Basauriko Mikologia eta Natur Zientzien Elkarteak mende erdia bete du, onddoen eta biodibertsitatearen mundua aztertzen, zabaltzen eta zaintzen. 1974ko ekainean, Francoren diktaduraren amaieran, sortu zuen elkartea naturaren zale talde batek —besteak beste, Roman Garcia basauriar ezagunak—, eta ordutik komunitatearen parte izan da herrian, Bizkaian ezagutza mikologikoa eta ingurune naturalarekiko errespetua sustatuz. Elkarrizketa honetan, Jose Cañadas Txanka (Basauri, 1960) presidentearekin hitz egin dugu, eta elkartearen historia, lorpen nabarmenenak, etorkizuneko erronkak eta belaunaldi berriekin konektatzeak gure natura-ondarea babesteko duen garrantzia azaldu dizkigu.

Lehenik eta behin, zorionak 50 urte horiengatik! Eskerrik asko! Urteurren ona da, egia esan! Oso pozik gaude 50 urte bete ditugulako, ez dira gutxi!

Nola sortu zen Basauriko Mikologia eta Natur Zientzien Elkartea? Basauriko Mikologia Elkartea 1974ko ekainaren 1ean eratu zen. Basauriar batzuek sortu zuten, baina Roman Garcia izan zen sortzaileetako bat, diktadura garaian elkartea egitea proposatu zuena.

Garai zailak, elkarte bat sortzeko. Hala da. Diktaduran oso zaila zen elkarte bat sortzea, bilera klandestinoak eta politikoak egingo zirela uste baitzen. Lehenengo egonaldian, elkartearen sorrera ukatu zuten. Erregimenak ez zuen horretarako aukerarik ematen, baina Ramon Diez Landazabalek, armadan senide bat zuenak, harekin hitz egin zuen eta berehala eman zizkieten elkartea sortzeko baimenak. Hasieran makina bat oztopo jarri zizkieten, Basaurikoak eta Euskal Herrikoak zirelako, baina Ramonen senide militarrari esker, aurrera egin ahal izan zuten.

Basauriko Mikologia Elkarteko bazkide batzuk Leoi kaleko lokalean // Geuria

Zerk eragin zuen elkartearen sorkuntza duela 50 urte? Roman oso ekintzailea zen, zaletu batzuk elkartu ziren eta elkarte bat sortu behar zela esan zuten, eta hemen gaude gaur egun.

Nolako bilakaera izan du elkarteak, bere sorreratik gaur arte? Elkarteak eboluzionatu egin du, noski. Hasieran, berria izateagatik, mila bazkide izatera ere iritsi ginen! Ibaiganeko Kultur Etxean elkartzen hasi ziren eta jarduera asko egiten zituzten.
Gaur egun zenbat bazkide zarete? Bada, ehun bat bazkide izango gara gaur egun. Batzuk badoaz, beste batzuk badatoz… Gaur egun, edozein elkartetan bezala, gazteek ez dute interes handirik erakusten.

Belaunaldi zaharragoa zarete orduan. Bai. Gazteenetarikoa ni izango naiz, eta 64 urte ditut… Beraz, pentsa! Gazteak oso gutxi dira, eta neska gutxi batzuk dira bazkide. Gazteak Interneten daude asko, eta galdetzen zaien guztia Interneten edo sareetan begiratzen dute. Hain zuzen ere, nik inoiz aholkatzen ez dudana honakoa da: perretxiko bat argazki baten bidez identifikatzea. Gure elkartera edo gaiari buruz dakien beste edozein elkartetara joan behar da galdetzera. Elkarte asko daude!

Elkarte hau historikoa da Basaurin, eta Hego Uriben beste hainbat daude, adibidez, Galdakaon edo Ugaon. Elkarte mikologiko asko dago eskualde honetan eta Bizkaian: Galdakaon, Ugaon, Amorebietan, Santutxun, Basaurin… Oso mikologo onak daude inguru honetan. Ezer jakin gabe hasi ziren, eta beren jakin-minarekin eta onddo eta perretxikoei buruzko liburuak etengabe irakurrita, oso mikologo onak egin ziren. Adibidez, Basauriko Roberto Gamboa gogoratzen dut. Perretxiko guztiak sailkatzen zituen.

