Itxaso Hernandez Ramos (Ugao, 1979) Euskaraldiako hamaikakoaren parte izango da Ugaon, ariketaren laugarren edizioan. Bere bizitzak buelta asko eman baditu ere eta hemen eta hor bizi izan bada ere, euskara zutabe oso garrantzitsua izan da betidanik. Denboraldi bitan Ugaoko futbol taldeko neskak entrenatu izan ditu eta gure hizkuntza erreminta berezia izan da entrenamendu saio zein asteburuetako partidetarako, bai kirolariekin komunikatu ahal izateko, bai aurkari erdaldunen aurka baliabide estrategiko modura erabiltzeko. Gainera, 17 urte daramatza Mediaset enpresan, kamera atzean lan egiten.

Euskaraldiaren testuinguruan, gure hizkuntzak bere bizitzan izan duen garrantziaz mintzatu gara berarekin eta bizi izandako esperientziak jaso ditugu.

Nolako garrantzia dauka euskarak zure bizitzan? Ahal dudan egoera guztietan erabiltzen saiatzen naiz. Zortea daukat etxean ama izan dudalako euskara txikitatik praktikan jarri ahal izateko. Aitak ez zekien baina asko gustatzen zitzaion eta liluratuta gelditzen zen euskara entzuten. Hain argi izan dut beti euskararen garrantzia nire inguruan, bost urtez Errioxan bizi ostean etxera bueltatu eta bai lanean, bai nire egunerokoan erabili nahi nuelako.

Duela gutxira arte Ugaoko neskak entrenatu dituzu. Nolako balioa izan du euskarak futbolaren esparruan? Euskara jakiteak ez dauka pisurik edo garrantzi berezia futbolaren munduan, hori jaso dut behintzat entrenatzaile moduan jardun izan dudanean. Futbolean hasi nintzenean, beharbada, leku erdaldunetan jokatu izan dugunean balio erantsia izan ohi zuen euskeraz aginduak emateak edo jokalarien artean hitz egitea. Baina orain, zorionez, edonon hitz egiten da gure hizkuntza, neurri handi edo txikiagoan.

Zure entrenamendu saioetan nolakoa izan da euskararen garrantzia? Normala izan da, euskeraz etxean aritzen direnak normaltasunez jarraitzen dute futbolean erabiltzen. Nik beti saiatzen naiz beraiekin euskaraz komunikatzen. Hala ere, beti kontuan hartu izan dut euskaraz ez dakiten pertsonak ere egon badaudela. Horiei erdaraz egin izan diet.

Gauza bat euskara eguneroko bizitzan erabiltzea da eta beste bat kirolean praktikatzea. Nolako erronka da zuretzat gure hizkuntza futbolean aplikatzea? Ez dut ikusi inposatutako arau bat balitz moduan. Izan ere, “euskañola” erabili dut normaltasunez. Azken batean, hobe hori erderaz dana egitea baino. Hala ere, beraientzat oso normala da euskeraz hitz egitea. Hortaz kirolaren arloan egitea, gauza normalen artean dago ere.

Gure hizkuntza kirolean erabiltzeko zailtasunik egotekotan, non legoke zure kasuan? Zailtasunak egon badaude, eta asko! hiztegiari dagokionez, umeak askotan ez dakite erderaz zer den “extremo” bat, beraz euskeraz hegalean jokatzen duela esaten badiozu… eta gainera lekuz aldatzen badiot eta hitz horren esanahia ‘aurrelaria’ dela esaten badiot… eta gainera zutoinitik kentzeko oihukatzen badiot… jokalariak azkenean ulertu egiten didanean gola sartu digute (barreak).

Itxaso, Arandia futbol zelaian // Utzitakoa

Eta haurrek berdin ulertzen dituzte aginduak euskaraz edo gaztelaniaz? Orokorrean bai, baina badaude euskeraz entzutera ohituta dauzen hitz batzuk, adibidez ezkerra edo eskerra esaten dudanean erderaz barreak botatzen ditugu.

