txistulari guztiok batera gabiltza. Denok gaude Danbolin taldean!

1985ean taldea sortu zutenen amets horretatik, zer geratzen da gaur egungo Danbolinen?
Pili Castro: Duela 40 urte Basaurin txistulariak egotea nahi genuen, eta lortu dugu. Beraz, pozik gaude egindako lanarengatik eta emandako fruituengatik. Udal Musika Eskola sortu zenetik, txistuaren irakaskuntzari utzi genion, eta orain, ia 40 kideko banda dugu.

Zer sentitzen duzue lehen pauso haiek eta bidea zabaldu zuten horiek gogoratzean?
J.I.: Gure aurretik beste txistulari batzuk ere izan ziren: Patxi Ibarra, Rafa Colás, Jose Luis Elordi… Haiengandik ikasi genuen guk. Harrezkero txistu-irakaskuntza profesionalizatu ere egin da, kontserbatorioan goi-mailako ikasketak ere badira. Baina orduan gure helburua oso xumea zen: bermatu behar genuen guganaino heldu zen moduan, herriko jaietan, erromerietan… txistuaren doinua izatea.

“Txistua kalean egotea inportantea da. Jendea dagoen lekura joan behar dugu eta gure musika entzunarazi!“

Hitz dezagun elkartearen sorreraz.
J.I.: 1983tik ideia bat umotuz joan zen: hiru txistu-talde ginen eta batzuetan elkartu egiten ginen. Zergatik ez egin hiruron talde handi bat, hirurok elkartu, eta ume eta gazteeti jotzen irakatsi? Une horretan Basaurin gaur egungo Musika Eskola ez zegoela kontuan hartu behar da.
1984an Udalak gure proposamena eta aurrekontua onartu zituen eta berehala jarri ginen martxan. 1985eko otsailean 200 ikasle baino gehiago genituen! Eskoletan eta gure lokaletan hasi ginen txistua eta musika-irakurketa irakasten.
Hark fruitu ederra eman zuen eta gaur egun txistulari-bandan dauden erdiak orduko ikasleak dira.

40 urte hauetan herria asko aldatu da. Zuek ere bai?
P.C.: Dena aldatzen da. Gu ere txistu-eskola bezala sortu ginen eta orain ez dugu eskolarik ematen. Txistu-banda bezala ari gara kalejiretan, erromerietan eta kontzertuetan.

Zeintzuk izan dira taldearen bilakaeran mugarri edo une garrantzitsuenak?
P.C.: Garaiak aldatuz doazen arren, herrian txistuaren jarduerarekin jarraitzeko espirituak bere horretan jarraitzen du eta ilusioa izaten jarraitzen dugu. Eta mugarri batzuk aipatzearren hauek esango ditugu:
– Hasiera pozgarria izan zen. Irakurketa musikala irakatsi behar izan genuen, metrika eta solfeoa, txistua, danbolin erritmoak… Bat-batean, 200 ikasle baino gehiagorekin egin genuen topo. Pixkanaka-pixkanaka txistuaren akademiak fruituak eman zituen, ikasle onenak bandan sartu ziren eta kontzertu ugari ematen hasi ginen Josu Zorriketaren zuzendaritzapean. Ondoren, erreleboak egon dira taldearen zuzendaritzan: Jose Luis Lezama, Joseba Ibarra, Eneko Pereda, Ivan Nieto eta, 2011tik, ni neu, Pili Castro.
– 1999. urtearen amaieran, Joseba Ibarraren zuzendaritzapean, disko bat grabatu zen: Danbolin. Aparteko zerbait da euskal musikaren panoraman, diskoetxe ezagun batean profesionalki grabatutako diskoa baita, eta txistulari ez profesionalen talde handi batek oso afinatuta jotzen ditu pieza herrikoi, klasiko eta modernoak, batzuk txistularien bandak bakarrik eta beste batzuk beste instrumentu batzuek lagunduta. Diskoa Social Antzokian aurkeztu genuen elkartearen 15. urteurrenean.
– Zalantzarik gabe, bandarentzat beste mugarri garrantzitsu bat izan da Basauriko beste musikari batzuen edota bandako txistularien laguntza izatea.
– Musika-bandak ere izan ditugu bidelagun: Erandioko banda (Karmelo Ortiz zuzendaria zenean), Berriozarreko banda eta, batez ere, Zaragozako La Moncaína banda, oraintsu ere, 40. urteurrenaren ospakizunean, gurekin batera kontzertua eman duena.
– Txistua herriko jaietan entzuten da (San Migel eta San Fausto jaietan), baita auzoetako jaietan ere, San Martin ermitan, Olentzeroren eta Mari Domingiren kalejiran, erromerietan eta ekitaldi folklorikoetan, hala nola, Euskal Herriko Dantza Agerketan eta, oro har, eskatzen zaigun guztietan.
– 2006tik, urtero, urriaren 12an, San Fausto jaietan, “Txistularien Topaketa” antolatzen dugu. Bizkaiko herri askotako txistulariak etortzen dira: Bilbo, Getxo, Urduña, Zornotza, Mungia edota Lekeitio. Ehun txistulari baino gehiago elkarrekin jotzen! Bazkari baten ondoren, gauera arte jarraitzen dugu jotzen. Basauriko txistularien jaia erreferentzia da Bizkaiko txistulari askorentzat, beti zoriontzen gaituztelako antolakuntza bikainagatik eta gure artean ondo pasatzen dutelako. Gainera, basauriarrek gozatu egiten dute hainbeste txistulari elkarrekin entzuten eta jotzen ikustean!
– Hainbat lokaletatik ere igaro gara. Azokako plaza zaharrean entseatzen genuen urteak gogoratzen ditugu, baita dantza taldeen lokaletan eta Basauriko hainbat ikastetxetan eskolak nola ematen genituen ere. Gaur egun, Ibaigane kaleko lokal batean gaude, Basauriko Denon Eskolaren ondoan, eta Agintzari eta Basauritar dantza taldeekin partekatzen dugu.