Liburuez ari garela, ikusten dut elkartean mikologiari buruzko liburu asko dituzuela. Bai. Gaur-gaurkoz bibliografia handiena duen elkarteetako bat izango gara. Liburuak baditugu euskaraz, gaztelaniaz, italieraz, frantsesez… Denak irakurtzen hasten bazara, urtebetean ez duzu amaituko! (kar, kar, kar)

Zeintzuk izan dira urte hauetan zehar izan dituzuen erronkarik handienak? Erronkarik handienak orain ari gara bizitzen. Inork ez du erantzukizunik hartu nahi, eta zuzendaritza berritzea gero eta zailagoa da, denak helduak garelako. Eta ez naiz elkarte honi buruz bakarrik ari. Elkarte guztietan gertatzen den gauza orokorra da. Horrelako elkarteak ez dira desagertzen, baina behera egiten dute.

Eta lorpenik handienak? Dugun bibliografiaz gain, hainbat liburu argitaratu ditugu elkartetik, hala nola, Iberdrolaren liburu ospetsua, Basauriko jende askok etxean izango duena. Liburu horretan agertzen diren argazki asko Basauriko elkarteko kideek egin zituzten. Eta horrez gain, garaikurrak, errekonozimenduak, Ixatxak saria… asko izan ditugu 50 urte hauetan!

Lehenago hitz egin duzu Roberto Ganboaz mikologo on gisa. Nabarmentzeko beste mikologorik bada Basaurin? Basauriko mikologo onek liburuak idatzi dituzte. Adibidez, José Luis Zuñabeitiak umeentzako liburu bat idatzi zuen, oso polita, karikaturekin. Carlos Monedero ere nabarmenduko nuke: kimikaria zen eta russulei buruz dagoen libururik onenetako bat atera zuen. Generoaren barruan, 200 bat russula espezie ezagutzen zituen! Pablo García Azkarate —Romanen semea— edo Antón Díez Iturbe ere mikologo onak dira.

Zergatik da norbait mikologo ona? Espezie asko ezagutzen dituzulako eta asko ikasi duzulako. Ikasteaz arduratu zarelako. Horrela bihurtzen da norbait mikologo ona.

Hitz egin dezagun Basauriko Mikologia Elkarteak antolatzen dituzuen jarduerei buruz. Urrian erakusketa bat antolatzen dugu, betidanik. Aurten urriaren 27an izango da, Ibaigane Kultur Etxean. Lehen, Basauriko jaietan egiten genuen erakusketa, baina ekintza asko egiten dira Solobarriako karpan eta jaietatik kanpo antolatzea erabaki genuen. Gainera, perretxiko eta landareei buruzko txangoak edo dokumentalen proiekzioak antolatzen ditugu.

Eta urteurren honetarako ezer berezirik antolatu duzue? Bai! Urriaren 6an Sarriara (Murgia) irteera bat egin genuen txikienekin perretxikoak jaso eta ezagutzeko. 2016an hasi genuen jarduera da; Galdakaon egiten zuten eta guk ere ekintza bera antolatzea erabaki genuen. Oso polita eta interesgarria da. Eta aurten irteera gehiago sustatu dugu txikienek mikologiaren munduarekiko interesa izan dezaten. Irteera horrez gain, urriaren 28tik azaroaren 9ra, elkartearen 50 urteei buruzko beste erakusketa bat egongo da Ibaiganen.

Berrikuntza gisa, bestalde, Basauriko lehen mikologia argazki lehiaketa antolatu dugu. Lehiaketa urriaren 20ra arte dago martxan eta irabazleak urriaren 23an jakinaraziko ditugu. Sari banaketa azaroaren 9an izango da, Ibaiganeko Kultur Etxean egingo den 50. urteurreneko galan.

Zein jarduera esango zenuke dela ezagunena? Zalantzarik gabe, mikologia erakusketa eta dastaketa. Ezagunena da, Basaurin egiten delako. Txangoak autobus bakarrean egiten ditugu, bakarra ordaintzeko dirulaguntza ematen digutelako, baina guregatik balitz, lau autobus ere beteko genituzke! (kar, kar, kar)

Nola lagundu du elkarteak Basaurin mikologia eta natur zientziak zabaltzen? Bada, astelehenero irekitzen dugu Leon kaleko lokala, eta jendeak asteburuan bildutakoa ekartzen du aztertu ahal izateko. Dena erabat altruista da: egiten dugun guztia Basaurirako da, doan. Jakina, Basauritik kanpoko jendea etortzen bada ere gustura hartuko dugu! (kar, kar, kar).

