Neoespresionismo soziala. Askok interneten begiratu beharko dute zer esan nahi duen horrek. Eta hitz horiekin batera Basauri bilatuz gero, Fernando Escribano (Basauri, 1958) margolaria agertuko da bilaketan. ‘Erlantz’ ezizenarekin sinatzen ditu bere lanak. Aspalditik bizi da Basauritik kanpo -Tarazonan (Zaragoza)-, baina bere sorterrira itzuli da ‘Ilunpetik… Ortzadarrera’ bere azken lana aurkeztera. Bere txikitako auzoan, Arizko Dorretxean ikusgai dago erakusketa otsailaren 18ra arte. Urtarrilaren 21ean inauguratu zuen erakusketa eta berarekin solasean aritzeko aukera izan genuen. 

Noiz hasi zinen pinturaren munduan?
Basaurin jaioa naiz, Ariz auzoan. Aita margolaria zen eta Nafarroatik Basaurira etorri zen 1955ean. Pinturan aritzen saiatu zen, baina ezin izan zuen, familia mantendu behar zuelako eta gurean bizitza bohemioa ez zegoelako ondo ikusita. Orduan Basauriko Edesa edo Firestone enpresetan hasi zen lanean. Txikitatik irakatsi zidan pintura, eta nik horrekin jarraitu nuen, amak horretan aritzerik nahi ez bazuen ere; pintura ia-ia gorroto zuen. Artista izatea eta artea bera ez zeuden orain bezain ondo ikusiak. Aitak, aldiz, horretan aritzera animatzen ninduen eta ezkutuan irakasten zidan.

Eta horrela egin duzu bidea margolari bezala.
Bai. Atxuriko Arte eta Lanbide Eskolan pintura ikasi nuen. Gauetan joaten nintzen. Aitak eta biok amari esaten genion delineatzaile izateko ikasten ari nintzela. Orduan jarraitu egin nuen eta hainbat pintorerekin egon nintzen euren estudioetan. Klase partikularrak balira bezala zen. Gero margotzen hasi nintzen, baina familia bat mantendu behar zenez —ezkondu nintzen eta bi alaba izan nituen—, aitari gertatutakoa gertatu zitzaidan niri. Beste zerbaitetan egiten nuen lan, eta margoa bazter batean neukan. Garai batzuetan margotzeko gai nintzen, eta beste batzuetan ez.

Urratsa eman eta pinturan bete-betean aritzea erabaki zenuen arte.
Hala da. Gertatuko zena gertatuko zen, baina nik pintatzeari ekin nahi nion. Gaur egun nire lana dela esan dezaket. Tarazonan, bizi naizen lekuan, arte-eskola bat daukat, Erlantz artisten Atelier izenekoa. Neure estudioa daukat, eta eskolak ematen, koadroak margotzen eta erakusketak egiten aritzen naiz.

Zergatik Erlantz?
Izengoiti gisa gaztea nintzenetik eraman dudan izena da Erlantz. Batzuek horrela deitzen zidaten, eta horregatik sinatzen ditut nire lanak Erlantz bezala.

Orain, Arizko Dorretxean, ‘Iluntzetik… Ortzadarrera’ zure obra ikus dezakegu.
Hala da. Lan hau oso berezia da. Obra hau duela bi urte sortu nuen, justu covid-aren pandemia hasi zenean. Klaseak bertan behera utzi behar izan nituen, denok etxean itxita geundelako, eta orduan margotzeko sortu zitzaidan antsietateagatik horretan hasi nintzen lanean. Hasi eta hilabetera, fibrilazio aurikular oso gogorra izan nuen, eta ospitalera joan eta etorri ibili nintzen. Oso ahul nengoen, baina margotzen jarraitu nuen. Medikuek ez zuten sinesten hain formatu handia margotzen ari nintzenik, horrek daraman lanarekin gainera! Baina ezinbesteko beharra zen niretzat. Nik serieka egiten dut lan: bat hasi, amaitu eta ahaztu egiten dut; beste bat hasi, amaitu eta ahaztu egiten dut; eta horrela, hurrenez hurren. Beti saiatzen naiz gizabanakoarekin zerikusia duen gai bat bilatzen, eta ikusleak obra begiratzen duenean, zerbait eragin diezaion bilatzen dut: arbuio-sentimendua, idealizazio-sentimendua edo bizitzan gertatu zaion zerbaiten sentimendua. Nik esaten diodan bezala, arimaren pintura da, bizikidetzarena, gizartearena.

Zure lana neoespresionismo sozial gisa definitzen duzu. Zer esan nahi du horrek?
Instintiboki ni neu beti agertzen naiz koadroan. Jatorrietatik hasten dut eta prozesu horretan koadroak zerbait iradokitzen dit. Nik koadroak iradokitzen didana egiten dut, hazten doan arte. Nire uste sozial eta filosofikoengatik, azkenean zerbait salatzen dute nire koadroek: bakardadea salatu dezake, gatazka soziala, gizabanakoa bide oker edo egoki batera aldatzea… Koadroa garatzen ari naizenean, hazten eta jaiotzen ari da, eta bide horrek berak horretara eramango nau. Batez ere salaketa sozial bat adierazten dut.