“Txistua da protagonista, baina beste tresna batzuekin batera, kalitate oneko kontzertuak eman daitezke”

Nabari duzue belaunaldi erreleboa bermatuta dagoela Basaurin?
J.I.: Taldetik pasatu diren txistulariak asko dira. Arrazoi ezberdinengatik batzuk aldendu egin dira, baina gure kontzertuetan beti egoten dira 20 baino gehiago, baina taldean 50 inguru gaude. Dena den, urteurrenaren kontzertua 42 txistulari batu ginen!
Erreleboa errazagoa zen lehen, eskolak guk ematen genituenean. Gure ikasleek maila bat lortzen zutenean, bandaren entseguetara joaten hasten ziren. Ilusio berezia egiten zien eta haientzat ere aurrera jarraitzeko akuilutxo bat zen, pizgarria.
P.C.: Orain, txistulari berrien sarrera motelagoa da. Musika Eskolan ikasten duten ikasleek Danbolinen jarduerekin bat egiteko moduak kezkatzen gaitu, bai kalean egiten denarekin, bai taldearen kontzertuen zatiarekin. Zalantzarik gabe, belaunaldien arteko erreleboa da gaur egun dugun erronkarik handiena.

Gazteentzat erakargarria al da txistua?
J.I.: Gaur egun eskaintza handia dago, bai kultura aldetik, bai kiroletan. Orduko sasoian ez zegoen horrenbeste. Gazteek doako aukera bat ikusten zuten eta, musikazaleak izanez gero, etorri egiten ziren.

Oraindik ere txistua “zaharkituta” dagoela uste dutenei aurre egin behar diezue ala lortu duzue aurreiritzi horiek apurtzea?
J.I.: Egia da oraindik ere badela jendea txistua kalean bakarrik entzun duena, eta kalejirekin, dantzarekin edo doinu tradizionalarekin lotzen duena. Bestalde, lehen txistulariok ez geunden oso ohituta talde handian jotzera, denok ondo afinatuta. Azken urteotan, berriz, askok esan digute: “Ez dut inoiz entzun hain txistu-talde handia hain ondo afinatuta!” (barreak). Gainera, sarritan beste tresna batzuekin batera ere jotzen dugu eta ikasi dugu haiekin moldatzen eta era guztietako musikak jotzen. Kalitate aldetik aurrerapauso handiak eman ditugula uste dugu.