Bildutakoa ona edo txarra den esaten diegu, eta, batez ere, zer perretxiko mota hartu duen, nola deitzen zaion eta abar ikertzera bultzatzen dugu. Guk orientabideak ematen dizkiegu eta lokalean ditugun liburuetako batzuk hartzeko esaten diegu, interes hori handitu dezaten. Normalean, jendeak jatean bakarrik pentsatzen du: hartutako perretxikoa jan daitekeen edo ez. Baina gu ez gara horren aldekoak: nahiago dugu jendea bere kabuz bilatzea, gure orientazioaren laguntzarekin, noski.

Zer gomendio emango zenioke mikologiaren munduan hasi nahi duen norbaiti? Bada, elkarte batean izena eman dezala, agerikoa baita elkarte batean horretaz bakarrik hitz egiten dela. Eta liburu bat hartzen ez baduzu ere, onddoez eta perretxikoez bakarrik hitz egiten denez, azkenean izenak eta perretxiko bakoitzaren ezaugarriak ikasten dituzu. Garrantzitsuena mikologia gustatzea da.

Jendeak badaki nora joan behar duen perretxiko bila? Bai. Normalean jendeak badaki nora joan behar duen perretxikoak hartzera. Perretxiko-gune bat duen inork ez zaitu bere perretxiko-gunera eramango. Sekretismo handia dago mundu honetan. Begira, bada jendea bere perretxikoekin hil dena eta seme-alabei ere esan ez diena!

Esango zenuke 50 urte hauetan Bizkaiko ingurune naturala aldatu dela? Jakina! Kontuan izan hemen eukalipto asko landatu dela eta horrek ez duela ezer ematen: ez du txarrik ere ematen! Hala ere, orain haritz asko landatzen ari dira, eta amerikarra izan arren, perretxikoak ateratzen laguntzen du.

Eta zer eginkizun du elkarte honek ingurumenaren kontserbazioan? Talde ekologistekin harremanetan gaude, eta noizean behin zuhaitzak landatzen ditugu haiekin, perretxikoetarako zuhaitzak funtsezkoak baitira. Zuhaitzik ez badago, ez dago perretxikorik ez onddorik.

Honekin zerikusia duen beste gai bat klima-aldaketa da. Perretxikoak inoiz ikusi ez diren lekuetan nola hazten diren ikusten ari gara, euren habitatetik kanpo. Orduan, jakina, aldaketa klimatikoa nabaritzen da: perretxikoak ez dira irteten irten behar dutenean. Bero egiten ari da irailean eta urrian, freskatzen egon beharko lukeenean. Klima-aldaketak erabat eragiten die espezieei.

Zu noiz hasi zinen mikologiaren munduan murgiltzen? 1983tik daramat mundu honetan. Mendia gustatzen zait eta hainbat lagunek Basauriko Mikologia Elkartean izena ematea erabaki genuen. Hementxe jarraitzen dugu. Lehen orain baino askoz gehiago nekien perretxikoei buruz. Betidanik maite izan dut mundu hau, batez ere bizi den giroa. Eta egia esaten badizut, ez dut apenas perretxikorik jaten! (kar, kar, kar)

Eta amaitzeko, 50 urte hauetan gogoratzen duzun anekdotaren bat? Bada gogoan dut Basaurin Amanita phalloides espeziearekin intoxikatu zen pertsona bat. Basauriko talde bat Pagasarrira joan zen perretxikoak hartzera, eta itzultzean, taberna batean pertsona batek perretxiko hori oso ona zela esan zion; ale handi bat jan zuen, eta hiltzeko zorian egon zen. Mutil hori ospitaletik atera ondoren, hitzaldi-eztabaida bat antolatu zuen elkarteak Ibaiganen, eta bertan bildu ziren intoxikatua bera, hura tratatu zuen medikua, espezie hori jaten zuen Frantziako gizon bat, eta farmazialari bat, Roberto Lotina. Oso hitzaldi interesgarria izan zen, eta askok begiak ireki zituzten.