Obra hau pandemian sortu zenuen. Esango zenuke etxean itxita egoteak gehiago sortzen lagundu dizula?
Noski baietz. Garai hartan ez genuen erantzukizunik. Dena ‘stand by’ batean zegoen, dena bat-batean gelditu zen. Une hartan gizarteak ez gintuen presionatzen, mundu guztia pozik zegoen etxean, txaloka ari ginen, leihoetatik edo balkoietatik gauzak egiten genituen. Horrek barne-premia bat eragin zidan, gertatzen ari zitzaidan guztia garatzeko premia bat. Arizko Dorretxean aurkezten ari naizen erakusketan gertatu zitzaidanaren isla den koadro bat dago, eta koadro horretan primeran ikusten da igaro nuen prozesu guztia. Horrek, pinturarekin kontaktuan bizi beharrarekin batera, sormen une garrantzitsua izatea ekarri zuen.

Zer material erabiltzen duzu zure obrak egiteko?
Beti pigmentu berberak erabiltzen ditut. Nik ez dut prestatuta dauden akrilikoekin margotzen; nik neuk prestatzen ditut, eta oihala bera ere nik neuk prestatzen dut. Italiatik ekartzen dizkidaten jutezko zakuzko oihalezko erroiluak erosten ditut beti, eta nik prestatzen dut. Bastidorea ere neuk prestatzen dut. Obran inplikatu behar dut hasieratik. Nire pigmentu guztiak burdin oxidoen deribatuak dira. Txikitako marka bat da: Basauriko kaleetan barrena korrika nindoanekoa eta lurra eskarabillera zenekoa gogorarazten dit.

Zuretzat pintura zer den galdetuko banizu.
Bizitza da. Niretzat pintura bizitza da. Pinturagatik familiak utzi ditut bidean, bizitza utzi dut bidean, gozatu egin dut, bizi dut. Azken finean bide bat da. Bizitzeko apustu bat da. Eta horrek prezio bat du, eta prezio hori ordaindu egiten da. Batzuetan gogorra da, eta beste batzuetan ez da hain gogorra edo gogobetegarria da. Beraz, aldi horien guztien batuketa da niretzat pintura.

Pinturaz gain, eskultura egiten duzula ikusi dut.
Bai. Pintore baten pintura-prozesua, Antonio Lópezek zioen bezala, 25 eta 40 urte bitartekoa da. Hortik aurrera, pintura guztia margolariaren inguruabar fisikoetara egokitzen da. 2008an bihotzekoak eman zidan eta margotzeari utzi behar izan nion urte batzuetan. Gero, itzuli nintzenean, ikusi nuen nire teknika ez zela nire bizitzan aplikagarria, eta orduan egokitu egin behar izan nuen. Eta orduan neoespresionismora pasatu nintzen. Neoespresionismo prozesu horretan eskultura txikien maketekin esperimentatzen hasi nintzen. Pinturan hasteko eta marrazteko nire modua oso anarkikoa da, baina eskulturan oso egitura zehatza behar dut. Kuboan oinarritutako eskultura oso sinpleak egiten ditut; kubo bat neurri bereko beste kubo batekin garatzen dut espazioak trukatuz. Hauetako eskultura bat daukat Tarazonako kale batean.

Margotzetik bizi zara. Zaila al da artetik bizitzea?
Niretzat beti izan da zaila artetik bizitzea. Ni langilea naiz, arte-langilea. Ni ez naiz pintore instituzionala, edo nik esaten dudan bezala, entziklopedia-margolaria. Asko lan egin dudalako naiz margolaria. Formatu txikietan lantzen hasten naiz neure burua kokatzeko eta erakusteko. Pintore bat beti egozentrikoa dela eta erakusketa gustatzen zaiola ulertzen dut, bestela ez genuke margotuko edo margotuko genukeena guretzat gordeko genuke. Denboraldi oso onak izan ditut, beste denboraldi batzuk ez dira horren onak izan, baina hau da aukeratu dudan bizitza.

Basaurin zure lana erakustea oso garrantzitsua izango da zuretzat.
Zerbait emozionala da, niretzat oso garrantzitsua. Ni ez nator hona koadroak saltzera, nire burua saltzera baizik. Urte hauetan guztietan nire bizitza zein izan den erakustera nator Basaurira eta nire auzora, Arizera. Niretzat oso garrantzitsua izan da Basaurira etortzea, duela 20 urte ikusten ez dudan jendea ikustea, eta jende hori nire lana ikustera etortzea. Basaurirekin dudan lotura oso garrantzitsua da: langile-auzoaren eta langile-klasearen kontzeptua oso barruan daukat. Horrek markatzen du nire bizitza, eta hori nire koadroetan ikusten da.

Zure auzora bueltatu zara hainbat urte kanpoan egon ondoren. Nola ikusi duzu?
Auzoa berdin ikusi dut. Dendak, egoera bera eta gauza asko aldatu dira, baina langile herria izaten jarraitzen du. Langile-klasearen idealizazioa eta Basaurik nola funtzionatzen duen eta nola funtzionatzen zuen garai hartan fabrika guztiak topera zeudenean;  hori ez da asko aldatu. Nik jendea ikusten dut eta jendeak plano horretan jarraitzen du.

Beste margolan sorta bat lantzen ari zara gaur egun?
Bai, margolan sorta berri batean ari naiz lanean. Nire pintura-prozesu guztiak serieka funtzionatzen du, eta serie bakoitzak beste metamorfosi bat eskatzen du. Beti nabil bilatzen nola adierazi arte plastikoki nik sentitzen dudana edo transmititu nahi dudana. Eboluzioak dira; nire pinturak berdina izaten jarraituko du, baina beste norabait doa hura islatzeko modua. Une honetan pintura sinpleagoa egiten nabil, intuitiboagoa. Giza irudia beti agertzen da; agian hainbeste agertzen ez dena hondo hain kargatuak dira, hain barrokoak.