Zein herrikoak izan dira entrenatu izan dituzun neskak eta nolakoa izan da jokalari horiek gure hizkuntzarekiko duten jarrera? Ugao, Zeberio, Arrankudiaga, Bilbo ta Urduñako neskak izan ditut taldean. Noizbait neska latinoamerikar batzuk etorri izan dira baina liga bukatzear zegoela, kirola ezagutzeko gehienbat. Taldeko gehienak euskaraz aritzen dira etxean, eta hauentzako ez da inolako arazoa, baina hori bai: ohitura hori falta den etxeetan gabezia nabari da. Hala ere, nirekin bazekiten saiatu behar zirela eta betebehar bat ez izatean, hobeto hartu dute eta lehen momentutik saiatu izan dira.

Nolakoa izan da euskararen bilakaera Ugaoko neskak entrenatzen hasi zinenetik lana utzi zenuen arte? Nik gora egin duela esango nuke, edo behintzat gutxiagora ez dela joan, eta hori izan da nire hasierako nahia. Gurasoen artean ere eskertu dute haiekin euskeraz zuzentzeko aukera erabiltzea.

Futbola telebistan ikusten al duzu? Hala bada, zein hizkuntzatan egiten duzu? Egia esateko telebistan ikusten badut erderaz da, tabernetan delako. Kotxean edo etxean ezin badut telebistan ikusi euskadi irratian entzuten dut, gustatzen zaidalako zelan bizi duten, beharbada pertsonalki ezagutzen ditudalako gure lana dela eta.

Komunikazioaren esparrua alde batera utzi barik, gaur egun Mediaset enpresan egiten duzu lan. Nolakoa da zure lana eta zein da bertan euskarak duen presentzia? Nire lana kamara atzean da, albisteak grabatzen ditut. Nik hotza pasatzen duen pertsona hori naiz, ikus-entzuleek etxean bero bero neguan elurra dagoela jakin dezazuen (barreak). 17 urte daramatzat bertan lan egiten.

Eta euskarak presentziarik al du Mediaset bezalako enpresa batean? Hasi nintzenean askoz gehiago, eta horrek asko poztu ninduen. Lankide euskaldunak nituen eta nahiz eta katea euskalduna ez izan, elkarrizketak erderaz egiten ditugu baina tratua beti euskaraz izan ohi dugu euskal hiztunekin. Orain lankideek ez dakite euskaraz edo ez zaie axola. Nik, nire partetik jarraitzen dut hori zaintzen, eta ez daukat zerikusirik ‘Guecho’ idazten dutenean ‘Getxo’ idatzi ordez, esaterako. Niri lotsa ematen dit horrek, Madrilekoei, berriz, horrek ez die batere axola!

Euskal Herrian ETB eta herri komunikabideek sustatzen dute euskara. Horrez gainera, bestelako hedabideek ezer egin dezakete euskara bultzatzearren? Egia esateko ez dakit. Gure gauza dela esango nuke. Gure hizkuntzak beti izan ditu traba guztiak. Ez da bat ere erreza izan eta gure esku izan dugu euskara mantentzea eta hedatzea. Horrek holan jarraitzen du ta ez du balio “hurrengoak egingo du eta kitto!” bezalakoak esatea. Buruzagiek eta enpresetako jabeek kontratazioak egiteko orduan langile euskaldunak saritzeko aukera dute, baina ez dute erabaki hori hartzen.

Nolako etorkizuna ikusten diozu euskarari, Itxaso? Ona! Nire itxaropen aletxoa jartzen dudan era berean, nire aurretik egin dutenek eta nire atzetik datozenek egingo dutela uste dut. Gure hizkuntzaren alde bultzada eman behar dugula argi daukat, hori horrela da. Baina inork ez zuen esan bide erraza izango zenik!