“Zalantzarik gabe, belaunaldien arteko erreleboa da gaur egun dugun erronkarik handiena. Erreleboa errazagoa zen lehen, eskolak guk ematen genituenean“

Basauriko kaleak txisturik gabe ez lirateke berdinak izango. Zuentzat zer da bereziagoa: Social Antzokian jotzea herriko beste elkarteekin batera ala herriko kaleetatik zehar ibiltzea?
P.C.: Biak zaindu behar dira: jendea gugana erakarri behar dugu eta gu geu ere jendearengana hurbildu. Txistua kalean egotea, herriko jaietan eta ospakizun guztietan egotea inportantea da. Jendea dagoen lekura joan behar dugu eta gure musika entzunarazi! Baina, bestalde, jendea gugana erakartzea ere inportantea da: ikusi egin behar dute txistua goi-mailan ere egon daitekeela. Gure kontzertuetan era guztietako musika entzun dezakete, herrikoia eta mundu mailakoa, zaharra eta berria! Txistua da protagonista, baina beste tresna batzuekin batera, kantuarekin batera…kalitate oneko kontzertuak eman daitezkeela jakin behar dute.

Klasikoetatik haratago, estilo berriekin esperimentatu duzue?
J.I.: Txistularien ohiko errepertorioaz gain, gaurko abestiak ere moldatu ditugu, Irlandako musika ere jotzen dugu eta, oro har, entzuleen gustuko musika moldatzen saiatzen gara. Gure moldaketetan, txistu, silbote eta perkusioaz gain, beste hainbat tresna entzun litezke: esku-soinua, teklatua, klarinetea, flauta, saxoa… eta inoiz edo behin beste batzuk ere bai: tronpeta, tuba, biolina, gaitak.

Herriko beste elkarteekin duzuen lankidetza aipatu dugu. Nolakoa da eurekin duzuen harremana?
J.I.: Ezin hobea, gure ustez. Eskertuta gaude, benetan, horrek aberastu egiten dituelako gure emanaldiak.
P.C.: Beste musikari batzuekin kontatzeak eta beste elkarte batzuekin elkarlanean aritzeak gauza berriak jotzeko aukera ematen digu eta gure errepertorioa zabaltzera behartzen gaitu; gure emanaldietan publikoari askotariko musika eskaintzea bilatzen dugu eta horrek proposamen desberdinak bilatzea eskatzen digu, berritzen eta elkarrekin ikasten jarraitzea. Lankidetza horiei esker, ikuskizun osoagoak eskain ditzakegula uste dugu, ikusleak behin baino gehiagotan harritu ditugula eta nolabaiteko interesa sortzea ere lortu dugula. Gainera, harro gaude gure kontzertuetan parte hartzen duten musikariek modu desinteresatuan egiten dutelako. Era berean, herriko beste talde batzuekin gauzak egitea —batez ere abesbatzekin eta dantza taldeekin—, gure ikuspuntutik, herria egiteko modu bat da.

“Basauriko txistularien jaia erreferentzia da Bizkaiko txistulari askorentzat“

Urtarrilaren 10ean Ongintzako IX. Kontzertua eskainiko duzue Social Antzokian Laiaren alde.
P.C.: Hala da. Kontzertuan talde desberdinak egongo gara: Basauriko Koral Elkartea, Soinu Bidea,Biarte Dantza Eskola, Edurre Dantza Taldea eta Danbolin. Bakoitzak pieza batzuk egingo ditugu gure aldetik baina nahastuko gara ere. Azken urteetan egiten ari garen lagina izango da. Danbolinen aldetik, estilo desberdinetako piezak prestatu ditugu, musikari-lagunekin baita ekitaldian egongo diren beste taldeekin batera. Ohi denez, basauritarren laguntza izatea eta Antzokia beteta egotea espero dugu urtarrilaren 10ean!

Nolakoak ari dira izaten entseguak?
P.C.: Talde bakoitzak bere lana bere kabuz egiten du eta normalean entsegu batzuk antolatzen ditugu elkarrekin egingo ditugun gauzak probatzeko. Horrez gain, entsegu orokorra egiten dugu Social Antzokian dena ondo prestatzeko; aurten urtarrilaren 7an egin dugu.

Urte hauetan guztietan hamaika anekdota biziko zenituzten!
J.I.: Asko daude! (barreak) Talde modura egin ditugun irteerak une bereziak ekarri dizkigute beti. Adibidez, Balmasedara txangoan joan ginen. Bertan ‘La Encartada’ txapelen museoa bisitatu genuen, eta gero, bazkaltzera joan aurretik, herrian zehar egin genuen kalejira bat. Balmasedako kaleetan zehar txistua jotzen ari ginela, bat-batean, ezkonberriak ikusi genituen elizatik irteten. Eta, birritan pentsatu gabe, haiei Aurreskuaren ‘Agurra’ dantzatzea erabaki genuen. 30 bat txistulari Agurra jotzen eta, dantzariak ere bazirenez gure artean, Agurra dantzatu genien! Zer-nolako ezustea eta zer-nolako oparia ezkonberri haientzat! Haiek pentsatuko zuten, agian, nork antolatu du hau? Baina horrela suertatu zen. Eskertu egin zuten biziki, seguru!

“50. urteurrena ospatu nahi dugu, horrek Danbolinek bizirik jarraitzen duela suposatuko duelako!“

40 urte bete dituzue, baina zein da hurrengo hamarkadarako erronka nagusia?
P.C.: Erronka nagusia beti da taldeko kideak aktibo mantentzea, suspertzeko berrikuntza txikiak bilatzea eta belaunaldien arteko erreleboa ziurtatzea.

Nola ikusten duzue Danbolin 50. urteurrenean? Zein da zuen ametsa?
P.C.: Amets bat baino gehiago izan litezke. Txistulari bakoitzak ere berea izango du. Batzuek beharbada herri-musikari ekitea nahiago dute, beste batzuek berrikuntza gehiago… Edozein kasutan, 50. urteurrena ospatu nahi dugu, horrek Danbolinek bizirik jarraitzen duela suposatuko duelako!

Duela urte asko, hiru errege magoen kabalgata antolatzen zuten Ugaon, baina urteek aurrera egin ahala desagertu zen. Ugaoko Izarra elkarteak, duela 18 urte, tradizio hura berreskuratu eta epifaniarekin batera ikuskizun berezia antolatzen du urtero Herriaren enparatzan, urtarrilaren 5ean.

Gaur egun bederatzi kidek osatzen dute Ugaoko Izarra, baina Errege Magoen Gaueko ikuskizunean 100 herritar inguruk hartzen dute parte. Aurtengo kabalgata igaro da dagoeneko, baina ekitaldiaren istorioa ezagutu nahi izan dugu Ana Guerra Anaya (Arrigorriaga, 1965) kidearen eskutik Jane jauregian, jantziz, osagarriz eta atrezzo elementuez inguratuta, Ugaoko saioaren entsegu nagusian.

Noiztik antolatzen ditu Ugaoko Izarrak Gabonetako kabalgata? Aurten gure 18. kabalgata izango da, beraz, gure lehenengo kabalgata 2008 izan zen. Argitu nahi nuke gurea ez dela soilik kabalgata bat, baizik eta epifania eta kabalgata bat. Guk antzezten dugu garai hartan gertatu omen zena eta erregeen kabalgatarekin lotzen dugu.

Nola sortu zen ekimena eta zein zen jardueraren helburua hasieran? Gure seme-alabak txikiak zirenean beste herri batzuetako kabalgata ikustera joan ginen eta, han egonda, pentsatu genuen: “Zergatik ez dugu antolatzen horrelako zerbait Ugaon gurasoak eta seme-alabak herritik mugitu beharrik ez dezaten?” Eta herriari erraztasun hori eskaintzeko asmoz sortu zen ideia.

Nolako garrantzia dauka elkartearentzat tradizio hau bizirik mantentzea? Herriko jendeari herrian bertan izatea horrelako ikuskizun bat izan zen asmoa eta, gaur egun, helburu hori bizirik mantentzen da.

Nolako garapena izan du kabalgatak hasi zenetik? Hasieran, baliabide gutxi izan genituen, baina gero, eta Udalaren dirulaguntzari esker, pixkanaka-pixkanaka pertsonaia eta estruktura gehiago gehitzen joan ginen. Une honetan, muntaia polita daukagu eta, noizbehinka gauza batzuk aldatzen edo gehitzen ditugu, baina 18 urte eta gero oinarria eginda dago.

Zenbat jendek hartzen du parte urteroko jarduera hau prestatzen? Elkartean bederatzi pertsona gara eta guk antolatzen dugu dena, baina laguntza eskatzen dugunean badaude pertsona asko laguntza hori ematen dituztenak. Horrez gain, epifania eta kabalgata urtarrilaren 5ean antzezteko eta aurrera eramateko, herriko 100 pertsona (gutxi gorabehera) laguntza ematen dute. Pertsona horiek guztiak gabe hau ez litzateke posible izango.

Zenbat denbora behar da kabalgata prestatzeko? Lehenengo urteetan egun eta ordu asko sartzen genituen, baina orain gero eta denbora gutxiago suposatzen zaigu du martxan jartzeak.
Aldaketaren bat sartzen dugunean, orduan denbora gehiago inbertitu behar dugu, baina, lehen esan dugun bezala, oinarria jarrita dago eta, horrela, askoz errazagoa da dena aurrera eramatea. Zerotik lan egitea zoramena litzateke.

Kabalgata antolatzean zer da lan gehien ematen duena eta zergatik? Egun horretako muntaia. Herriko enparantzan garai hartako herri bat antolatzen dugu: salmenta-postuak, ostatua, erromatarren jauregia eta Belengo jaiotza. Oso polita geratzen da eta lan handia ematen du.

Nondik eskuratzen duzue finantziazioa zuen jarduera burutu ahal izateko? Guk daukagun dirua Udalaren dirulaguntza da, hala da. Urtero kantitate finko bat ematen digu eta, horrekin, konpontzen gara.

Eskualdean Basaurin, Arrigorriagan eta Ugaon egiten dituzte kabalgatak. Tradizio hau galtzen ari dela uste duzue? Momentuz bizirik mantentzen da, baina tradizio asko, galtzen ari dira edota aldatzen ari dira. Auskalo.

Arrigorriagako kabalgatak gero eta ospe handiagoa izaten ari du azken urteetan, eta Ugaoko jende asko bertara joaten da. Nola ikusten duzue hau? Arazorik gabe. Guk eskaintza bat egiten dugu eta gero, bakoitzak dituen aukeren artean erabakitzen du. Ugaon, gero eta jende gehiago gelditzen da.

Zuen ustez, zer dela eta da hain berezia Arrigorriagako kabalgata eta bide batez, zein da Ugaoko epifania eta kabalgataren indargune nagusia? Arrigorriagako kabalgatak gurea baino urte gehiago ditu eta, ondorioz, ezagunagoa da. Hemen, Ugaon orain dela urte asko kabalgata antolatzen zen, baina gero desagertu zen guk berreskuratu arte. Bitartean, inguruko kabalgata famatuena Arrigorriagakoa zen, baina gero eta jende gehiago gelditzen da gure herrian.

Ugaoko kabalgatari dagokionez, zuen ustez zein da jardueraren target edo ikusle nagusia? Adin guztietako pertsonak ikusten dira enparantzan, baina ikuskizun hau, batez ere, haurrentzat da, beraz, esango nuke familiak direla publiko nagusia: haurrak euren gurasoekin.

Zein da kabalgatako momendu hunkigarri edo bereziena? Dudarik gabe, Erregeak enparantzan sartzen direnean eta umeak agurtzen dituztenean. Horrez gain, badago beste momentu berezi bat: erromatarrek bi urte baino gutxiko umeak hiltzen dituztenean. Enparantza gorriz tindatzen da eta sortzen den giroa berezia da. Hala ere, une guztiak dira bereziak eta politak, bakoitza bere berezitasunekin.

Gabonetako jardueren artean, zuen ustez posible al da kabalgata bezalako jarduera batek herri nortasuna indartzea? Berak bere kabuz ez. Kabalgata Gabonetako tradizioetako beste jarduera bat da, eta herrian pisu handia duen Olentzeroren ospakizunarekin batera, bi ikuskizunen inguruko magia berezia eskaintzen die haurrei.

Etorkizunari begira, nolako erronkak ikusten dizkiozue Ugaoko kabalgatari? Momentuz jarraipena, eta gero gerokoak.

Gero gerokoak? Oinordekotza dago belaunaldi gazteen artean? Egia esan ez dago errelebo handirik. Bai sartu dira bi gazte elkartean, baina, momentuz, ez da nahikorik.

Nolako mezua helaraziko zeniekete herritarrei aurtengo eta hurrengo urteetako kabalgatetan parte hartzeko? Bakarrik esango nieke etor daitezela ikustera eta, mantendu nahi badute, parte har dezatela.